Instytucja przestępstwa wojskowego w świetle uregulowań polskich kodyfikacji karno-wojskowych XX wieku – analiza historyczno-prawna

• Authors: Agata Ziółkowska

Title variants

EN

The institution of a military offence in light of the regulations of Polish criminal-military codifications of the 20th century – a historical and legal analysis

Abstracts

EN

The article presents how, over the years (both in separate penal-military codes as well as in the military section of the General Penal Code of 1969), legislators decreed the concept of a military offence. These considerations can be viewed as a kind of historical-legal justification for the necessity of introducing a normative definition of a military offence into the criminal law system in a broad sense (e.g., by amending the provisions of the Penal Code of 1997 which is in force). Although the institution of a military offence is not synonymous with the institution of a criminal offence (contemporarily also referred to as a general offence), it does not stem directly from the provisions of the Code, but only from the interpretation made on this level, which was subjected to criticism.

PL

W artykule pokazano, jak na przestrzeni lat (zarówno w odrębnych kodeksach karno-wojskowych, jak i w części wojskowej powszechnego kodeksu karnego z 1969 r.) ustawodawca dekretował pojęcie przestępstwa wojskowego. Rozważania te można potraktować jako rodzaj historycznoprawnego uzasadnienia konieczności wprowadzenia do systemu prawa karnego sensu largo (np. poprzez nowelizację przepisów obowiązującego kodeksu karnego z 1997 r.) normatywnej definicji przestępstwa wojskowego. Choć instytucja przestępstwa wojskowego nie jest synonimem instytucji przestępstwa (współcześnie określanego także mianem przestępstwa powszechnego), to nie wynika to wprost z postanowień kodeksowych, a jedynie z wykładni dokonanej na tej płaszczyźnie, co zostało poddane krytyce.

Keywords

EN

crime; common offence; military offence; separate criminal-military codes; soldier

PL

przestępstwo; przestępstwo powszechne; przestępstwo wojskowe; odrębne kodeksy karno-wojskowe; żołnierz

• Publisher: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
• Journal: Czasopismo Prawno-Historyczne
• Year: 2024
• Volume: 76
• Issue: 1
• Pages: 61-82

