PL EN


2016 | 19 |
Article title

On the Imagological Reflection of The Tinker Topos in the Librettos of J.K. Chmelenský and K. Želenský (“Image of The Neighbour” in the 19th Century´s Czecho-Slovak Cultural Relations)

Authors
Content
Title variants
EN
On the Imagological Reflection of The Tinker Topos in the Librettos of J.K. Chmelenský and K. Želenský (“Image of The Neighbour” in the 19th Century´s Czecho-Slovak Cultural Relations)
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Artykuł wychodzi z poglądów jednego ze współzałożycieli imagologii H. Dyserincka, według którego „obraz sąsiada” musi mieć przewagę recepcji nad teorią wpływu, tj. przewagę dialogu międzykulturowego nad manifestowaniem przewagi poziomu rozwoju jednej literatury nad drugą. W stosunkach czesko-słowackich obraz “własnego” (autoobraz) i obraz „cudzego” (heteroobraz) w XIX wieku z powodów ideologicznych były ograniczane, gdy chodzi o wytworzenie takiego dyskursu kultury w formie narratywnej, w którym pojawiałyby się tematy i obrazy wspierające teorię wewnątrzkulturowej jedności. Poprzez wykorzystaną w artykule koncepcję intertekstualności dokonuje się analizy semantycznej i genologicznej transformacji toposu naprawiacza garnków (druciarza), który był w XIX wieku najczęstszym stereotypem związanym ze słowackim kontekstem, a zwłaszcza w operowych librettach J.K. Chmelenskiego Dráteník (chodzi o pierwszą czeską śpiewogrę z roku 1826 F. Škroupa) i K. Želenskiego U Božích muk (kompozytor S. Suda, praska premiera 1898). Genetyczną zależność obu tekstów podtrzymują analogiczne motywy, także eksponowane w pieśni Kde domov můj, późniejszym czeskim hymnie narodowym. Pomimo ponad półwieku odstępu popularność obu oper u widzów wskazuje na potencjalne konotacje tego toposu (egzotyczna odmienność, społeczna niższość, typ słowackiego patrioty itp.), które odpowiadały narastającej politycznej aktualizacji czesko-słowackiej solidarności w końcu XIX wieku.
EN
The paper draws on the ideas of one of the co-founders of imagology H. Dyserinck who claims that in the “image of the neighbour” there should be the prevalence of reception over the theory of influence, i.e. the prevalence of intercultural dialogue over the manifestation of the level of development of one literature over another. In Czecho-Slovak relations, the image of “one´s own” (autoimage) and the image of the “other” (heteroimage) were in the 19th century limited, out of ideological reasons, to the creation of such cultural discourse in the narrative form which would include the themes and images supporting the theory of intra-cultural unity. Making use of intertextuality, the paper analyses semantic and generic transformations of the tinker topos which was in the 19th century the most frequent stereotype associated with the Slovak context, namely, in the opera librettos of J.K. Chmelenský Dráteník [The Tinker] (the first Czech singspiel from 1826 by F. Škroup) and K. Želenský U Božích muk [At the Calvary] (composed by S. Suda, Prague premiere in 1898). The genetic dependence of both texts is also supported by analogical motifs, especially a high profile acquired by the song Kde domov můj [Where is my home], which later became the Czech national anthem. In spite of the distance of more than half a century, the popularity of both operas points to the potential connotations of this topos (exotic otherness, social degradation, a type of Slovak patriot, etc.) which suited the growing political topicality of the Czecho-Slovak solidarity at the end of the 19th century.
Contributors
  • Slovanský ústav Akademie věd České republiky, Praha
References
  • Dyserinck, Hugo. Komparatistik. Eine Einführung. 2nd ed. Bonn: Bouvier, 1981. P. 125–133.
  • Guillén, Claudio. Mezi jednotou a růzností. Úvod do srovnávací literární vědy. Translated by A. Housková, A. Berendová, M. Housková. Praha: Triáda, 2008.
  • Guleja Karol, Klimek Reinhard, Suchy Tomi. Svet drotárov. Umeleckohistorická etnograficko-technická sociálna monografia. Martin: Matica slovenská, 1992.
  • Hostomská, Anna. Opera. Průvodce operní tvorbou. 4th ed. Praha: SNKLHU, 1959.
  • Chmelenský, Josef. Dráteník. Zpěvohra ve dvou dějstvích. Praha: Jan Pospíšil, 1826 (introduction).
  • Chmelenský, Josef. Dráteník. Zpěvohra ve 2 dějstvích. Hudba od Františka Škroupa. V Kroměříži: nákl. Josefa Šperlina, 1872.
  • Chmelenský, Josef. Dráteník. Zpěvohra ve dvou dějstvích. Hudba od Františka Škroupa. Praha: Hudeb. Matice, 1927.
  • Krčméry, Štefan. Veci na dne duše. Dva neznáme rukopisy Štefana Krčméryho. Prepared by A. Zelenková. Martin – Praha: Matica slovenská – Slovanský ústav AV ČR, 2012.
  • Kučera, Petr. Problémy slovanské recepce díla R. M. Rilka. Plzeň: Západočeská univerzita, 2008. Świderska, Małgorzata. Studien zur literaturwissenschaftlichen Imagologie. Das literarische Werk F. M. Dostojewskijs aus imagologischer Sicht mit besonderer Berücksichtigung der Darstellung Polens. München: Verlag Otto Sagner, 2001.
  • Šormová, Eva. „Karel Želenský“. Lexikon české literatury. Osobnosti, díla, instituce 4. S-Ž. Ed. L. Merhaut. Praha: Academia, 2008. P. 1815–1817 [= eš].
  • Janota Dalibor, Kučera Jan P. Malá encyklopedie české opery. Praha-Litomyšl: Paseka, 1999.
  • Vodička, Felix. „Zrod obrozenské ideologie v literatuře (1806−1830)“. Dějiny české literatury II. Literatura národního obrození. Eds. K. Dvořák et al. Praha: Academia, 1960.
  • Zelenková, Anna. Medzi vzájomnosťou a nevzájomnosťou. Sondy do česko-slovenských a slovensko-českých literárnych vzťahov. Praha-Nitra: Slovanský ústav AV ČR-FF UKF, 2009.
  • Želenský, Karel. U Božích muk. Opera o jednom jednání. Hudbu složil Stanislav Suda. Praha: F. Šimáček, 1898.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.ojs-doi-10_14746_p_2016_19_10266
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.