Full-text resources of CEJSH and other databases are now available in the new Library of Science.
Visit https://bibliotekanauki.pl

PL EN


Journal

2016 | 45 | 221-242

Article title

Kroje pisma ułatwiające czytanie osobom dyslektycznym

Content

Title variants

EN
Typefaces that make reading easier for dyslexic people

Languages of publication

PL

Abstracts

PL
Na całym świecie około 10% ludzi ma dysleksję, neurologiczne zaburzenie, które upośledza zdolność danej osoby do czytania i pisania. Istnieją dowody na to, że typograficzna prezentacja dokumentu piśmienniczego ma znaczący wpływ na dostępność tekstu dla osób z dysleksją. Jednym z ważniejszych czynników wpływających na typograficzną czytelność tekstu jest krój pisma i/lub jego odmiana. W artykule przedstawiono proces czytania w perspektywie neurofizjologicznej i psycholingwistycznej. Mimo iż dysleksja związana jest przede wszystkim z deficytami w przetwarzaniu fonologicznym, to zaburzenia przetwarzania wzrokowego również mają wpływ na czynność czytania. Dlatego też przedstawiono symulacje zniekształceń wizualnych, które pomagają wyobrazić sobie, jak drukowany tekst wygląda dla wielu ludzi cierpiących na dysleksję. W drugiej części artykułu przedstawiono powszechnie dostępne kroje pisma, które są przyjazne dla dyslektyków, oraz wybrane fonty specjalnie zaprojektowane dla osób z dysleksją.
EN
Worldwide, around 10% of people have dyslexia, a neurological disability that impairs a person’s ability to read and write. There is evidence that the typographic presentation of the written document has a significant effect on a text’s accessibility for people with dyslexia. One of the most significant factors that affects readability of the text is a typeface and/or its variations. In this paper, we present the reading process from neurophysiological and psycholinguistic perspectives. Though dyslexia is primarily related to deficits in phonological processing, the visual processing disorders also have an impact on reading. So we present simulations of visual distortions that help imagine what the printed text looks like for many people suffering from dyslexia. In the second part of the paper we present a set of common typefaces that are friendly for dyslexics and selected font types designed specifically for people with dyslexia.

Journal

Year

Volume

45

Pages

221-242

Physical description

Dates

published
2020-11-15

Contributors

author
  • Uniwersytet Warszawski, Zakład Logopedii i Emisji Głosu
  • Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Janusza Korczaka w Warszawie, Katedra Pedagogiki i Pedagogiki Specjalnej