Dates

published

2024

Contributors

author

Agata Ziółkowska

• Nicolaus Copernicus University

• https://orcid.org/0000000171788227

References

• Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 23 września 1944 r. – Kodeks Karny Wojska Polskiego (Dz. U. Nr 6, poz. 27 ze zm.).
• Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 23 września 1944 r. Przepisy wprowadzające Kodeks Karny Wojska Polskiego (Dz. U. Nr 6, poz. 28).
• Dekret z 3 listopada 1936 r. Prawo karne skarbowe (Dz. U. Nr 84, poz. 581 ze zm.).
• Dekret z 11 kwietnia 1947 r. Prawo karne skarbowe (Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm.).
• Europejska Konwencja o Ekstradycji z 13 grudnia 1957 r., http://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/re/1957-1.html [dostęp: 14.05.2024].
• Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 19 marca 1928 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 33, poz. 313).
• Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. w sprawie Kodeksu karnego wojskowego (Dz. U. Nr 36, poz. 328 ze zm.).
• Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 11 lipca 1932 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 60, poz. 571).
• Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 21 października 1932 r. Kodeks karny wojskowy (Dz. U. Nr 91, poz. 765).
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 10 maja 1920 r. w przedmiocie wprowadzenia w życie Wojskowego Kodeksu Karnego (Dz. U. Nr 59, poz. 369 ze zm.).
• Uchwała SN IW z 13 grudnia 1973 r., U 11/70, Wytyczne i Uchwały Izby Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego za okres od 01.01.1970 r. do 30.06.1980 r., poz. 14.
• Uchwała SN z 20 grudnia 1976 r., U 5/76, OSNKW 1977, nr 1, poz. 2.
• Umowa z 26 lutego 2004 r. o wzajemnej pomocy w sprawach karnych, podpisana w Bangkoku między RP a Królestwem Tajlandii (Dz. U. z 2009 r. Nr 208, poz. 1607).
• Ustawa karna skarbowa z 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123 ze zm.).
• Ustawa karna skarbowa z 26 października 1971 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 260 ze zm.).
• Ustawa z 29 lipca 1919 r. o tymczasowym sądownictwie wojskowem (Dz.Pr.P.P. Nr 65, poz. 389).
• Ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220).
• Ustawa z 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 13, poz. 94 ze zm.).
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2600).
• Andrejew I., Definicja przestępstwa [w:] I. Andrejew, Polskie prawo karne w zarysie, Warszawa 1970.
• Andrejew I., Komentarz do art. 293 k.k. [w:] I. Andrejew, Kodeks karny. Krótki komentarz, Warszawa 1981.
• Andrejew I., Komentarz do art. 293 k.k. [w:] I. Andrejew, Kodeks karny. Krótki komentarz, Warszawa 1988.
• Andrejew I., Nowy kodeks karny. Z rozważań nad projektem, Warszawa 1963.
• Andrejew I., Odrębności w rodzajach kar i ich stosowaniu [w:] I. Andrejew, Polskie prawo karne w zarysie, Warszawa 1980.
• Aratyn H., Zawirski A., Ogólne pojęcie przestępstwa wojskowego [w:] H. Aratyn, A. Zawirski, Wojskowe prawo karne, Warszawa 1960.
• Beccaria C., O przestępstwach i karach, tłum. E.S. Rappaport, Warszawa 1952.
• Berger-Pleńska D., Plon dyskusji nad projektem kodeksu karnego, „Problemy Kryminalistyki” 1963, nr 44–45, s. 487–503.
• Bojarski T., Funkcje pojęcia społecznej szkodliwości czynu [w:] Z. Ćwiąkalski, G. Artymiak, Współzależność prawa karnego materialnego i procesowego. W świetle kodyfikacji karnych z 1997 r. i propozycji ich zmian, Warszawa 2009.
• Bojarski T., Polskie prawo karne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2006.
• Bradliński K., Polskie kodeksy karne okresu międzywojnia, „Studenckie Zeszyty Naukowe” 2018, nr 38, s. 33–44.
• Buchała K., Ogólna charakterystyka części wojskowej [w:] K. Buchała, Prawo karne materialne, Warszawa 1980.
• Buchała K., Pojęcie przestępstwa [w:] K. Buchała, Prawo karne materialne, Warszawa 1980.
• Buszyński M., Matzner B., Muller K., Komentarz do art. 1 k.k.woj. z 1932 r. [w:] M. Buszyński, B. Matzner, K. Muller, Kodeks karny wojskowy z komentarzem, Warszawa 1933.
• Chałubińska-Jentkiewicz K., Przestępstwa wojskowe [w:] M. Czupryk, M. Karpiuk (red.), Prawo wojskowe, Warszawa 2015.
