Multilingualism of Ukrainian Elites in the Seventeenth Century: The Case of Lazar Baranovych

• Authors: Halyna Naienko

Title variants

PL

Wielojęzyczność ukraińskich elit XVII wieku: studium przypadku Łazarza Baranowicza

Abstracts

PL

W artykule podjęto próbę analizy praktyki wielojęzycznej Łazarza Baranowicza w kontekście sytuacji socjolingwistycznej Ukrainy w epoce wczesnonowożytnej. Wielojęzyczność jest nieodłącznym elementem społeczeństw pogranicznych, do których w XVII wieku należało też społeczeństwo ukraińskie, a wybór języka w każdym konkretnym przypadku zależy od wielu czynników – religijnych, pragmatycznych, komunikacyjnych, kulturowych i artystyczno-stylistycznych. Autorka analizuje przenikanie kodów językowych w marginaliach zapisanych przez Baranowicza w języku polskim, w „prostej mowie” i w cerkiewnosłowiańskim. Ukraińska redakcja języka cerkiewnosłowiańskiego odzwierciedla wpływ mówionego języka ukraińskiego, który można prześledzić w tekstach z ośrodków kulturalnych Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a później Cesarstwa Rosyjskiego. Ilustruje to język kazań w zbiorze Трубы на дни нарочитыя праздникɷвъ [Trąby na szczególne dni świąteczne] (1674), którego Baranowicz nie mógł opublikować w Moskwie nie tylko z powodów politycznych, ale także ze względu na specyfikę języka.

EN

The article examines the multilingual practice of Lazar Baranovych in the context of the sociolinguistic situation of Ukraine in the early modern period. Multilingualism is inherent in border societies, including Ukrainian society in the seventeenth century, and the choice of language in each case depends on a combination of factors – religious, pragmatic, communicative, cultural, and artistic/stylistic. The study analyzes the phenomenon of codeswitching on the example of Baranovych’s own marginal notes, made in Polish, Ruthenian (prosta mova) and Church Slavonic. The Ukrainian recension of Church Slavonic reflects the influence of spoken Ukrainian, which can be traced in texts from the cultural centers in the Polish-Lithuanian Commonwealth and later the Russian Empire. This is illustrated by the language of the collection of sermons Трубы на дни нарочитыя праздникɷвъ [Trumpets for Major Feast Days] (1674), which Lazar Baranovych could not publish in Moscow not only for political reasons but also because of the peculiarity of the language.

Keywords

PL

języki słowiańskie; historia języka ukraińskiego; język cerkiewnosłowiański; wielojęzyczność; Łazarz Baranowicz

EN

Slavic languages; history of the Ukrainian language; Church Slavonic; multilingualism; Lazar Baranovych

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Slawistyki PAN
• Journal: Acta Baltico-Slavica
• Year: 2024
• Volume: 48

Dates

published

2024

Contributors

author

Halyna Naienko

• Київський національний університет імені Тараса Шевченка [Taras Shevchenko National University of Kyiv], Kyiv
• Uniwersytet Łódzki [University of Lodz], Łódź

