PL EN


2015 | 16 |
Article title

Poza absolutyzm i relatywizm. Anty-antyetnocentryzm Richarda Rorty’ego

Content
Title variants
Languages of publication
PL
Abstracts
DE
Der Artikel konzentriert sich auf der kritischen Darstellung der Moralauffassung von Richard Rorty, deren Hauptzug im Versuch besteht, hinter die Gegenüberstellung Absolutismus-Relativismus zu gelangen und eine Lösung zu finden, die die Schwäche sowohl des ersten als auch des zweiten Standpunkts vermeiden würde und zugleich frei von Fundamentalismus, Dogmatismus, Pessimismus oder axiologischem Nihilismus wäre. Rorty sieht eine solche Lösung in einem Standpunkt, den er als Anti-Antiethnozentrismus bezeichnet. Dieser Standpunkt beruht auf der Betrachtung der Werte und Moralnormen als historisch-kulturelle Erzeugnisse ohne einen bedingungslosen und absoluten Charakter sowie auf der Betrachtung der Moral als einer Sammlung von solchen Sitten, Verhaltensweisen und Praktiken, die von der jeweiligen Gesellschaft und Kultur anerkannt werden. Rortys Anti-Antiethnozentrismus unterscheidet sich vom Relativismus durch die Ablehnung der Überzeugung, dass verschiedene Wertesysteme gleichermaßen gut sind und dass man diese Systeme nicht vom Standpunkt anderer Systeme aus beurteilen kann. Vom Absolutismus und Fundamentalismus unterscheidet er sich wiederum durch die ständige Betonung, dass die durch die westlichen Demokratien vertretenen Werte zwar nicht bedingungslos und objektiv gut sind, dass sie es dennoch verdienen, gepflegt und verbreitet zu werden.
EN
The article focuses on a critical presentation of Richard Rorty`s conception of morality. It can be characterized by an attempt to go beyond the opposition between absolutism and relativism, thus leading to finding a solution that would avoid the weaknesses of both positions, and - at the same time - be free from fundamentalism, dogmatism and axiological nihilism. Such a solution is seen by Rorty in the anti-antiethnocentrism which treats values and moral norms as historical and cultural artifacts devoid of unconditional and absolute character, whereas morality is perceived as a set of customs, behaviors and practices that a given society and culture approve of. Rorty`s anti-antiethnocentrism is distinguished from relativism by the rejection of a belief that various systems of values are equally valuable and that they cannot be judged from the perspective of other frameworks. It is distinguished from absolutism by a countinouous highlighting that - although Western values are not something absolutely and objectively good - they are nonetheless worth of preservation and promotion in the world.
PL
Niniejszy artykuł koncentruje się krytycznej prezentacji Richarda Rorty’ego koncepcji moralności, której rysem zasadniczym jest próba wyjścia poza opozycję absolutyzm–relatywizm i znalezienia rozwiązania, które unikałoby słabości zarówno pierwszego jak i drugiego stanowiska, a jednocześnie wolne byłoby od fundamentalizmu, dogmatyzmu, pesymizmu czy nihilizmu aksjologicznego. Rorty rozwiązanie takie widzi w stanowisku, które określa mianem anty-antyetnocentryzmu, a które polega na uznaniu wartości i norm moralnych za historyczno-kulturowe wytwory, pozbawione bezwzględnego i absolutnego charakteru, moralności zaś za zbiór tych zwyczajów, zachowań i praktyk, które dane społeczeństwo i kultura aprobują. Od relatywizmu anty-antyetnocentryzm Rorty’ego odróżnia się poprzez odrzucenie przekonania, że różne systemy wartości są jednakowo dobre i że nie można tych różnych systemów oceniać z perspektywy innych systemów. Od absolutyzmu i fundamentalizmu, z kolei, etnocentryzm Rorty’ego różni się ciągłym podkreślaniem, że wartości, reprezentowane przez zachodnie demokracje, nie są czymś bezwzględnie i obiektywnie dobrym, niemniej jednak wartym pielęgnowania i propagowania.
Year
Issue
16
Physical description
Dates
published
2015
online
2016-03-21
Contributors
References