• Czchikwadze W.M., § 2 definicja przestępstwa wojskowego [w:] W.M. Czchikwadze, Radzieckie prawo karne wojskowe. Część ogólna, Warszawa 1952.
• Czchikwadze W.M., Ogólne pojęcie przestępstwa wojskowego, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1950, nr 1, s. 17–56.
• Czyżak M., Pojęcie przestępstwa wojskowego [w:] M. Czyżak, Odrębność polskiego prawa karnego wojskowego wobec prawa karnego powszechnego, Warszawa 2010.
• Czyżak M., Pojęcie tzw. przestępstwa wojskowego w polskim prawie karnym, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2004, nr 3, s. 13–23.
• Flemming M., Wprowadzenie [w:] M. Flemming, Kodeks karny – cześć wojskowa. Komentarz, Warszawa 2000.
• Frankowski S., Wyobrażenia a rzeczywistość, „Prawo i Życie” 1963, nr 6, s. 4–7.
• Góral R., Komentarz do art. 322 k.k. [w:] R. Góral, Kodeks karny. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, Warszawa 2005.
• Gutaker K., O nowym projekcie wojskowych przepisów karnych – mówi prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego – płk Kazimierz Jankowski, „Żołnierz Wolności” 1963, nr 40, s. 3.
• Jędrzejczak M., Odpowiedzialność współsprawcy cywilnego przed sądem wojskowym za wojskowe przestępstwo indywidualne, „Palestra” 2021, nr 1–2, s. 121–130.
• Kaczmarek T., O próbach reinterpretacji pojęcia społecznej szkodliwości czynu w okresie zmian ustrojowych (na marginesie książki Roberta Zawłockiego) [w:] V. Konarska-Wrzosek, J. Lachowski, J. Wójcikiewicz (red.), Węzłowe problemy prawa karnego, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga pamiątkowa ofiarowana profesorowi Andrzejowi Markowi, Warszawa 2010.
• Kamieński A., Komentarz do art. 317 k.k. [w:] O. Górniok (red.), Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2006.
• Kania L., Kodyfikacja wojskowego prawa karnego materialnego w 1932 r. – geneza, przebieg prac, próba oceny (cz. I), „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2001, nr 2, s. 12–34.
• Kania L., Służba sprawiedliwości w Wojsku Polskim 1795–1945. Organizacja – prawo – ludzie, Sulechów 2015.
• Kodeks karny z r. 1903 (przekład z rosyjskiego) z uwzględnieniem zmian i uzupełnień obowiązujących w Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 1 maja 1921 r., Warszawa 1922.
• Konarska-Wrzosek V., Marek A., Prawo karne, Warszawa 2019.
• Lachowski J., Marek A., Prawo karne. Zarys problematyki, Warszawa 2021.
• Lernell L., Sawicki J., Nauka prawa karnego, jej przedmiot i metoda [w:] I. Andrejew, L. Lernell, J. Sawicki, Prawo karne polski ludowej, Warszawa 1954.
• Leśko T., Rybarczyk S., Pojęcie przestępstwa wojskowego [w:] T. Leśko, S. Rybarczyk, Prawo wojskowe PRL, t. II, Warszawa 1987.
• Lipczyński J., Prawo karne wojskowe materialne. Część I: przestępstwo, Kraków 1951.
• Majewski Z.M., Projektowanie zmiany w ustawach karnych wojskowych, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1932, nr 1, s. 14–20.
• Makarewicz J., Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1932.
• Makowski W., Komentarz do §1 Postanowień wstępnych [w:] W. Makowski, Kodeks karny wojskowy: z dodaniem ustaw i przepisów wprowadzających, przechodnich i uzupełniających oraz komentarza, Warszawa 1921.
• Mecnarowski E., Saski E., Buszyński M., Matzner B., Komentarz do art. 7 k.k.woj. z 1928 r. [w:] E. Mecnarowski, E. Saski, M. Buszyński, B. Matzner, Kodeks karny wojskowy, Warszawa 1928.
• Mioduski K., Część wojskowa [w:] J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 1971.
• Mioduski K., Część wojskowa. Uwagi ogólne [w:] J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, t. II, Warszawa 1987.
• Mioduski K., Komentarz do art. 293 k.k., [w:] J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 1971.
• Muszkat M., Kodeks karny Wojska Polskiego, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1946, nr 4, s. 189–197.
• Muszkat M., Na marginesie nowego wojskowego ustawodawstwa karnego, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1945, nr 2, s. 63–74.
• Muszkat M., Podstawowe zasady kodeksu karnego Wojska Polskiego, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1945, nr 1, s. 14–23.
• Muszyński J., § 2 Przestępstwo wojskowe [w:] J. Muszyński, Prawo karne wojskowe państw socjalistycznych, Warszawa 1967.
