Отправная точка для исследований русского говора старообрядцев в Польше

• Authors: Михал Глушковски

Title variants

EN

The Starting Point for the Research on the Russian Subdialect of the Old Believers in Poland

PL

Punkt wyjścia do badań rosyjskiej gwary staroobrzędowców w Polsce

Abstracts

RU

Главная цель статьи – проверить актуальность изданной полвека назад работы на фоне эволюции русского говора старообрядцев в Польше. Современные исследователи в диахронических исследованиях должны найти отправную точку – в настоящем анализе эту функцию выполняет первое и пока единственное комплексное монографическое описание языка старообрядцев в Польше Rosyjska gwara starowierców w województwach olsztyńskim i białostockim (1968) [Русский говор староверов в ольштынском и белостокском воеводствах]. Автор сопоставляет характерные черты рассматриваемого диалекта в 60-х гг. ХХ в. с его современным состоянием на основе последних исследований и языковых материалов.

PL

Głównym celem artykułu jest zweryfikowanie aktualności klasycznej monografii na tle ewolucji dialektu rosyjskich staroobrzędowców w Polsce. Współcześni naukowcy w swoich badaniach diachronicznych muszą znaleźć punkt wyjścia do porównań – w niniejszej analizie jest nim pierwszy i jak dotąd jedyny kompleksowy opis języka staroobrzędowców w Polsce, zawarty w monografii Rosyjska gwara starowierców w województwach olsztyńskim i białostockim (1968). Artykuł porównuje charakterystyczne cechy omawianego dialektu w latach 60. XX wieku i jego dzisiejszy stan na podstawie najnowszych opracowań i materiałów językowych. W tekście dyskutowana jest również aktualność powstałego przed pół wieku dzieła.

EN

The main aim of this article is to discuss the findings of a monograph published half a century ago in the context of the evolution of the Russian subdialect of the Old Believers in Poland since then. In their diachronic studies, contemporary researchers need to find a starting point for comparison – in the present study it is the first and so far the only comprehensive monographic description of the language of the Old Believers living in Poland: Rosyjska gwara starowierców w województwach olsztyńskim i białostockim (1968) [The Russian Subdialect of the Old Believers in the Olsztyn and the Białystok Provinces]. This article compares characteristic features of the dialect in question in the 1960s and today on the basis of the latest scholarly works and language materials. It also considers the value of the study published fifty years ago.

Keywords

PL

staroobrzędowcy; dialektologia; dwujęzyczność; interferencja; wyspa językowa; perspektywa diachroniczna

EN

Old Believers; dialectology; bilingualism; interference; language island; diachronic perspective

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Slawistyki PAN
• Journal: Acta Baltico-Slavica
• Year: 2020
• Volume: 44
• Pages: 263-281

Dates

published

2020

Contributors

author

Михал Глушковски

• Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu [Nicolaus Copernicus University in Toruń], Toruń