• https://orcid.org/0000000304855068

References

• Aronin, L., & Singleton, D. (2012). Multilingualism. John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/impact.30
• Baranovych, L. (1674). Truby na dni narochytyia prazdnikov′′. Drukarnia Kyievo-Pechersʹkoї lavry.
• Berlejung, А. (2021). Aramaic or no Aramaic? Multilingualism and the strategy of language choice in the written sources from the Ancient Near East. In L. C. Jonker, A. Berlejung, & I. Cornelius (Eds.), Multilingualism in Ancient contexts: Perspectives from Ancient Near Eastern and early Christian contexts (pp. 6–23). Sun Press. https://doi.org/10.52779/9781991201171/02
• Besters-Dilger, J. (2005). Die Akademie und Druckerei von Ostroh (1576/77–1636). In M. Moser (Ed.), Das Ukrainische als Kirchensprache (pp. 65–150). Lit.
• Braunmüller, K., & Ferraresi, F. (2003). Aspects of multilingualism in European language history. John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/hsm.2
• Brodzhi, D. (2022). Kulʹturnyĭ polimorfizm ukraїnsʹkoho svitu (O. Prokopovych, Trans.). Dukh i litera.
• Brodzhi-Berkoff, D. (2008). Barokova homiletyka u skhidnoslov’iansʹkomu kulʹturnomu prostori. In A. Alberti (Ed.), Contributi italiani al XIV Congresso internazionale degli Slavisti (pp. 179–200). Firenze University Press.
• Brodzhi-Berkoff, D. (2012). Chy isnuie kanon ukraїnsʹkoho literaturnoho baroko? (O. Fedorko, Trans.). Ukraїnsʹkyĭ humanitarnyĭ ohliad, 16–17, 9–54.
• Brodzhi-Berkoff, D. (2014–2015). Vybir movy ta vybir kulʹtury v Ukraїni XVII stolittia. Kyїvsʹka Akademiia, 12, 33–45.
• Bunčić, D., Lippert, S. L., & Rabus, A. (Eds.). (2016). Biscriptality: A sociolinguistic typology. Universitätsverlag Winter.
• Danylenko, A. (2007a). The Uniate Leksikon of 1722: A case of regional relapse from script- to language-switching. Slavia Orientalis, 56(4), 543–557.
• Danylenko, A. (2007b). “With a dispatch of seven cucumbers fresh…”: Mykola Xanenko as a case study of linguistic mentality in the eighteenth-century Hetmanate. Harvard Ukrainian Studies, 29(1–4), 225–256.
• Danylenko, A. (2012). “…[I]s farsijskōhō i s tureckōhō jażika na ruśk’ij jezik perelōžil”: Script and language choice in medieval Ruthenia. In V. Izmirlieva & B. Gasparov (Eds.), Translation and tradition in “Slavia Orthodoxa” (pp. 86–105). LIT Verlag.
• Edwards, J. (1994). Multilingualism. Routledge.
• Fellerer, J. (2020). Urban multilingualism in East-Central Europe: The Polish dialect of late-Habsburg Lviv. Lexington Books.
• Frick, D. A. (2003). Lazar Baranovych, 1680: The Union of Lech and Rus. In A. Kappeler, Z. E. Kohut, F. E. Sysyn, & M. von Hagen (Eds.), Culture, nation, and identity: The Ukrainian-Russian encounter, 1600–1945 (pp. 19–56). Canadian Institute of Ukrainian Studies Press.
• Herashchenko, O., & Shtefan, A. (2021–2022). “Iazyk Moy Pouczytsia Prawdi Twoiey”: Slov’ianorus'ʹki vstavky polʹsʹkoiu hrafikoiu u traktati Lazaria Baranovycha. Slavia Occidentalis, 78–79(1), 51–60. https://doi.org/10.14746/so.2021/2022.78-79.5
• Hnatiuk, L. P. (2010). Movnyĭ fenomen Hryhoriia Skovorody v konteksti staroukraїnsʹkoї knyzhnoї tradytsiї. VPTS “Kyїvsʹkyĭ universytet”.
• Isaievych, IA. D. (2001). Movnyĭ kod kulʹtury. In Istoriia ukraїnsʹkoї kulʹtury: Vol. 2. Ukraїnsʹka kulʹtura XIII – pershoї polovyny XVII stolitʹ (pp. 189–203). Naukova dumka.
• Lazarenko, O. M. (2005). Osoblyvosti funktsionuvannia polʹsʹkoї movy v Ukraїni u XVII st. (na materiali tvoriv Lazaria Baranovycha) [Summary of unpublished doctoral dissertation]. Іnstytut movoznavstva imeni О. О. Potebni NAN Ukraїny.
• Levchuk, P. (2020). Trójjęzyczność ukraińsko-rosyjsko-polska Ukraińców niepolskiego pochodzenia. Księgarnia Akademicka. https://doi.org/10.12797/9788381382854
• Liamprekht, O. V. (2016). Polʹsʹkomovna ukraїnsʹka proza hurtka Lazaria Baranovycha [Unpublished doctoral dissertation]. Kharkivsʹkyĭ natsionalʹnyĭ pedahohichnyĭ universytet imeni Hryhoriia Skovorody.
• Ligara, B. (2018). Badania bilingwizmu (i wielojęzyczności) wybitnych nosicieli języka w przestrzeni języka polskiego: Nowa subdomena historii języka? In M. Pastuch & M. Siuciak (Eds.), Historia języka w XXI wieku: Stan i perspektywy (pp. 97–108). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