References

  • Adamczak N., 2011, Ocena wybranych parametrów układu wzrokowego u dzieci i młodzieży z miasta Poznania ze zdiagnozowaną dysleksją [rozprawa doktorska], Poznań. Dostępny w internecie: <http://www.wbc.poznan.pl/Content/223103/index.pdf>. Dostęp: 25 maja 2016.
  • Adamczak N., Nagalewska A., Miśkowiak B., 2012, Wybrane parametry układu wzrokowego u dzieci ze zdiagnozowaną dysleksją, „Problemy Higieny i Epidemiologii”, 93(4), s. 707–712.
  • Baron J., Strawson C., 1976, Use of orthographic and word-specific knowledge in reading words aloud, „Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance”, 2(3), s. 383–393.
  • Bednarek D., 1999, Neurobiologiczne podłoże dysleksji, „Przegląd Psychologiczny”, 42(1/2), s. 17–26.
  • Bednarek D., 2002, Specyficzne trudności w czytaniu w świetle najnowszych badań, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, 51(1), s. 57–67.
  • Błasiak W., Godlewska M., Rosiek R., Wcisło D., 2013, Eye-tracking. Nowe możliwości eksperymentalne w badaniach edukacyjnych, „Edukacja – Technika – Informatyka”, 1(4), s. 481–488.
  • Bogdanowicz M., 1997, Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu w świetle klasyfikacji medycznych, psychologicznych i pedagogicznych, „Audiofonologia”, 10, s. 145–157.
  • Bogdanowicz M., Jaworowska A., Krasowicz-Kupis G., Matczak A., Pelc-Pękala O., Pietras I., Stańczak J., Szczerbiński M., 2008, Diagnoza dysleksji u uczniów klasy III szkoły podstawowej. Przewodnik diagnostyczny, Warszawa.
  • Borys M., 2015, Zastosowania analizy ruchu oczu w diagnostyce chorób neurodegeneracyjnych, „Informatyka, Automatyka, Pomiary w Gospodarce i Ochronie Środowiska”, 5(2), s. 55–63.
  • Bucci M.P., Nassibi N., Gerard C.-L., Bui-Quoc E., Seassau M., 2012, Immaturity of the Oculomotor Saccade and Vergence Interaction in Dyslexic Children: Evidence from a Reading and Visual Search Study, „PLoS One”, 7(3). Dostępny w internecie: <dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0033458>. Dostęp: 25 maja 2016.
  • Capossela, T.-L., 1998, The Harcourt Brace Guide to Peer Tutoring, Fort Worth.
  • Chartier R., 1999, Stosowanie pisma, [w:] Chartier R. (red.), Historia życia prywatnego, t. 3, Od renesansu do oświecenia, Wrocław.
  • Evans B.J.W., 2001, Dyslexia and Vision, London.
  • Evans B.J.W., Drasdo N., Richards I.L., 1996, Dyslexia: The link with visual deficits, „Ophthalmic & Physiological Optics”, 16(1), s. 3–10.
  • Eye tracking, 2016, [w:] Wikipedia. The Free Encyclopedia. Dostępny w internecie: <en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eye_tracking&oldid=719303486>. Dostęp: 25 maja 2016.
  • Grabe W., 1991, Current Developments in Second Language Reading Research, „TESOL Quarterly”, 25(3), s. 375–406.
  • Healy A.F., 1981, The effects of visual similarity on proofreading for misspellings, „Memory & Cognition”, 9(5), s. 453–460.
  • Helvetica, 2016, [w:] Wikipedia. The Free Encyclopedia. Dostępny w internecie: <en.wikipedia.org/w/index.php?title=Helvetica&oldid=722013538>. Dostęp: 25 maja 2016.
  • Huey E.B., 1968, The Psychology and Pedagogy of Reading, Cambridge.
  • Irlen Institute, 2013, Irlen Syndrome Sample Print Distortions [animacje w formie wideo]. Dostępny w internecie: <www.youtube.com/watch?v=FARizLljRkc>. Dostęp: 25 maja 2016.
  • Javal L.É., 1879, Essai sur la physiologie de la lecture, „Annales d’Oculometrie”, 82, s. 242–253.
  • Johnson N.F., 1977, A pattern-unit model of word identification, [w:] LaBerge D., Samuels S.J. (ed.), Basic processes in reading: Perception and comprehension, Hillsdale.
  • Jorm A.M., 1985, The Psychology of Reading and Spelling Disabilities, London.
  • Judd Ch.H., Buswell G.T., 1922, Silent reading: A study of the various types, Chicago.
  • Just M.A., Carpenter P.A., 1980, A theory of reading: from eye fixation to comprehension, „Psychology Review”, 87(4), s. 329–354.
  • Just M.A., Carpenter P.A., 1987, The Psychology of Reading and Language Comprehension, Boston.
  • Korendo M., 2011, Specyfika postrzegania wzrokowego u dzieci z dysleksją, [w:] Michalik M. (red.), Biologiczne uwarunkowania rozwoju i zaburzeń mowy. Monografia wieloautorska, Kraków.
  • Kurcz I., Polkowska A., 1990, Interakcyjne i autonomiczne przetwarzanie informacji językowych. Na przykładzie procesu rozumienia tekstu czytanego na głos, Wrocław.
  • Lindsay P.H., Norman D.A., 1991, Procesy przetwarzania informacji u człowieka, Warszawa.
  • Massaro D.W., 1975, Understanding language: an information, processing analysis of speech perception, reading, and psycholinguistics, New York.
  • Mastalski A.S., 2015, Kognitywne podstawy teorii wiersza, semantyki wersyfikacyjnej oraz interpretacji wersologicznej. Wybrane problemy okulograficznej analizy kompozycji prozodyjnej [rozprawa doktorska], Kraków.