• https://orcid.org/0000000333532671

References

• Behnke, L. (2014). Zur Variation zwischen reinem Dativ und präpositionaler Markierung mit dla ‘für’ in ostpolnischen Dialekten. BIS-Verlag der Carl von Ossietzky Universität Oldenburg.
• Bolʹshakova, N., Vorobʹeva, L., & Mitchenko, Z. (2013). Pskovskie narodnye govory v ikh istorii i sovremennom sostoianii: Bibliograficheskiĭ ukazatelʹ. LOGOS Plius.
• Čekmonas, V. (2001). Russian varieties in the southeastern Baltic area: Rural dialects. In Ö. Dahl & M. Koptjevskaja-Tamm (Eds.), Circum-Baltic languages: Vol. 1. Past and present (pp. 101–136). Benjamins. https://doi.org/10.1075/slcs.54.07cek
• Chekmonas, V. (2002). Ob usechenii affrikat /ts/ i /ch/ v staroobriadcheskikh govorakh Litvy. In L. Kasatkin, R. Kasatkina, O. Rovnova, & D. Savinov (Eds.), Materialy i issledovaniia po russkoĭ dialektologii: I (VII). K 100-letiiu so dnia rozhdeniia chlena-korrespondenta RAN Rubena Ivanovicha Avanesova (pp. 104–116). RAN, Institut russkogo iazyka im. V. V. Vinogradova.
• Dulichenko, А. (1998). IAzyki malykh ėtnicheskikh grupp: Status, razvitie, problemy vyzhivaniia. In A. D. Dulichenko (Ed.), IAzyki malye i bolʹshie...: In memoriam acad. Nikita L. Tolstoi (pp. 26–36). Universitas Tartuensis.
• Ganenkova, Т. (2017). O iazykovoĭ i ėtnolingvisticheskoĭ situatsii staroobriadtsev suvalʹsko-seĭnenskogo i avgustovskogo raĭonov Polʹshi i Latgalii. Vestnik slavianskikh kul ʹtur, 2017(46), 103–121.
• Ganenkova, Т., Makartsev, М., Pilipenko, G., Plotnikova, А., & Uzenëva, Е. (2019). Russkiĭ iazyk i narodnaia traditsiia staroobriadtsev zarubezhʹia. Institut slavianovedeniia RAN.
• Gluskina, S., Bogorodskiĭ, B., Ivashko, L., & Kostiuchuk, L. (Eds.). (1979). Pskovskie govory: Sbornik nauchnykh trudov. LGPI im. A. I. Gertsena.
• Głuszkowski, M. (2011). Socjologiczne i psychologiczne uwarunkowania dwujęzyczności staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
• Grek-Pabisowa, I. (1968). Rosyjska gwara starowierców w województwach olsztyńskim i białostockim. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
• Grek-Pabisowa, I. (1983). Słownictwo rosyjskiej wyspy gwarowej staroobrzędowców w Polsce: Rozwój i stan dzisiejszy. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
• Grek-Pabisowa, I., & Maryniakowa, I. (1967). Różnice w mowie trzech pokoleń starowierców na Mazurach. Slavia Orientalis, 16(4), 461–466.
• Grek-Pabisowa, I., & Maryniakowa, I. (1980). Słownik gwary starowierców mieszkających w Polsce. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
• Grupa, M. (2016). Wpływ języka polskiego na leksykę medyczną w gwarze staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego. Acta Baltico-Slavica, 40, 167–185. https://doi.org/10.11649/abs.2016.009
• Grzybowski, S. (2016). Z badań gwary staroobrzędowców w Polsce (archaizmy i innowacje dialektalne). In M. Krajewska, J. Kulwicka-Kamińska, & A. Szulc (Eds.), Święte księgi judaizmu, chrześcijaństwa i islamu w słowiańskim kręgu kulturowym: Prace dedykowane Profesorowi Czesławowi Łapiczowi: Vol. 3. Słowiańscy chrześcijanie Wschodu i Zachodu: Język – Dialekt – Piśmiennictwo (pp. 261–273). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
• Gzhibovski, S. (2010). Gibridizatsiia russkogo staroobriadcheskogo govora v Polshe. Studia Rossica Posnaniensia, 35, 67–76.
• IAskulʹski, А. (2017). Vliianie polʹskogo iazyka na semantiku, sintaksis i pragmatiku predlogov v rechi staroobriadtsev, prozhivaiushchikh v Polʹshe. Slavistica Vilnensis, 62, 189– 206. http://doi.org/10.15388/SlavViln.2017.62.11690
• Iwaniec, E. (1977). Z dziejów staroobrzędowców na ziemiach polskich XVII–XX w. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
