2019 | 20 | 27-54
Article title

Dzieje Hannibala – literatura antyczna a malarskie wyobrażenia

Title variants
Languages of publication
The author of the article attempts to confront reports concerning the history of Hannibal found in classical literature with selected painterly representations created in later times, i.e. between the late Middle Ages/early Renaissance and he end of the 20th century. This extensive issue, making up a part of a board range of problems classified as the reception of antiquity, requires making references to specific motifs from Hannibal’s history. The author of the text focuses on an analysis of six motifs: an oath sworn by Hannibal upon the Carthaginian gods in his childhood, the dramatic march across the Alps, the exposed motif of an elephant, the personal drama of the Carthaginian commander who finds the severed head of his younger brother, Hasdrubal, the dramatic battle of Zama and finally, the scene of Hannibal’s suicide. As a result of the analyses, the author concludes that painting was inspired by antiquity in a non-obvious manner, as it looked for moral examples based on faithfulness to a given word and religious oath. In those cases, Hannibal’s determination and indomitableness provided the chief inspiration.
Physical description
  • Alciatti A. 1548, Emblemata, Lugduni.
  • Alcolea Blanch S. 1999, Aníbal, máscaras y anamorfosien del Cuaderno italiano de Goya, Barcelona. Aleksandrowicz J. 2012, Pomiędzy płótnem a ekranem: Inspiracje twórczością Goi w kinie hiszpańskim, Katowice.
  • Alt J.H. 2013, Don’t Die in Bed. The Brief Intense Life of Richard Halliburton, Atlanta. Bordes P. 2007, Jacques-Louis David: Empire to Exile, Yale University.
  • Bowen B.C. 1985, Mercury at the Crossroads in Renaissance Emblems, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 48, s. 222-229.
  • Breckenridge J. D. 1983, Hannibal as Alexander, Ancient World 7, s. 111-128.
  • Brizzi G. 1996, Maarbale e Annone di Bomilcare: riflessioni dal confronto tra due carriere, [w:] E. Acquaro (red.) Alle scoglie della classicità il Mediterraneo tra tradizione e innovazione. Studi in onore di Sabatino Moscati, I (Storia e Culturale), Pisa-Roma, s. 73-80.
  • Brizzi G. 2003, Lo scacchiere internazionale: Annibale e Filippo V, Hesperia, 17, s. 63-78.
  • Brizzi G. 2011, Carthage and Hannibal in Roman and Greek Memory, [w:] D. Hoyos (red.), A Companion to The Punic Wars, Blackwell, s. 483-498.
  • Butlin M., Joll E. 1977, The Paintings of J.M.W. Turner, New Haven-London.
  • Caltabiano M. 1975, La morte del console Marcello nella tradizione storiografica, Contributi dell’Istituto di Storia antica dell’Universita del Sacro Cuore. Vita&Pensiero 3.
  • Christ K. 1974, Zur Beurteilung Hannibals, [w:] K. Christ (red.), Hannibal, Darmstadt, s. 361-407.
  • Chroust A.-H. 1974, Internationale Verträge in der Antike. Die diplomatischen Verhandlungen zwischen Hannibal und Philipp V von Makedonia, [w:] K. Christ (red.) Hannibal, Darmstadt 1974, s. 275-334.
  • Clark K. 1973, The Romantic Rebellion, New York.
  • D‘Arco I. 2002, Il sogno premonitore di Annibale e il pericolo delle Alpi, Quaderni di Storia, s. 145-162.
  • Devine M. 1975, Grand Tactics at Gaugamela, Phoenix, 29, s. 374-384.
  • Domitilla Campanile M. 2000, Del bere sangue di toro e della morte di Annibale, Chiron, 30, s. 123-128.
  • Dover K.J. 1978, Greek Homosexuality, London.
  • Eckstein A.M. 2005, The Pact Between The Kings, Polybius 15.20.6, and Polybius’ View of the Outbreak of the Second Macedonian War, Classical Philology, 100, s. 228-242.
  • Ernout A. 1952, Pline l’ancien. Histoire naturelle (Livre VIII), texte établi, traduit et commenté par A. Ernout.
  • Faber M.D. 1967, Suicide and the Ajax of Sophocles, Psychoanalytic Review 54, s. 441-452.
  • Finberg A. 1909, Complete Inventory of the Drawings of the Turner Bequest, London.
  • Finberg A. 1961, The Life of J.M.W. Turner, London.
  • Gage J. 1969, Colour in Turner: Poetry and Truth, London.
  • Geus K., Prosopographie der literarisch bezeugten Karthagern, Leuven.
  • Grimal P. 1987, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław.
  • Grise Y. 1982, La suicide dans la Rome antique, Paris.
  • Günther L.M. 1989, Hannibal im Exil: seine antirömische und die römische Gegenwahrnehmung, [w:] H. Devijver, E. Lipiński (red.), Proceedings of the Conference held in Antwerp from 23th to 26th of November 1988 in cooperation with the Department of History of the ‘Universiteit Antwerpen’ (U.F.S.I.A.), Leuven, s. 241-250.
