Katalogi centralne w zmieniającym się świecie bibliotek

• Authors: Henryk Hollender

Title variants

EN

Union catalogues in a changing library world

Abstracts

EN

Union catalogues are the norm in developed countries. In the most widespread model, metadata resources grow with the growth of collections, through shared cataloguing. The aim of this article is to give a general overview of the tasks and directions of development of union catalogues, with a particular focus on new technologies, and in the context of the complexity of managing projects involving the implementation of their new kinds. We also warn against defective solutions. Conclusions were derived from the authors’ own observations and those mediated by the literature; methods therefore can qualify as empirical and meta-empirical. The focus was on „national” (country) union (central) catalogues. Examples of several solutions were given, subjecting them to evaluation, formulated mainly in terms of user experience and cultural priorities of design. The changes that catalogues undergo when using Linked Open Data are considered and progress to date is critically assessed. A comparison is also made between the NUKAT union catalogue of Poland, founded in 2002 and dominated by the resources of academic libraries, and the (competing?) „integrated catalogues” project run by the National Library. Successful projects, such as the new British or Swiss catalogue, also based on the Software as a Service principle, have an advantage over others not so much due to the inclusion of linked open data, but due to the harmonious cooperation of many institutions. We conclude that its implementation in Polish managerial practice is crucial to the success of the target Polish catalogue.

PL

Katalogi centralne są normą w krajach rozwiniętych. W najszerzej rozpowszechnionym modelu zasoby metadanych przyrastają wraz z przyrostem zbiorów, drogą współkatalogowania. Celem artykułu jest ogólne przedstawienie zadań i kierunków rozwoju katalogów centralnych, ze szczególnym uwzględnieniem nowych technologii i w kontekście złożoności zarządzania przedsięwzięciami polegającymi na wdrażaniu ich nowych odmian, a także ostrzeżenie przed błędnymi rozwiązaniami. Wnioski zostały wywiedzione z obserwacji własnych oraz zapośredniczonych przez piśmiennictwo, metody były zatem empiryczne i metaempiryczne. Skupiono się na narodowych (krajowych) katalogach centralnych i podano przykłady kilku rozwiązań, poddając je ocenie, formułowanej głównie w kategoriach user experience oraz kulturowych priorytetów projektu. Rozważono zmiany, jakim katalogi podlegają przy stosowaniu Linked Open Data, i krytycznie oceniono dotychczasowe postępy. Porównano też założony w 2002 roku katalog centralny NUKAT, zdominowany przez zasoby bibliotek naukowych, oraz (konkurencyjne?) przedsięwzięcie „połączone katalogi”, któremu przewodzi Biblioteka Narodowa. Projekty zwieńczone powodzeniem, jak nowy katalog brytyjski czy szwajcarski, także oparte na zasadzie „Software as a Service”, mają przewagę nad innymi nie tyle dzięki uwzględnieniu linkowania otwartych danych, ile dzięki harmonijnemu współdziałaniu wielu instytucji. Wysnuto wniosek, że wdrożenie tej zasady w polskiej praktyce zarządzania jest kluczowe dla docelowego powodzenia polskiego katalogu.

Keywords

EN

Alma (Ex Libris); BIBFRAME; National Library of Poland; University of Warsaw Library; Research libraries; public libraries; university libraries; Finland; user interface; Linked Open Data (LOD); MARC; metadata; National Union Catalogue; OCLC; OMNIS; „integrated catalogues”; organisational structures; library systems; Swisscovery; WorldCat; shared cataloguing; management

PL

Alma (Ex Libris); BIBFRAME; Biblioteka Narodowa w Warszawie; Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie; biblioteki naukowe; biblioteki publiczne; biblioteki uniwersyteckie; interfejs użytkownika; Linked Open Data (LOD); MARC; metadane; National Union Catalogue; OCLC; OMNIS; „połączone katalogi”; struktury organizacyjne; systemy biblioteczne; Swisscovery; WorldCat; współkatalogowanie; zarządzanie

• Publisher: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
• Journal: Biblioteka
• Year: 2024
• Issue: 28 (37)
• Pages: 213-234