• Muszyński J., Pojęcie przestępstwa wojskowego i wojskowego przewinienia dyscyplinarnego [w:] J. Muszyński, Przestępstwo wojskowe a przewinienie dyscyplinarne w polskim prawie wojskowym, Warszawa 1979.
• Muszyński J., Przedmiot przestępstw wojskowych, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1967, nr 3, s. 279–296.
• Muszyński J., Wojskowe prawo karne materialne [w:] L. Łustaczak (red.), Podstawowe wiadomości o prawie wojskowym, Warszawa 1969.
• Niemiecki Kodeks Karny Wojskowy z 20.06.1872, wg tłumaczenia Komisji prawno-wojskowej T.R.S., Warszawa 1920.
• Projekt kodeksu karnego, Warszawa 1963.
• Papierkowski Z., Projekt kodeksu karnego, „Prawo Kanoniczne” 1962, nr 3–4, s. 243–284.
• Papierkowski Z., Projekt kodeksu karnego: niektóre zagadnienia z dziedziny kary, „Palestra” 1963, nr 7(4), s. 38–45.
• Popławski H., Skarbek R., Przestępstwa wojskowe [w:] H. Popławski, R. Skarbek, Z. Szczurek, Prawo karne wojskowe i skarbowe, Gdańsk 1983.
• Przyjemski S.M., Część wojskowa [w:] O. Górniok, S. Hoc, S.M. Przyjemski, Kodeks karny. Komentarz, t. III, Gdańsk 1999.
• Przyjemski S.M., Glosa do wyroku SN IW z 18.01.1983, N 46/83, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1985, nr 1, s. 111–114.
• Przyjemski S.M., Przestępstwa tzw. wojskowe [w:] S.M. Przyjemski, Prawo karne wojskowe, Gdańsk 1999.
• Ratajczak A., Rozwój i kodyfikacja prawa karnego w okresie trzydziestolecia Polski Ludowej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1975, nr 1, s. 19–34.
• Rybarczyk S., § 3 Kary zasadnicze [w:] S. Rybarczyk, Zarys prawa wojskowego. Prawo karne wojskowe, t. IV, Warszawa 1974.
• Rybicki M., Wasilkowski J., Wyniki dyskusji i stan prac nad projektem Kodeksu Karnego, „Prawo i Życie” 1964, nr 9, s. 4.
• Sieracki W., Niektóre problemy ewolucji wojskowego prawa karnego (materialnego) w okresie 1963–1983, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1983, nr 3, s. 229–245.
• Smarzewski M., O społecznej szkodliwości czynu w polskim prawie karnym, „Roczniki Nauk Prawnych” 2013, nr 3, s. 61–87.
• Szczemielinow P., Ustawodawstwo karne ZSRR i Nowy kodeks karny RSFRR, „Palestra” 1961, nr 5 (41), s. 102–109.
• Szczygieł T., Cztery kodyfikacje prawa karnego wojskowego II Rzeczypospolitej: sukcesy i porażki [w:] A. Lityński, A. Matan, M. Mikołajczyk, D. Nawrot, G. Nancka (red.), Verus amicus rara avis est: studia poświęcone pamięci Wojciecha Organiściaka, Katowice 2020.
• Szczygieł T., „Lex Jankowski”, czyli mało znany projekt wojskowego prawa karnego materialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2018, nr 4, s. 74–86.
• Śliwiński S., Przestępstwo (uwagi ogólne) [w:] S. Śliwiński, Prawo karne, Warszawa 1946.
• Śliwowski J., Istota przestępstwa [w:] J. Śliwowski, Prawo karne, Warszawa 1975.
• Świda W., Pojęcie przestępstwa [w:] W. Świda, Prawo karne, Warszawa 1978.
• Świda W., Przyczyny wad projektu k.k., „Słowo Polskie” 1963, nr 149, s. 1, 4, 7.
• Tarnowski A., Geneza nowego polskiego ustawodawstwa wojskowego, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1945, nr 1, s. 3–10.
• Tyszkiewicz L., Projekt kodeksu karnego z 1963 roku na tle ewolucji polskiego prawa karnego w XX wieku [w:] M. Mikołajczyk i in (red.), O prawie i jego dziejach księgi dwie. Studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestopięciolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, Białystok–Katowice 2010.
• Uchwała SN IW z 14.11.1985, U 3/85, „Biuletyn Orzeczniczy IWSN” 1985, nr 10–12, s. 5–9.
• Uchwała w sprawie projektu kodeksu karnego, „Prawo i Życie” 1963, nr 14, s. 1–2.
• Warylewski J., Prawo karne. Część ogólna, Warszawa 2004.
• Wiśniewski A., „Projekt kodeksu karnego” Warszawa 1963 [recenzja], „Palestra” 1963, nr 7(2), s. 70–71.
• Wojciechowski J., Komentarz do art. 321 k.k. [w:] J. Wojciechowski, Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 1997.
• Wyrok SN IW z 18.01.1984, N 46/83, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1985, nr 1, s. 106–111.
• Ziółkowska A., Pojęcie przestępstwa wojskowego [w:] A. Ziółkowska, Odpowiedzialność karna a odpowiedzialność dyscyplinarna w wojsku zagadnienia materialnoprawne I, Warszawa 2020.

Identifiers

DOI

10.14746/cph.2024.1.3

Biblioteka Nauki

60037000