• Jaroszewicz-Pieresławcew, Z. (1995). Starowiercy w Polsce i ich księgi. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego.
• Jaskólski, A., & Pawlaczyk, A. (2017). Soiuzy v russkom govore staroverov Polʹshi. In A. Jaskólski (Ed.), Staroprawosławie wczoraj i dziś (pp. 127–149). Instytut Rusycystyki Uniwersytetu Warszawskiego.
• Jorroch, A. (2015). Die deutsche Sprache der dreisprachigen Altgläubigen in Masuren. Instytut Germanistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
• Jorroch, A. (2016). Die Sprachkontaktphänomene im Deutschen der masurischen Altgläubigen. In Z. Weigt (Ed.), Die deutsche Sprache in vielfältigen Forschungsparadigmen: Beiträge polnischer Doktoranden anlässlich der 9. Linguistischen Tagung – Łódź, 09.05.2015 (pp. 59–69). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8088-063-4.05
• Kasatkin, L. (2010). K istorii akanʹia-iakanʹia v russkom iazyke. In A. Mustajoki, E. Protassova, & N. Vakhtin (Eds.), Instrumentarium of linguistics: Sociolinguistic approaches to non-standard Russian (pp. 17–31). University of Helsinki.
• Kasatkin, L. (Ed.). (2005). Russkaia dialektologiia. Academia.
• Kazimiera Utrata. (2019). FilmPolski. http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111601
• Khonselaar, Z. (2001). Govor derevni Ostrovtsy Pskovskoĭ oblasti. Rodopi.
• Koroleva, E. (2006). Leksika preĭlʹskikh govorov staroverov (sovremennoe sostoianie). Latvijas Universitātes Raksti, 707 (Valodniecība: Slāvistikas tradīcijas Baltijā), 7–13.
• Larin, B., Gerd, A., Gluskina, S., Gomonov, I., Ivashko, L., Lebedeva, А., & Mzhelʹskaia, О. (Eds.). (1967–). Pskovskiĭ oblastnoĭ slovarʹ s istoricheskimi dannymi. LGU (SPbGU).
• Lënngren, T. (1994). Leksika russkikh staroobriadcheskikh govorov (na materiale, sobrannom v Latgalii i na Zhitomirshchine). Uppsala University.
• Marchadier, B. (1977). Les vieux-croyants de Wojnowo. Cahiers du Monde Russe, 18(4), 435– 448. https://doi.org/10.3406/cmr.1977.1304
• Maryniakowa, I. (1976). Imiesłowy w rosyjskiej gwarze starowierców mieszkających w Polsce. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
• Maryniakowa, I. (1982). Funkcje składniowe bezokolicznika w gwarze pskowskiej i w gwarze Rosjan-starowierców mieszkających w Polsce: Studium porównawcze. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
• Maryniakowa, I. (2013). Początki badań kultury i języka staroobrzędowców w Polsce. Acta Baltico-Slavica, 37, 211–220. https://doi.org/10.11649/abs.2013.014
• Murnikova, T. (1962). Opisanie russkogo govora ostrova Piĭrisaara. Uchenye zapiski Tartusskogo gosudarstvennogo universiteta, 119, 345–363.
• Nemchenko, V. (1958). Foneticheskie i morfologicheskie osobennosti govora russkogo naseleniia Ionavskogo raĭona Litovskoĭ SSR. Vilniaus Valstybinio Universiteto Mokslo Darbai: Kalbotyra, 1, 147–173.
• Nemchenko, V. (1961a). Govor russkikh starozhilov Ionavskogo raĭona Litovskoĭ SSR [Unpublished summary of doctoral dissertation]. Vilʹniusskiĭ universitet.
• Nemchenko, V. (1961b). Slovarnyĭ sostav govora russkogo naseleniia Ionavskogo raĭona Litovskoĭ SSR. Vilniaus Valstybinio Universiteto Mokslo Darbai: Kalbotyra, 3, 147–175.
• Nemchenko, V. (1963). Russkie starozhily Litvy i ikh govory. Vilniaus Valstybinio Universiteto Mokslo Darbai: Kalbotyra, 7, 63–85.
• Nemchenko, V., Sinitsa, A., & Murnikova, T. (1963). Materialy dla slovaria russkikh starozhilʹcheskikh govorov Pribaltiki (M. Semenova, Ed.). Latviĭskiĭ gosudarstvennyĭ universitet.
• Novgorodov, М. (1958). Govor russkogo starozhilʹcheskogo naseleniia Dagdskogo raĭona Latviĭskoĭ SSR [Unpublished summary of doctoral dissertation]. Moskovskiĭ gosudarstvennyĭ universitet.