  • Günther M. L. 2010, Hannibal. Ein biographisches Porträt, Freibourg-Wien.
  • Hammond N.G.L. 2008, The Expedition of Datis and Artaphernes, The Cambridge Ancient History, 4, Cambridge, s. 491-517.
  • Hampl F. 1983-1984, Probleme der Forschung zum Hannibalischen Krieg im alter und neuer Sicht, Rivista Storica dell’Antichità, 13-14, s. 9-29.
  • Händl-Sagawe U. 1995, Der Beginn des 2. punischen Krieges. Ein historisch-kritischer Kommentar zu Livius Buch 21, München.
  • Halkin L. 1934, Hannibal ad portas!, Les Études Classiques, 3, s. 454-457.
  • Hart J. 1982, Herodotus and Greek History, New York.
  • Hoffmann W. 1961, Hannibal, Göttingen.
  • Holowchak M. A. 2002, Ancient Science and Dreams. Oneirology in Greco-Roman Antiquity, Oxford.
  • Hopfner Th. 1937, Traumdeutung, Real-encyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, 12, kol.
  • -2245.
  • Hoyos D. 2000, Maharbal’s Bon Mot: Authenticity and Survival, Classical Quarterly, 50, s. 610-614.
  • Hoyos D. 2003, Hannibal’s Dynasty. Power and politics in the western Mediterranean 247-183 BC, London-New York.
  • Hoyos D. 2008, Hannibal Rome’s Greatest Enemy, Bristol. Hughes R. 2006, Goya. Artysta i jego czas, Warszawa.
  • Kren T. 1978, Jan Miel (1599-1664), a Flemish painter in Rome, Yale (diss.).
  • Kühnen A. 2008, Die «Imitatio Alexandri» in der römischen Politik (1. Jh. V. Chr – 3. Jh. N. Chr.), Münster.
  • Lammertse F. 1989, Hannibal’s Dream. A Painting by Jan Miel after an Idea by Emanule Tesauro, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 52, s. 253-256.
  • Lancel S. 2001, Hannibal, Warszawa.
  • Larson F. 2017, Historia świata przez ścięte głowy opisana, Warszawa.
  • Laudizi G. 1989, Silio Italico. Il passato fra mito e restaurazione etica, Gelatina. Levene D.S. 2012, Livy on the Hannibalic War, Oxford.
  • Loreto L. 2007, La Grande Strategia di Roma nell’Età della Prima Guerra Punica (ca. 273-ca. 229 a.C.): L’inizio di un paradosso, Napoli.
  • Loreto L. 2011, Roman Politics and Expansion, 241-218, [w:] D. Hoyos (red.), A Companion to The Punic Wars, Blackwell, s. 184-203.
  • MacDonald E. 2015, Hannibal a Hellenistic Life, London.
  • Marks R. 2008, Getting Ahead: Decapitation a Political Metaphor in Silius Italicus’ Punica, Mnemosyne, 61, s. 66-88.
  • Mathieu J. 2015, A dos d’éléphant à travers les Alpes en l’an 1935 après J.C.: sur la réception d’Hannibal à l’époque contemporaine, Vallesia, 70, s. 139-149.
  • Matteson L. R. 1989, The Poetics and Politics of Alpine Passage – Turner’s Snowstorm – Hannibal and His Army Crossing the Alps, The Art Bulletin 97, s. 385-398.
  • Matusiak P. 2015, Obraz Hannibala w literaturze antycznej, Katowice.
  • Matusiak P. 2017, Cannas pensavimus, czyli Syliusz Italik o głowie Hazdrubala (Sil. Pun. 15.809-823), Scripta Classica, 14, s. 29-35.
  • Mayor A.H. 1955, Hannibal Crossing the Alps, The Burlington Magazine, 97, s. 296.
  • Michaud C. 2006, Johan Heinrich Schönfeld. Un Peinte Allemand du XVIIe Siecle en Italie, Monaco.
  • Miles R. 2010, Carthage Must be Destroyed. The Rise and Fall of an Ancient Mediterranean Civilization, Allen Lane.
  • Miles R. 2011, Hannibal and Propaganda, [w:] D. Hoyos (red.), A Companion to The Punic Wars, Blackwell, s. 260-279.
  • Mineo B. 1994, La philosophie de la communication entre dirigeants et dirigés dans l’Ab Urbe Condita de Tite-Live, Lille.
  • Morta K. 2004, Świat egzotycznych zwierząt u Solinusa, Wrocław.
  • Muecke F. 2010, Silius Italicus in the Italian Renaissance, [w:] A. Augoustakis (red.), Brills Companion to Silius Italicus, Leiden, s. 401-424.
  • Näf B. 2000, Antyczna interpretacja snów, Poznań.
  • Nicolson M. 1959, Mountain Gloom, Mountain Glory, Ithaca.
