PL EN


2020 | 29 |
Article title

Szczęście w strukturze normatywności (część I - Normatywność)

Content
Title variants
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Etyka przedkantowska była zbudowana na schemacie, według którego w działaniu praktycznym człowiek powinien robić to, co go uszczęśliwia. Spór dotyczył tylko natury szczęścia i natury człowieka. Kantowskie zakwestionowanie uzasadnienia powinności za pomocą odwołań do szczęścia oraz teoria błędu naturalistycznego spowodowały, że współczesne teorie normatywności (oprócz jedynie utylitaryzmu) opierają się na zasadzie separacji normatywności od szczęścia, co w konsekwencji prowadzi do wyrugowania problematyki szczęścia z filozofii praktycznej. Punktem wyjścia artykułu jest argumentacja na rzecz następujących twierdzeń krytycznych: (a) bez odwołania do szczęścia normatywność nie może być zadowalająco ani wyjaśniona, ani uzasadniona; (b) utylitarystyczna koncepcja szczęścia nie nadaje się do uzasadnienia normatywności. Pierwszą część artykułu kończy zarys struktury normatywności wraz z propozycją odpowiedzi na pytanie: dlaczego powinienem respektować normatywność? Druga część artykułu prezentuje taką koncepcję szczęścia, która normatywności nie wyklucza, lecz stanowi dla niej niezbędne uzasadnienie. Po zidentyfikowaniu desygnatu pojęcia szczęścia scharakteryzowany zostaje jego rdzeń w postaci eutymii, pojmowanej jako stabilne zadowolenie z faktu bycia podmiotem. Całość jest zakończona argumentacją pokazującą komplementarność szczęścia i normatywności.
DE
Die vorkantische Ethik war auf einem Schema aufgebaut, dem zufolge der Mensch in der praktischen Tätigkeit das tun sollte, was ihn glücklich macht. Der Streit galt nur der Natur des Glücks und der Natur des Menschen. Das Kantische Hinterfragen der Pflichtbegründung mit Hilfe von Rekurs auf das Glück und die Theorie des naturalistischen Fehlers führten dazu, dass sich gegenwärtige Theorien der Normativität (außer dem Utilitarismus) auf das Prinzip der Trennung der Normativität vom Glück stützen, was eine Verdrängung der Problematik vom Glück aus der praktischen Philosophie zur Folge hat. Der Ausgangspunkt des Artikels ist die Argumentation zugunsten folgender kritischer Behauptungen: (a) ohne Rekurs auf das Glück kann die Normativität weder befriedigend erklärt noch begründet werden; (b) das utilitaristische Konzept des Glücks taugt nicht für die Begründung der Normativität. Den ersten Teil des Artikels bildet der Umriss der Normativitätsstruktur samt dem Vorschlag einer Antwort auf die Frage, warum ich die Normativität respektieren sollte. Der zweite Teil des Artikels stellt ein solches Glückskonzept dar, dass die Normativität nicht ausschließt, sondern eine unerlässliche Begründung für sie bildet. Nach der Identifizierung des Designats des Glücksbegriffs wird sein Kern in Form von Euthymie charakterisiert, die als eine stabile Zufriedenheit mit dem Subjektsein verstanden wird. Das Ganze wird mit einer Argumentation abgeschlossen, die die Komplementarität von Glück und Normativität nachweist.
EN
Pre-Kantian ethics was built on a scheme, according to which a person should do what makes him happy when engaged in practical action. The dispute concerned only the nature of happiness and the nature of man. Kant questioned the justification of human obligation by means of referring to happiness and the theory of naturalistic fallacy. It caused that contemporary normativity theories (apart from utilitarianism only) are based on the principle of separating normativity from happiness, which results in the elimination of the problem of happiness from practical philosophy.The starting point of the article is the argument in favor of the following critical statements: (a) without reference to happiness, normativity cannot be satisfactorily explained or justified; (b) the utilitarian concept of happiness cannot be used to justify normativity. The first part of the article ends with an outline of the normativity structure with a proposal to answer the question: why should I respect normativity?The second part of the article presents such a concept of happiness that does not exclude normativity but serves to justify the necessity of its existence instead.. After identifying the designation of the concept of happiness, its core is characterized in the form of euthymia, understood as stable satisfaction with the fact of being a subject. The paper ends with an argument showing the complementarity of happiness and normativity.
