PL EN


Journal
2017 | 2 |
Article title

Treści eschatologiczne w epitafiach ze starego cmentarza żydowskiego w Lublinie

Content
Title variants
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Podstawą źródłową niniejszego opracowania jest zbiór 283 epitafiów hebrajskich ze starego cmentarza żydowskiego w Lublinie, z lat 1541–1830 (od najstarszej znanej inskrypcji do czasu zamknięcia tej nekropoli), zebranych przez autora z nagrobków zachowanych oraz niezachowanych, w tym znanych tylko z fotografii oraz z odpisów wykonanych przez różnych badaczy od drugiej połowy XIX w. Na wstępie autor w dużym skrócie przybliża koncepcje eschatologiczne, jakie ukształtowały się w judaizmie przez tysiąclecia oraz przywołuje związaną z tym terminologię, która stosowana jest w epitafiach. Następnie przeprowadza analizę treści eschatologicznych z omawianego zbioru epitafiów, wydzielając takie kategorie jak: 1) zgon, 2) pośmiertne losy ciała, 3) losy duszy po śmierci ciała, 4) wstawiennictwo, 5) czasy ostateczne, 6) pamięć o zmarłym, 7) pocieszenie, 8) pojmowanie wieczności, 9) określenia nieba, Boga i jego posłańców. Przy analizie poszczególnych pojęć w obrębie powyższych kategorii zwraca uwagę na ich genezę, frekwencję użycia w obrębie omawianej grupy epitafiów, znaczenie dosłowne bądź kontekstualne, przy czym przywołuje przykłady ich zastosowania w kontekście fraz z epitafiów. W konkluzji stwierdza, że autorzy epitafiów czerpali wątki zawierające treści eschatologiczne z różnych źródeł – począwszy od Biblii, przez literaturę rabiniczną (zwłaszcza Talmud), modlitwy, a skończywszy na dziełach kabalistycznych. Zauważa również, że dominują te ostatnie i to w wersji spopularyzowanej w społeczeństwie.
EN
The main source for this article are 283 Hebrew epitaphs from the old Jewish cemetery in Lublin from the years 1541-1830 (since the oldest known inscription till the closing of the cemetery), collected by the author from preserved tombstones. Moreover, the author also studied those epigraphs that did not survive till our times but could be reconstructed from photographs and copies made by different scholars since mid-nineteenth century. In the introductory part the author briefly discusses eschatological concepts, developed in Judaism over the millennia, and presents relevant terminology used in epitaphs. In the main body of the article he conducts an analysis of eschatological contents from the collected epitaphs distinguishing such categories as: 1) demise; 2) posthumous fate of the body; 3) fate of the soul after the death of the body; 4) intercession; 5) end times; 6) commemorating the dead; 7) consolation; 8) understanding of eternity; 9) expressions for heaven, God and His messengers. While analysing particular concepts within the categories mentioned above, the author focuses on their origin, frequency of usage within the discussed group of epitaphs, and literal or contextual meaning, and illustrates the selected examples with expressions from epitaphs. In the conclusion he states that authors of the epitaphs drew motifs that contain eschatological contents from various sources, including the Hebrew Scriptures, rabbinical literature (especially the Talmud), prayers, and, finally, cabbalistic works. References to the latter dominate in the epitaphs, particularly in the versions popular among common people. 
Journal
Year
Volume
2
Physical description
Dates
published
2017
online
2018-01-15
Contributors
References
  • Ajzensztat (Eisenstadt) Jisrael Towija, 1897-1898, Daat kedoszim. Kolel zichronot le-toldot ha-miszpachot... [Poznanie świętego. Zbiór materiałów do dziejów rodzin], red. Sz. Wiener, Sankt Petersburg.
  • Biber Menachem Mendel, 1907, Mazkeret li-gedole Ostra [Pamięci wielkich Ostrogu], Berdyczów.
  • Charles Robert Henry, 1963, Eschatology, the Doctrine of a Future Life in Israel, Judaism, and Christianity. A Critical History, New York.
  • Ghetto Fighters House Museum, Israel, The Photo Archive, Cat. No 29198; 29186; 28276.
  • Hartman Louis F. i in., 2007, [hasło] Eschatology, [w:] Encyclopaedia Judaica. Second Edition, ed. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, Thomson Gale, vol. 6, s. 489-504.
  • Hońdo Leszek, 1999, Stary żydowski cmentarz w Krakowie. Historia cmentarza. Analiza hebrajskich inskrypcji, Kraków.
  • Horodecki Szlomo Aba, 1910, Le-korot ha-rabanut. Kowec toldot [Do dziejów rabinatu. Zbiór genealogii], Warszawa.
  • Hüttenmeister Frowald Gil, 2010, Abkürzungsverzeichnis hebräischer Grabinschriften (AHebG), 2., erweiterte Auflage, Tübingen.
  • Michalski Tadeusz Józef (tłum. i komentarz), 1986, Jag ikkarim – 13 artykułów żydowskiego wyznania wiary, „Kalendarz Żydowski 1986-1987”, Warszawa, s. 85-113.
  • Nisenbaum Szlomo Baruch, 1899, Le-korot ha-Jehudim be-Lublin [Do dziejów Żydów w Lublinie], Lublin.
  • Nisenbaum Szlomo Baruch, 1913, Jewrejskije nadgrobnyje pamiatniki goroda Lublina (XVI-XIX w.). Fotograficzeskije snimki s tiekstami nadpisiej i objasnienijami [Nagrobki żydowskie miasta Lublina (XVI-XIX w.). Fotografie, teksty inskrypcji i objaśnienia], „Jewrejskaja Starina” (Sankt Petersburg), R. V, t. 6 (osobna paginacja).
  • Pash Boaz, Gordon Ewa, 2009, Modlitwy na cmentarzu i zwyczaje pogrzebowe, przeł. Ewa Gordon, Kraków-Budapeszt.
  • Scheiber Alexander, 1983, Jewish Inscriptions in Hungary from the 3rd Century to 1686, Budapest.
  • The Roman Vishniac Archive, International Center of Photography, http://vishniac.icp.org/, nr inw.: RV_10_039_01; RV_10_039_02; RV_2_053_04.
  • Trzciński Andrzej, Sobota Jerzy, 2009, Cmentarze żydowskie w Międzyrzecu Podlaskim, Lublin.
  • Wodziński Marcin, 1996, Hebrajskie inskrypcje na Śląsku XIII-XVIII wieku, Wrocław.
  • Wodziński Marcin, 2008, Jakie tak naprawdę były wyobrażenia eschatologiczne ludu żydowskiego w Europie Wschodniej? Rekonesans badawczy, „Theologica Wratislaviensia”, t. 3, s. 47-53.
  • Woronczak Jan Paweł, 1995, Treści eschatologiczne epitafiów żydowskich Opolszczyzny, [w:] Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce, red. Jerzy Woronczak, t. 2: Cmentarze żydowskie, Wrocław, s. 101-110.
  • Woronczak Jan Paweł, 1999, Cmentarz żydowski w Kromołowie jako tekst kultury, t. 1-2, Wrocław (mps, rozprawa doktorska pod kier. prof. Jacka Kolbuszewskiego, Uniwersytet Wrocławski, Instytut Filologii Polskiej).
  • Yad Vashem Photos Archive, Israel, sygn. 4620/1416; 4620/1418.
  • Zunz Leopold, 1845, Das Gedächtniss der Gerechten, [w:] tenże, Zur Geschichte und Literatur, Berlin, Bd. 1, s. 304-458.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_arte_2017_2_9
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.