• Orzechowska, J. (2012). Voĭnovskiĭ sinodik: Lingvokulʹturologicheskoe opisanie. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
• Paśko, D. (2010). Leksykalne i syntaktyczne elementy rosyjskiej gwary w polszczyźnie staroobrzędowców z Gabowych Grądów i Boru. Acta Baltico-Slavica, 34, 147–155. https://doi.org/10.11649/abs.2010.010
• Paśko-Koneczniak, D. (2011). Wpływ polszczyzny na zasób leksykalny rosyjskiej gwary staroobrzędowców na Suwalszczyźnie. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
• Paśko-Koneczniak, D. (2014). Białoruskie elementy językowe w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców mieszkających w regionie suwalsko-augustowskim. Acta Baltico-Slavica, 38, 207–218. https://doi.org/10.11649/abs.2014.022
• Paśko-Koneczniak, D. (2016). Słownik zapożyczeń polskich w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców z regionu suwalsko-augustowskiego. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
• Paśko-Koneczniak, D. (2018). Rola imiesłowów przysłówkowych uprzednich w wyrażaniu stosunków temporalnych w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców mieszkających w Polsce. Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, 66, 371–384.
• Paśko-Koneczniak, D., Ziółkowska-Mówka, M., Grupa, M., Grzybowski, S., Jaskólski, A., & Głuszkowski, M. (2016). Rosyjska gwara staroobrzędowców w północno-wschodniej Polsce: Wybór tekstów. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
• Pastuszewski, S. (2016). Przegląd źródeł i opracowań do badań staroprawosławia. Instytut Wydawniczy “Świadectwo”.
• Pavliachik, А. (2018). Leksiko-semanticheskoe pole poniatiia “matʹ” v poėticheskikh proizvedeniiakh Very Evdokimov. Staroobriadchestvo: Istoriia, kulʹtura, sovremennostʹ, 2018(16), 125–127.
• Pociechina, H. (2012). Semantika i pragmatika religioznogo teksta (na materiale rukopisi “Chin ispovedaniiu” iz sobraniia byvshego staroobriadcheskogo monastyria v Voĭnove). In D. Szumska (Ed.), IAzyk i metod: Russkiĭ iazyk v lingvisticheskikh issledovaniiakh XXI veka (pp. 317–328). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• Potashenko, G. (2006). Staroverie v Litve: Vtoraia polovina XVII – nachalo XIX vv.: Issledovaniia, dokumenty i materialy. Aidai.
• Rovnova, O., & Kiulʹmoia, I. (2008). Govory staroverov v sovremennoĭ Ėstonii. In L. Kasatkin (Ed.), Russkie staroobriadtsy: IAzyk, literatura, istoriia (pp. 280–299). IAzyki slavianskoĭ kulʹtury.
• Sinitsa, А. (1964). Leksika govora russkogo starozhilʹcheskogo govora Preĭlʹskogo raĭona Latviĭskoĭ SSR [Unpublished summary of doctoral dissertation]. Moskovskiĭ gosudarstvennyĭ universitet.
• Zielińska, A. (1996a). Język rosyjski, polski i niemiecki w mowie staroobrzędowców mieszkających w Polsce. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 33, 297–305.
• Zielińska, A. (1996b). Wielojęzyczność staroobrzędowców mieszkających w Polsce. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
• Zielińska, A. (1997). Elementy gwary rosyjskiej w polszczyźnie staroobrzędowców. In F. Czyżewski & M. Łesiów (Eds.), Ze studiów nad gwarami wschodniosłowiańskimi w Polsce (pp. 159–167). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Žilko, A., & Mekšs, Č. (1997). Staroobriadchestvo v Latvii: Vchera i segodnia. Revue des études slaves, 69(1–2), 73–88. https://doi.org/10.3406/slave.1997.6388
• Ziółkowska-Mówka, M. (2018). System antroponimiczny staroobrzędowców mieszkających w Polsce. Pracownia Wydawnicza Eikon.

Identifiers

DOI

10.11649/abs.2020.007

Biblioteka Nauki

38437511