• Madiba, M. (2021). Beyond multilingualism in Ancient contexts. In L. C. Jonker, A. Berlejung, & I. Cornelius (Eds.), Multilingualism in Ancient contexts: Perspectives from Ancient Near Eastern and early Christian contexts (pp. 314–332). Sun Press. https://doi.org/10.52779/9781991201171/16
• Malinevsʹka, N. (2005). Fonetychna systema ukraїnsʹkoї movy XVII st. – pochatku XVIII st. i latynsʹka hrafika. Univerzita Palackého v Olomouci.
• Moĭsiienko, V. (2016). Istorychna dialektolohiia ukraїnsʹkoї movy: Pivnichne (polisʹke) narichchia. VTS “Akademiia”.
• Myronova, V., Hrytsenko, S., Korolʹova, N. V., Kositsʹka, O. M., Koshchiĭ, O. M., & Shcherbyna, R. A. (2014). Latynsʹka mova v Ukraїni XV – pochatku XVIII stolittia. VPTS “Kyїvsʹkyĭ universytet”.
• Naіenko, H. (2018). Fonetyko-fonolohichna ĭ hrafiko-pravopysna systemy ukraїnsʹkoї movy II polovyny XVII stolittia (na materiali “Vykladu o tserkvy Teodosiia Sofonovycha”). Rozprawy Komisji Językowej, 66, 333–350. https://doi.org/10.26485/RKJ/2018/66/20
• Naіenko, H. (2019). Pratsia Teodosiia Sofonovycha “Vykladʹʹ o tsr̃kv(y) s(t) y o tsr̃kovnykhʹʹ rechakhʹʹ. o sluzhbě Bozhoĭ y o Vecherny” 1667 roku. In P. Hrytsenko & N. Khobzeĭ (Eds.), Dialektolohichni studiï: Dialekt i pam’iatka (Vol. 12, pp. 382–418). Іnstytut ukraїnoznavstva іm. І. Kryp’iakevycha NAN Ukraїny.
• Naienko, H. (2021). The philosophical ideas in Dioptra or The Mirror of human living in the world, and the language of the scientific discourse in the 17th–18th centuries. Logos, 108, 22–30. https://doi.org/10.24101/logos.2021.50
• Niedźwiedź, J. (2019). Multiscripturality in the Grand Duchy of Lithuania: New research approaches (D. Frick, Trans.). East European Politics and Societies and Cultures, 33(1), 3–16. https://doi.org/10.1177/0888325418807284
• Nimchuk, V. V. (1980). Staroukraïnsʹka leksykohrafiia v ïï zv’iazkakh z rosiĭsʹkoiu ta bilorusʹkoiu. Naukova dumka.
• Rolland, Р. (1992). “Nieskoro” prawi “monsztuk do tych trąb otrzymacie”: On Lazar Baranovyč’s Truby sloves propovĭdnyx and their non-publication in Moscow. Journal of Ukrainian Studies, 17(1–2), 205–216.
• Ševčenko, I. (1996). Poland in Ukrainian history. In I. Ševčenko, Ukraine between East and West: Essays on cultural history to the early eighteenth century (pp. 112–130). Canadian Institute of Ukrainian Studies Press.
• Shamraĭ, M. (2001). Nevidomi zapysy Lazaria Baranovycha. Bibliotechnyĭ visnyk, 3, 29–32.
• Shamraĭ, M. (2005). Marhinaliï v starodrukakh kyrylychnoho shryftu 15–17 st. z fondiv Natsional ʹnoï biblioteky Ukraïny im. V. I. Vernadsʹkoho. NBUV.
• Sherekh, IU. (1949). Polʹsʹka mova v Ukraïni (pam’iati Antuana Martelia). In Ukraїna: Ukraїnoznavstvo і frantsuzʹke kulʹturne zhyttia (Vol. 2, pp. 99–107). “L’UKRAINE”.
• Sherekh, IU. (1954). Moskva, Marosieĭka. Novi dni, 50, 8–10.
• Sherekh, IU. (1978). Mech, truby, liutnia. In IU. Sherekh, Druha cherha: Literatura, teatr, ideolohiï (pp. 15–26). Suchasnistʹ.
• Shevelov, G. Y. (1971). L’ukrainien littéraire. In G. Y. Shevelov, Teasers and appeasers: Essays and studies on themes of Slavic philology (pp. 245–260). Wilhelm Fink Verlag.
• Shevelov, G. Y. (1979). A historical phonology of the Ukrainian language. Carl Winter.
• Sobol, W. (2021). Filip Orlik (1672–1742) i jego “Diariusz”. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323552383
• Sumtsov, M. (1885). K istorii iuzhnorusskoĭ literatury 17 stoletiia: Vyp. 1. Lazarʹ Baranovich. Tipografiia M. F. Zilʹberberga.
• Sysyn, F. (2023). The Polish–Lithuanian Commonwealth and the birth of modern Ukraine: A reappraisal of the Khmelnytsky “revolution”. In M. Hanusiewicz-Lavallee & R. A. Maryks (Eds.), Defining the identity of the Younger Europe (pр. 13–30). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004547278_003
• Temčinas, S. (2017). Języki kultury ruskiej w Pierwszej Rzeczypospolitej. In M. Kuczyńska (Ed.), Między Wschodem a Zachodem: Prawosławie i unia (pp. 81–120). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323528289.pp.81-120

Identifiers

DOI

10.11649/abs.3218

Biblioteka Nauki

59346184