  • Oehler R. 1897, Der letzte Feldzug des Barkiden Hasdrubal und die Schlacht am Metaurus, Berlin.
  • Pearson L. 1975, The Virtuoso Passages in Demosthenes’ Speeches, Phoenix 29, s. 214-230.
  • Peter H. 1911, Wahrheit und Kunst Geschichtsschreibung und Plagiat im klassichen Altertum, Leipzig-Berlin.
  • Rink E. 1933, Die bildlichen Darstellunen des römisches Genius, Berlin. Ripa C. 1603, Iconologia, Rome = Ripa C. 1970, Iconologia, Hildesheim.
  • Rostropowicz J. 2002, Królowie i charytki. Poeci na hellenistycznych dworach, Opole. Rovere C. 1858, Descrizione del Reale Palazzo di Torino, Turyn.
  • Sánchez Cantón F. J. 1931, La estancia de Goya en Italia, Archivo Espanol de Arte 7, 1931, s. 182-184.
  • Schneider Th. 2001, Leksykon Faraonów, Warszawa-Kraków.
  • Schnapp A. 1997, Le Chasseur et la cité: chasse et érotique en Grece ancienne, Paris.
  • Schoch R. 1975, Das Herrscherbild in der Malerei des 19. Jahrhunderts, München.
  • Schubert Ch. 2011, Der Traum des Hipparch. Fiktionalität und Ereignis bei Herodot, Musem Helveticum 68, 2011, s. 1-20.
  • Scullard H.H. 1974, The Elephant in the Greek and Roman World, London.
  • Siebenmorgen H., Hattler C., Krause B. 2005, Karthago – eine Erinnerung, [w:] Badischen Landesmuseum Karlsruhe (red.), Hannibal ad portas. Macht und Reichtum Karthagos, Karlsruhe, s. 362-379.
  • Sommella A.M., Tittoni Monti M.E. 1996, Meisterwerke der Kapitolinischen Museen, Roma.
  • Stanzel F. 1964, Das Bild der Alpen in der englischen Literatur des 17. und 18. Jhdts., Germanisch--romanische Monatschrift 14, s. 121-138.
  • Tesauro E. 1682, Il Cannochiale Aristotelico, Venice.
  • Thalheim F. 1921, Selbstmord, Real-encyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, kol. 1134-1135.
  • Urrea J. 1993, Goya en Italia. A propósito del Aníbal Boletin del Museo del Prado 14/32, 1993, s. 59-63.
  • Vinchesi M. A. 2004, Introduzione, traduzione e note, [w:] M. A. Vinchesi (red.), Silio Italico, Le Guerre Puniche, I, Milano, s. 5-77.
  • Vitek T. 2017, Allegorical Dreams in Antiquity. Their Charakter and Interpretation, Wiener Studien 130, s. 127-152.
  • Weber G. 2000, Kaiser, Träume und Visionen in Prinzipat und Spätantike, Stuttgart.
  • Wilton A. 1979, J. M. W. Turner. Leben und Werk, Freiburg.
  • Wolny M. 2005, Hannibal’s Oath before Expedition to Gades (237 BC) – Functions and Way of Reception, Antiquitas 27, s. 27-31.
  • Wolny M. 2007, Hannibal w Italii (218-217 p.n.e.). Studia nad uwarunkowaniami początkowych sukcesów kartagińskich, Olsztyn.
  • Wolny M. 2015, Hannibal jako twórca sfałszowanej korespondencji? List do mieszkańców Salapii (208 p.n.e.), Echa Przeszłości 16, s. 7-23.
  • Wolny M. 2016, Studia nad satusem i kompetencjami dowódców kartagińskich w okresie przewagi Barkidów (237-201 p.n.e.), Oświęcim.
  • Wolny M. 2017, Przemoc polityczna w Kartaginie po roku 201 p.n.e. a okoliczności ucieczki Hannibala, [w:] D. Słapek, I. Łuć (red.), Przemoc w świecie starożytnym: źródła – struktura – interpretacje, Lublin, s. 171-188.
  • Wolny M. 2020, Recepcja antycznej symboliki Snu Hannibala na przykładzie dzieła malarskiego Jana Miela „Il sonno di Annibale fra gl’Iberi” (w przygotowaniu).
  • Wooten C. 1974, The Speeches in Polybius: An Insight into the Nature of Hellenistic Oratory, American Journal of Philology 95, s. 235-251.
  • Zimmermann K. 2008, Hannibal ante portas: Warum verzichtete Hannibal 216 v. Chr. auf den Marsch auf Rom?, [w:] K. Brodersen (red.), Vincere Scis, Victoria Uti Nescis. Aspekte der Ruckschauverzerrung in der Alten Geschichte, Berlin, s. 49-60.
  • Ziółkowski A. 1993, Urbs direpta, or how the Romans sacked cities, [w:] J. Rich, G. Shipley (red.), War and Society in The Roman World, London, s. 69-90.
Document Type
Publication order reference
YADDA identifier
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.