Dates

published

2024

Contributors

author

Henryk Hollender

• Stowarzyszenie EBIB

• https://orcid.org/0000000211520752

References

• Bibliotekarstwo, red. A. Tokarska, Warszawa: Wydawnictwo SBP 2013.
• ExLibris [artykuł sponsorowany], Queensland Health Libraries Network. Bringing it all together, „Journal of Health Information and Libraries Australasia” 2022, t. 3 (1), s. 36–38.
• Feret B., Are our union catalogs satisfying user’s needs, w: Union catalogs at the cros s - road, red. A. Lass, R.E. Quandt, Hamburg: Hamburg University Press 2004, s. 227–244.
• Franke J., Projekt OMNIS Biblioteki Narodowej, Warszawa 2024, Repozytorium Instytucjonalne Uniwersytetu Warszawskiego, 2024, https://repozytorium.uw.edu.pl/bitstreams/f911619a-12ae-44f7-9d86-66a40a4a66f1/download [dostęp: 17.07.2024].
• Hyvönen N., The Finnish National Union Catalogue [arkusz zawierający streszczenie wystąpienia, ELAG 2010, Helsinki], https://indico.cern.ch/event/75915/contributions/1248030/contribution.pdf/ [dostęp: 8.06.2024].
• Holländer S., Przyszłość akademickich systemów bibliotecznych, czyli użytkownik jeszcze bardziej w centrum uwagi, przeł. H. Hollender, „Biuletyn EBIB” 2022, nr 5 (206), http://ebibojs.pl/index.php/ebib/article/view/827 [dostęp: 15.07.2024].
• Hollender H., Rozwiązania światowe w zakresie platform informacyjnych, w: Rozwiązania organizacyjne zapewniające trwałość systemom informacji naukowo-technicznej, red. J. Kisielnicki, M. Gałązka-Sobotka, Warszawa: Uczelnia Łazarskiego 2012, s. 60–76.
• Hollender H., Union catalogs for poets, w: Union catalogs at the crossroad, red. A. Lass, R.E. Quandt, Hamburg: Hamburg University Press 2004, s. 245–264.
• Mykowiecka A., Inżynieria lingwistyczna. Komputerowe przetwarzanie danych w języku naturalnym, Warszawa: Wydawnictwo PIATK 2007.
• Nahotko M., Czy (centralne) katalogi biblioteczne są jeszcze potrzebne? OPAC w infotopii, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum” 2019, nr 2, s. 43–59.
• Orliński W., Internet. Czas się bać, Warszawa: Agora 2013.
• Palmer J., Williams C., Walk P., Kay D., Rehberger D., Hart-Davidson B., Digital Libraries, Personalisation, and Network Effects-Unpicking the Paradoxes, „Research and Advanced Technology for Digital Libraries” 2009: 13th European Conference, ECDL 2009, Corfu, Greece, September 27-October 2, 2009. Proceedings 13.
• Paluszkiewicz A., Padziński A., Aiming at the union catalog of Polish libraries, w: Union catalogs at the crossroad, red. A. Lass, R.E. Quandt, Hamburg: Hamburg University Press 2004, s. 265–280.
• Praxishandbuch Wissenschaftliche Bibliothekar:innen, red. W. Sühl-Strohmenger, I. Tappenbeck, Berlin–Boston: De Gruyter Saur 2024.
• Quandt R.E., The changing landscape in Eastern Europe. A personal perspective on philanthropy and technology transfer, New York: Oxford University Press 2002.
• Radwański A., System biblioteczny jako powszechna usługa sieciowa i baza danych, w: Systemy biblioteczne nowej generacji. Platformy usług, red. M. Odlanicka-Poczobutt, Gliwice: Biblioteka Główna Politechniki Śląskiej 2015, s. 31–38, https://delibra.bg.polsl.pl/Content/35893/Radwanski.pdf [dostęp: 15.07.2024].
• Sanetra K., Format MARC 21 rekordu bibliograficznego dla rękopisu, Warszawa: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie 2019, https://centrum.nukat.edu.pl/images/files/instrukcje_procedury/MARC_21/marc21_rekopisy_20191023.pdf [dostęp: 1.06.2024].
• Unterstrasser J., Linked Data and Libraries. How the Switch to Linked Data Has Affected Work Practices at the National Library of Sweden, Master’s thesis, Department of ALM, Theses within Digital Humanities, Uppsala: University of Uppsala 2023, https://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:1773893/FULLTEXT01. pdf/ [dostęp: 2.04.2024].
• Wennerlund B., Barggren A., Leaving Comfort Behind. A National Union Catalogue Transition to Linked Data, w: IFLA WLIC Athens 2019, Satellite Meeting: Data intelligence in libraries: the actual and artificial perspectives, 22–23 August 2019, Location: Deutsche Nationalbibliothek, Frankfurt, Germany, https://library.ifla.org/id/eprint/2745/1/s15-2019-wennerlund-en.pdf/ [dostęp: 2.04.2024].
• Wolniewicz T., Implementing KaRo. The distributed catalog of Polish libraries, w: Union catalogs at the crossroad, red. A. Lass, R.E. Quandt, Hamburg: Hamburg University Press 2004, s. 281–296.
• Zakrzewski Z., BIBFRAME. Linked Data w bibliotece, czyli co każdy bibliotekarz wiedzieć niekoniecznie powinien, Warszawa 2020, https://docs.google.com/document/d/1212u6NVnZpgfXVbpIVSE8ULUp_1UAEpsCS5ibFQhk_w/edit [dostęp: 26.06.2024].

Identifiers

DOI

10.14746/b.2024.28.9

Biblioteka Nauki

59721195