Year
Issue
29
Physical description
Dates
published
2020
online
2020-08-24
Contributors
References
  • Arystoteles. Etyka Nikomachejska. Tłum. Daniela Gromska. Warszawa: PWN, 2012.
  • Biblia Tysiąclecia, Mk. 8.35.
  • Brożek, Anna, Bartosz Brożek, Jerzy Stelmach. Fenomen normatywności. Kraków: Copernicus Center Press, 2013.
  • Duchliński, Piotr. „Normatywność – jej źródła i sposoby jej badania. Analiza metateoretyczna”. W: Piotr Duchliński, Andrzej Kobyliński, Ryszard Moń, Ewa Podrez. O normatywności w etyce, 17–61. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2015.
  • Heidegger, Martin. Bycie i czas. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: PWN, 1994.
  • Ingarden, Roman. Wykłady z etyki. Warszawa: PWN, 1989.
  • Kant, Immanuel. Krytyka czystego rozumu. Tłum. Roman Ingarden. Warszawa: PWN, 1986.
  • Kant, Immanuel. Krytyka praktycznego rozumu. Tłum. Jerzy Gałecki. Warszawa: PWN, 1984.
  • Kant, Immanuel. Uzasadnienie metafizyki moralności. Tłum. Mścisław Wartenberg. Warszawa: PWN, 1984.
  • Kopciuch, Leszek. Wolność a wartości. Max Scheler, Nicolai Hartmann, Dietrich von Hildebrand, Hans Reiner. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2010.
  • Korsgaard, Christine Marion. Sources of Normativity. New York: Cambridge University Press, 1996.
  • Kramer, Hans. Etyka integralna. Tłum. Marcin Poręba. Toruń: Wydawnictwo Rolewski, 2004.
  • Nagel, Thomas. Widok znikąd. Tłum. Cezary Cieśliński. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1997.
  • Niemczuk, Andrzej. „Aksjologiczne uzasadnienie etyki”. W: Andrzej Niemczuk. Filozofia praktyczna. Studia i szkice, 239–270. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2016.
  • Niemczuk, Andrzej. „Błąd teoretyzmu w aksjologii”. W: Andrzej Niemczuk. Filozofia praktyczna. Studia i szkice, 13–45. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2016.
  • Niemczuk, Andrzej. Filozofia dobra przed powstaniem aksjologii. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1994.
  • Niemczuk, Andrzej. „Kolista struktura praktyki. Rozważania metapraktyczne”. W: Andrzej Niemczuk. Filozofia praktyczna. Studia i szkice, 125–147. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2016.
  • Niemczuk, Andrzej. „O poznaniu wartości”. W: Andrzej Niemczuk. Filozofia praktyczna. Studia i szkice, 71–74. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2016.
  • Niemczuk, Andrzej. „Practical Rationality – its Nature and Operation”. Studia Humana 8, nr 2 (2019): 55–68.
  • Niemczuk, Andrzej. Traktat o złu. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2013.
  • Prichard, Harold Arthur. „Does Moral Philosphy Rest on a Mistake?”. Mind 1912, nr XXI, 487–499.
  • Rawls, John. Teoria sprawiedliwości. Tłum. Maciej Panufnik, Jarosław Pasek, Adam Romaniuk. Warszawa: PWN, 1994.
  • Spaemann Robert. Szczęście a życzliwość. Esej o etyce. Tłum. Jarosław Merecki. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1997.
  • Spinoza, Baruch. Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona. Tłum. Ignacy Myślicki. Warszawa: PWN, 1954.
  • Stoiński, Andrzej. „Wybrane wątki krytyki utylitaryzmu”. Humanistyka i Przyrodoznawstwo 2014, nr 20: 369–383.
  • Szubert, Tomasz. Szczęście i jego determinanty ekonomiczne. Warszawa: Wydawnictwo CeDeWu, 2019.
  • Tatarkiewicz, Władysław. O szczęściu. Warszawa: PWN, 1985.
  • Tugendhat, Ernst. Wykłady o etyce. Tłum. Janusz Sidorek. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2004.
  • White, Nicholas. Filozofia szczęścia. Od Platona do Skinnera. Tłum. Marek Chojnacki. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2008.
  • Williams, Bernard. „Osoby, charakter i moralność”. Tłum. Tadeusz Baszniak. W: Bernard Williams. Ile wolności powinna mieć wola? I inne eseje z filozofii moralnej, 239–244. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1999.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
YADDA identifier
bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_kw_2020_29_5-37
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.