PL EN


2015 | 27 |
Article title

Czeskie Vánoce ‘Boże Narodzenie’ w perspektywie etnolingwistycznej (czeskie wartości i słowa klucze)

Authors
Content
Title variants
Languages of publication
EN
Abstracts
EN
The paper introduces a pilot study from ongoing ethnolinguistic research into the Czech concept of VÁNOCE ‘Christmas’. It is placed in the context of the theory of cultural key words referring to the author’s previous studies on the concepts of DOMOV ‘home, homeland’ and POHODA ‘well-being, comfort, rest, peace’. In the paper, the meaning of the concept of VÁNOCE is summarized in accordance with Czech monolingual dictionaries, the rituals and scenarios associated with the Christmas Eve are described using empirical research data, analysed are social discussions of Christmas (esp. of the baby Jesus) as well as examples of the conceptualization of Christmas in popular songs. The paper also includes several remarks on the Christmas stereotype in Czech sign language.
PL
Artykuł jest pilotażową próba etnolingwistycznego opisu czeskiego pojęcia VÁNOCE ‘Boże Narodzenie’. Zostaje ono umieszczone w kontekście innych słów kluczy, z odwołaniem do wcześniejszych badań autorki dotyczących pojęć DOMOV ‘dom, ojczyzna’ i POHODA ‘wygoda, komfort, odpoczynek, spokój’. W niniejszej pracy pojęcie to jest opisane zgodnie z definicjami w jednojęzycznych słownikach języka czeskiego; uwzględniono także, na podstawie danych empirycznych, rytuały i scenariusze zachowań związane z Wigilią Bożego Narodzenia; poddano analizie dyskusje społeczne na temat świat (zwłaszcza dotyczące postaci dzieciatka Jezus) oraz przykłady konceptualizacji Bożego Narodzenia w popularnych  piosenkach. Artykuł zamykają wstępne uwagi na temat stereotypu świat w czeskim języku migowym.
Year
Volume
27
Physical description
Dates
published
2015
online
2015-09-07
Contributors
References
  • Abramowicz Maciej, Bartmiński Jerzy, Bielińska-Gardziel Iwona (eds.), 2012, Wartości w językowo-kulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów 1, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
  • Bartmiński Jerzy, 2007, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
  • Bartmiński Jerzy, 2009, Językowe podstawy obrazu świata, 3rd ed. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
  • Bartmiński Jerzy, 2010, Jaké hodnoty spoluutvárejí jazykový obraz sveta Slovanu?, „Slovo a slovesnost” 71 (4): 329–339.
  • Broucek Stanislav, Jerábek Richard (eds.), 2007, Lidová kultura. Národopisná encyklopedie Cech, Moravy a Slezska 1–3, Praha: Mladá fronta.
  • Burian Jan, 1997, Predvánocní koleda, [in:] Jenom zpívám, Praha.
  • Ceský národní korpus – SYN2000. Ústav Ceského národního korpusu FF UK, Praha 2000, dostupný z WWW: http://www.korpus.cz
  • Danaher David S., 2010, Translating Havel: Three key words (domov, svedomí, and klid), „Slovo a slovesnost” 71 (4): 250–259.
  • Eliade Mircea, 2006, Posvátné a profánní, Praha: Oikúmené. Erben Karel Jaromir, 1937, Prostonárodní ceské písne a ríkadla, Praha: Evropský literární klub.
  • Erben Karel Jaromir, 2013, Štedrý den / Christmas Eve, [in:] Kytice / Wild Flowers. Czech and English bilingual edition, translated by Susan Reynolds, Great Britain: Jantar Publishing.
  • Frolec Václav (ed.), 1988, Vánoce v ceské kulture, Praha: Vyšehrad.
  • Holan Vladimír, 1988, Noc s Hamletem / A Night with Hamlet, translated by Clayton Eshleman, [in:] C. Eshleman, A. Smith, F. W. Galan (eds.), Conductors of the Pit: Major Works by Rimbaud, Vallejo, Césaire, Artaud and Holan, New
  • York: Paragon House.
  • Janda Laura A., 2007, From Cognitive Linguistics to Cultural Linguistics, „Slovo a smysl” 8 (IV): 69–83.
  • Janácková Jaroslava, 2001, Príbeh tajemného psaní. O pramenech a genezi Babicky, Praha: Akropolis.
  • Jungmann Josef, 1989, Cesko-nemecký slovník Josefa Jungmanna (I–V, 1835–1839), Praha: Academia.
  • Kourovi Pavlína a Petr, 2010, Ceské Vánoce od vzniku republiky po sametovou revoluci, Praha: Dokorán – Máj.
