PL EN


Journal
2020 | 40 |
Article title

Proces numeralizacji rzeczowników w gwarach polskich

Authors
Content
Title variants
Proces numeralizacji rzeczowników w gwarach polskich
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Celem artykułu jest omówienie procesu numeralizacji rzeczowników w gwarach polskich. Podstawę analizy stanowią rzeczowniki, które w swoim znaczeniu pierwotnym nazywają konkretne przedmioty czy zjawiska, a w połączeniu z innymi rzeczownikami oznaczają w sposób przybliżony liczebność danego zbioru. Analiza kontekstów, w których występują wyselekcjonowane leksemy, pokazuje ich wieloetapowy i wielokierunkowy rozwój semantyczny, którego rezultatem jest przesunięcie wyrazów z klasy rzeczowników do klasy liczebników. Obserwacja ewolucji zmian znaczeniowych wyrazów wykazuje, że numeralizacja rzeczowników w gwarach przebiega podobnie jak w języku ogólnym. Cechą odróżniającą leksykę gwarową od polszczyzny ogólnej jest  niestandardowy rozwój semantyczny rzeczowników ilościowych, polegający na wchodzeniu w zależności charakterystyczne nie tylko dla liczebników, ale także dla przysłówków.
EN
This article concerns nouns referring to specific objects or phenomena in their original meaning and, combined with other nouns, may mean a quantity indefinitely large or small. The result of gradual lexicalization in the numeral function are formal changes. The changes of grammatical categories cause the transfer of units from one class to another. The author of this work presents the process of numeralization of nouns occurring in Polish dialects, against the background of general Polish, basing on materials gathered in the files of “Dictionary of Polish Dialects” by the Institute of Polish Language at the Polish Academy of Sciences in Krakow.  
Journal
Year
Volume
40
Physical description
Dates
published
2020-12-29
Contributors
References
  • Chachulska, B. (2002). Analiza składniowa leksykalnych wykładników parametryzacji świata. Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN.
  • Chludzińska, J. (1964). Uwagi o przysłówkach Warmii i Mazur. Prace Filologiczne, 13(3), s. 133–142.
  • Doroszewski, W. (1952). Podstawy gramatyki polskiej. Cz. 1. Warszawa: PWN.
  • Grochowski, M. (1996). O wykładnikach aproksymacji. Liczebniki niewłaściwe a operatory przyliczebnikowe. W: H. Wróbel (red.), Studia z leksykologii i gramatyki języków słowiańskich. VI polsko-szwedzka konferencja slawistyczna, Mogilany, 1–3 października 1995, Prace Instytutu Języka Polskiego PAN, 99 (s. 31–37). Kraków: IJP PAN.
  • Grochowski, M. (2005). O cechach gramatycznych i znaczeniu jednostek o postaci trochę. W: M. Grochowski (red.), Przysłówki i przyimki. Studia ze składni i semantyki języka polskiego (s. 101–111). Toruń: Wydawnictwo UMK.
  • Grzegorczykowa, R., Laskowski, R., Wróbel, H. (red.) (1984). Gramatyka współczesnego języka polskiego. T. 2: Morfologia. Warszawa: PWN.
  • Kozioł, J. (2015). Proces numeralizacji rzeczowników w gwarach polskich (na wybranych przykładach). W: U. Sokólska (red.), Odkrywanie słowa – historia i współczesność (s. 541–550). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
  • Kozioł, J. (2017). Niestandardowy rozwój semantyczny tak zwanych rzeczowników ilościowych w gwarach polskich. Zarys problematyki. Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, 64, s. 123–136.
  • Kuć, J. (2008). Rzeczowniki ilościowe jako miary plonów (na przykładzie gwar podlasko-mazowieckich). W: H. Sędziak (red.), Językowa przeszłość i współczesność Mazowsza i Podlasia. Polszczyzna Mazowsza i Podlasia, 13, s. 109–121.
  • Kuć, J. (2011). Rzeczowniki ilościowe w komunikacji wielopokoleniowej. W: K. Wojtczak, M. Jasińska (red.), Polszczyzna trzech pokoleń. Podobieństwa i różnice (s. 91–102). Siedlce: Wydawnictwo UPH w Siedlcach.
  • Obrębska-Jabłońska, A. (1948). Liczebniki nieokreślone w systemie języka polskiego. Język Polski, 28(4), s. 111–116.
  • Saloni, Z. (1977). Kategorie semantyczne liczebników we współczesnym języku polskim, Studia Gramatyczne, 1. Prace Instytutu Języka Polskiego PAN, 25, s. 145–175.
  • Schabowska, M. (1967). Rzeczowniki ilościowe w języku polskim. Prace Komisji Językoznawstwa PAN, 14. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  • Siuciak, M. (2008). Kształtowanie się kategorii gramatycznej liczebnika w języku polskim, Prace Naukowe UŚ. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  • Słoboda, A. (2012). Liczebnik w grupie nominalnej średniowiecznej polszczyzny. Składnia i semantyka. Poznań: Wydawnictwo Rys.
  • Staszko-Maniowska, E. (1986). Zróżnicowanie wewnętrzne grupy tzw. rzeczowników ilościowych. Polonica, 12, s. 49–57.
  • Stąpor, I. (2008). Kształtowanie się normy dotyczącej fleksji liczebników polskich od XVI do XIX wieku. Warszawa: Wydział Polonistyki UW.
  • Szapkina, O. (2007). O pewnych osobliwościach wyrażania kwantytywności w polskim językowym obrazie świata. Kwantyfikatory liczbowe: semantyka i łączliwość. W: M. Czerwińska, K. Meller, P. Fliciński (red.), Literatura, kultura i język polski w kontekstach i kontaktach światowych. III Kongres Polonistyki Zagranicznej, Poznań, 8–11 czerwca 2006 roku (s. 889–899). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
  • Topolińska, Z. (red.) (1984). Gramatyka współczesnego języka polskiego. T. 2: Składnia. Warszawa: PWN.
  • Ulitzka, E. (2010). Klasa liczebników w wybranych XX-wiecznych gramatykach języka polskiego. W: B. Czopek-Kopciuch, P. Żmigrodzki (red.), Język polski – wczoraj, dziś, jutro... (s. 221–231). Kraków: Wydawnictwo Lexis.
  • Żabowska, M. (2005). Opozycje semantyczne w klasie liczebników niewłaściwych (homonimicznych z formami rzeczowników). Poradnik Językowy, 2, s. 26–37.
  • Słowniki
  • L – Linde, S.B. (1854–1860). Słownik języka polskiego, T. 1–6. Lwów.
  • K – Karłowicz J. (1900–1911). Słownik gwar polskich, T. 1–6. Kraków.
  • SGP – Słownik gwar polskich (1977–), T. I–, zesz. I–. Kraków.
  • SJPDor – Doroszewski W. (red.) (1958–1969). Słownik języka polskiego, T. 1–11. Warszawa.
  • SPXVI – Mayenowa M.R. i in. (red.) (1966–). Słownik polszczyzny XVI wieku, T. 1–. Wrocław.
  • SW – Karłowicz J., Kryński A., Niedźwiecki W. (red.) (1900–1927). Słownik języka polskiego, T. 1–8. Warszawa.
  • SWil – Zdanowicz A. i in. (1861). Słownik języka polskiego, T. 1–2. Wilno.
  • USJP – Dubisz S. (red.) (2003). Uniwersalny słownik języka polskiego, T. 1–4. Warszawa.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.ojs-doi-10_17651_POLON_40_5
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.