  • Nagy W.E., Herman P.A., Anderson R.C., 1985, Learning words from context, „Reading Research Quarterly”, 20(2), s. 233–253.
  • Nowakowska-Buryła I., Joński T., 2012, Eye-trackingowe badania prezentacji multimedialnych konstruowanych dla wspomagania edukacji wczesnoszkolnej, [w:] Skrzydlewski W., Dylak S. (red.), Media – Edukacja – Kultura. W stronę edukacji medialnej, Poznań–Rzeszów.
  • Ober J., Dylak J., Gryncewicz W., Przedpelska-Ober E., 2009, Sakkadometria – nowe możliwości oceny stanu czynnościowego ośrodkowego układu nerwowego, „Nauka”, 4, s. 109–135.
  • Paterson D.G., Tinker M.A., 1928, Influence of type form on speed of reading, „Journal of Applied Psychology”, 12(4), s. 359–368.
  • Paterson D.G., Tinker M.A., 1929a, Studies of typographical factors influencing speed of reading, II: Size of type, „Journal of Applied Psychology”, 13(2), s. 120–130.
  • Paterson D.G., Tinker M.A., 1929b, Studies of typographical factors influencing speed of reading, III: Length of line, „Journal of Applied Psychology”, 13(3), s. 205–219.
  • Paterson D.G., Tinker M.A., 1931a, Studies of typographical factors influencing speed of reading, V: Simultaneous variation of type size and line length, „Journal of Applied Psychology”, 15(1), s. 72–78.
  • Paterson D.G., Tinker M.A., 1931b, Studies of typographical factors influencing speed of reading, VI: Black type versus white type, „Journal of Applied Psychology”, 15(2), s. 241–247.
  • Paterson D.G., Tinker M.A., 1931c, Studies of typographical factors influencing speed of reading, VII: Variations in color of print and background, „Journal of Applied Psychology”, 15(5), s. 471–479.
  • Paterson D.G., Tinker M.A., 1932, Studies of typographical factors influencing speed of reading, X: Style of typeface, „Journal of Applied Psychology”, 16(6), s. 605–613.
  • Paulson E.J., Goodman K.S., 1999, Influential Studies in Eye-Movement Research, „Reading Online”.
  • Pavlidis G.Th, 1985, Eye movement differences between dyslexics, normal, and retarded readers while sequentially fixating digits, „American Journal of Optometry and Physiological Optics”, 62(12), s. 820–832.
  • Pijpker T., 2013, Reading performance of dyslexics with a special font and a colored background, Twente.
  • Płużyczka M., 2011, Okulograficzne wsparcie badań nad procesem tłumaczenia a vista, „Lingwistyka Stosowana”, 4, s. 180–189.
  • Płużyczka M., 2012, Na co patrzy, a co widzi tłumacz a vista? Translatoryczne możliwości poznawcze okulografii, „Lingwistyka Stosowana”, 5, s. 65–74.
  • Rayner K., 1998, Eye Movements in Reading and Information Processing: 20 Years of Research, „Psychological Bulletin”, 124(3), s. 372–422.
  • Reicher G., 1969, Perceptual recognition as a function of meaningfulness of stimulus material, „Journal of Experimental Psychology, 81(2), s. 275–280.
  • Rello L., Baeza-Yates R., 2013, Good Fonts for Dyslexia, The 15th International ACM SIGACCESS Conference of Computers and Accessibility, Washington USA. Dostępny w internecie:<http://dyslexiahelp.umich.edu/sites/default/files/good_fonts_for_dyslexia_study.pdf>. Dostęp: 25 maja 2016.
  • Richardson D.C., Spivey M.J., 2008, Eye-Tracking: Research Areas and Applications, [w:] Wnek G.E, Bowlin G.L. (ed.), Encyclopedia of Biomaterials and Biomedical Engineering, New York.
  • Rosenbloom A.A., Morgan M.W., 1990, Principles and practice of pediatric optometry, Philadelphia.
  • Rożek B., 2014, Wykorzystanie badań eye-trackingowych do analizy procesu rozwiązywania testowego zadania matematycznego jednokrotnego wyboru, „Edukacja – Technika – Informatyka”, 2(5), s. 385–391.
  • Smith F., 1971, Understanding reading: A psycholinguistic analysis of reading and learning to read, New York.
  • Tinker M.A., 1955, The Tinker Speed of Reading Test, Minneapolis.
  • Tinker M.A., 1980, Podstawy efektywnego czytania, tłum. K. Dudziak, Warszawa.
  • Treiman R., Baron J., 1981, Segmental analysis ability: Development and relation to reading ability, [w:] MacKinnon G.E., Waller T.G. (ed.), Reading research: Advances in theory and practice, vol. 3, New York.
  • Venezky R.L., 1970, The Structure of English Orthography, Mouton.
  • Vetulani J., Cieśliński P., 2011, Błogosławiona mutacja genu FoxP2, „Gazeta Wyborcza”, 17 czerwca.
  • Wilkins A., 2003, Reading Through Colour, Chichester.
  • Wolański A., 2008, Edycja tekstów. Praktyczny poradnik. Książka – prasa – WWW, Warszawa.

Document Type

Publication order reference

Identifiers

YADDA identifier

bwmeta1.element.desklight-fb44e11e-bb29-4003-ab4e-e337f49b08c5
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.