  • Lakoff George, Johnson Mark, 2008 [1980], Metaphors We Live By, Chicago: University of Chicago Press.
  • Lotman Jurij M., 1990, Štruktúra umeleckého textu, Bratislava: Tatran.
  • Machek Václav, 1997, Etymologický slovník jazyka ceského, Praha: Nakladatelství Lidové noviny.
  • Macurová Alena, 2001, Jazyk a hluchota, „Slovo a slovesnost” 62: 92–104.
  • Navrátilová Alexandra, 2003, . . . jak slaví i jiné svátky, [in:] Rajce na úteku. Kapitoly o kulture a folkloru dnešních detí a mládeže s ukázkami, 185–214, Brno: Doplnek.
  • Nemec Igor, Horálek Jan et al., 1984, Dedictví reci, Praha: Panorama.
  • Prudký Libor et al., 2009, Inventura hodnot: Výsledky sociologických výzkumu hodnot ve spolecnosti Ceské republiky, Praha: Academia.
  • PSJC 1935–1957, Prírucní slovník jazyka ceského, I–IX, Praha: Ceská akademie ved a umení – Ceskoslovenská akademie ved. (http://bara.ujc.cas.cz/psjc/).
  • Rejzek Jirí, 2001, Ceský etymologický slovník, Voznice: Leda.
  • SSJC 1958–1971, Slovník spisovného jazyka ceského, I–IV, Praha: Nakladatelství Ceskoslovenské akademie ved. (http://ssjc.ujc.cas.cz/)
  • SSC 1994. Slovník spisovné ceštiny pro školu a verejnost, vydání druhé, revidované, Praha: Academia.
  • SsoucC 2011, Slovník soucasné ceštiny, Praha: Leda.
  • SZR 1988, Slovník znakové reci, Dagmar Gabrielová, Jaroslav Paur, Josef Zeman, Praha: Horizont.
  • Šuchová Lucie, 2011, Znakové jazyky: a kognitivní lingvistika: problematika konceptualnych metafor, „Jazykovedné aktuality” XLVIII, c. 1–2: 5–15. (http://www.ujc.cas.cz/js/jaz_akt.htm)
  • Taub Sarah, 2001, Language from the Body: Iconicity and Metaphor in American Sign Language, Cambridge: Cambridge University Press.
  • Tolstoj Nikita I., 2003, Vremeni magiceskij krug, [in:] N. I. Tolstoj, Ocerki slavjanskogo jazycestva, 27–36, Moskva: Indrik.
  • Vána Zdenek, 1990, Svet slovanských bohu a démonu, Praha: Panorama.
  • Vanková Irena, 201, Budte v pohode! (Pohoda jako ceské klícové slovo), [in:] Vanková I., Pacovská J. (eds.), Obraz cloveka v jazyce, 31–57, Praha: Univerzita Karlova – Filozofická fakulta, ÚCJTK.
  • Vanková Irena, 2011, Prichyl ucho k zemi blíž. Erbenova Kytice a sémiotické principy magického obrazu sveta. Z Ceského ráje a Podkrkonoší, Supplementum 14, Karel Jaromír Erben a úloha pametových institucí v historických promenách. Referáty z vedecké konference konané ve dnech 15.–16. dubna 2011 na Malé Skále, 2, díl. 46–65, Semily–Turnov.
  • Vanková Irena, 2012a, DUM i DOMOV v cešskoj jazykovoj kartine mira, [in:] Maciej Abramowicz, Jerzy Bartmiński, Iwona Bielińska-Gardziel (eds.), Wartości w językowo-kulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów 1, 69–88, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
  • Vanková Irena, 2012b, R a pohoda domova. Glosy o ceštine a ceském obrazu sveta ve svetle klícových slov, [in:] R! Ceská národní identita v soucasném umení. Katalog k výstave v Galerii Vysoké školy umeleckoprumyslové v Praze, 59–66, Praha:
  • Vysoká škola umeleckoprumyslová.
  • Vanková Irena, Forthcoming, Vánoce jako klícové slovo ceské kultury. (První poznámky k etnolingvistickému výzkumu), „Didaktické studie”.
  • Vavrinová Valburga, 2002, Malá encyklopedie Vánoc, Praha: Libri.
  • Vecerková Eva, Frolcová Vera, 2010, Evropské Vánoce v tradicích lidové kultury, Praha: Vyšehrad.
  • Wierzbicka Anna, 1997, Understanding Cultures through Their Keywords. English, Russian, Polish, German and Japanese, Oxford–New York: Oxford University Press.
  • Wilcox Sherman, 2007, Signed Languages, [in:] Dirk Geeraerts, Hubert Cuykens (eds.), The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics, 1113–1136, Oxford–New York: Oxford University Press.
  • Wildová Zuzana, Forthcoming, Obraz Vánoc v ceském jazyce a kulture. Perspektiva kognitivní etnolingvistiky a didaktiky, „Didaktické studie”.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_et_2015_27_63
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.