  • Apendix III: Uwagi na temat filozofii i dylematów współczesnego świata, [w:] Habermas, Rorty, Kołakowski: Stan filozofii współczesnej, red. J. Niżnik, IFiS PAN, Warszawa 1996, s. 161–168.
  • Bartczak K., Pragmatyczny kłusownik. Rozmowa z Richardem Rortym, „Res Publica” 2001, nr 12 (grudzień), s. 55–64.
  • Bronk A., Zrozumieć świat współczesny, KUL, Lublin 1998.
  • Chmielewski A., Kontyngentyzm, [w:] Szkice z filozofii współczesnej (Popper, Albert, Adorno, Berlin, Rorty, Kripke, Davidson, Freud), „Prace Filozoficzne”, t. LXXI, Wrocław 1992.
  • Dziemidok B., Pragmatyzm, relatywizm, etnocentryzm i groźba absolutyzmu, [w:] Między pragmatyzmem a postmodernizmem. Wokół filozofii Richarda Rorty’ego, red. A. Szahaj, UMK, Toruń 1995. s. 207–214.
  • Hołówka J., Relatywizm etyczny, PWN, Warszawa 1981.
  • Kmita J., Rorty i Putnam wobec relatywizmu kulturowego, [w:] Między pragmatyzmem a postmodernizmem. Wokół filozofii Richarda Rorty’ego, red. A. Szahaj, UMK, Toruń 1995, s. 215–254.
  • Norris C., Dekonstrukcja przeciw postmodernizmowi. Teoria krytyczna i prawo rozumu, tłum. A. Przybysławski, Universitas, Kraków 2001.
  • Putnam H., Dlaczego rozumu nie można znaturalizować, [w:] tenże, Wiele twarzy realizmu i inne eseje, tłum. A. Grobler, PWN, Warszawa 1998, s. 263–293.
  • Rorty R., Afterword: Pragmatism, Pluralism, and Postmodernism, [w:] tenże, Philosophy and Social Hope, Penguin Books, London 1999, s. 262–277.
  • Rorty R., De Man and the American Cultural Left, [w:] tenże, Essays on Heidegger and Others. Philosophical Papers, vol. II., Cambridge University Press, Cambridge 1991, s. 129–139.
  • Rorty R., Etyka bez powszechnych powinności, tłum. M. Glasenapp, „Etyka” 1998, nr 31, s. 9–25.
  • Rorty R., Filozofia a zwierciadło natury, tłum. M. Szczubiałka, Fundacja Aletheia, Warszawa 1994.
  • Rorty R., Habermas, Derrida, and the Functions of Philosophy, [w:] tenże, Truth and Progress. Philosophical Papers, vol. III, Cambridge University Press, Cambridge 1998, s. 307–326.
  • Rorty R., O etnocentryzmie: odpowiedź Cliffordowi Geertzowi, [w:] tenże, Obiektywność, relatywizm i prawda. Pisma filozoficzne, t. 1, tłum. J. Margański, Fundacja Aletheia, Warszawa 1999, s. 303–313.
  • Rorty R., Postmodernistyczny mieszczański liberalizm, [w:] tenże, Obiektywność, relatywizm i prawda. Pisma filozoficzne, t. 1, tłum. J. Margań-ski, Fundacja Aletheia, Warszawa 1999, s. 293–301.
  • Rorty R., Pragmatyzm, relatywizm i irracjonalizm, [w:] tenże, Konsekwencje pragmatyzmu. Eseje z lat 1972–1980, tłum. C. Karkowski, IFiS PAN, Warszawa 1998, s. 206–222.
  • Rorty R., Przygodność, ironia i solidarność, tłum. W. J. Popowski, Spacja, Warszawa 1996.
  • Rorty R., Relatywizm: odnajdywanie i tworzenie, [w:] Habermas, Rorty, Kołakowski: Stan filozofii współczesnej, red. J. Niżnik, IFiS PAN, Warszawa 1996, s. 49–69.
  • Rorty R., Solidarność czy obiektywność, [w:] tenże, Obiektywność, relatywizm i prawda. Pisma filozoficzne, t. 1, tłum. J. Margański, Fundacja Aletheia, Warszawa 1999, s. 35–54.
  • Rorty R., Sprawiedliwość jako poszerzona lojalność, „Transit” 1997, nr 3.
  • Rorty R., Trocki i dzikie storczyki, tłum. Zdzisław Łapiński, „Teksty Drugie”1994, nr 4, s. 155–173.
  • Rorty R., Wprowadzenie: antyreprezentacjonizm, etnocentryzm i liberalizm, [w:] tenże, Obiektywność, relatywizm i prawda. Pisma filozoficzne, t. 1, tłum. J. Margański, Fundacja Aletheia, Warszawa 1999, s. 9–32.
  • Szahaj A., Ironia i miłość. Neopragmatyzm Richarda Rorty’ego w kontekście sporu o postmodernizm, Leopoldinum, Wrocław 1996.
  • Tuchańska B., Etnocentryzm Richarda Rorty’ego. Esej częściowo polemiczny, [w:] Między pragmatyzmem a postmodernizmem. Wokół filozofii Richarda Rorty’ego, red. A. Szahaj, UMK, Toruń 1995, s. 255–274.
  • Williams B., Moralność. Wprowadzenie do etyki, tłum. M. Hernik, Fundacja Aletheia, Warszawa 2000.
  • Żardecka-Nowak M., Wspólnota i ironia. Richarda Rorty’ego wizja społeczeństwa liberalnego, KUL, Lublin 2003.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_kw_2015_16_5
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.