Full-text resources of CEJSH and other databases are now available in the new Library of Science.
Visit https://bibliotekanauki.pl

PL EN


2023 | 66 | 1 | 45-70

Article title

O (nie)egzystencji polskiego kryminału regionalnego. Gatunkowe rozważania z lekkim przymrużeniem oka

Authors

Content

Title variants

EN
Reflections on the (non-)existent. Polish regional crime fiction in the context of the genre

Languages of publication

Abstracts

EN
The article sets out to answer the question whether there exists a subgenre of regional crime fiction in Poland. In Europe and particularly in Germany, unlike in Poland, it enjoys considerable popularity among the readers. It stands out not just due to its region-specific geographical features but also certain elements of the narrative, such as dialect. Why is the regional crime fiction in Poland virtually non-existent or adapted to fit other subgenres? Is there any scope for it to come out of the shadows of subgenres such as historical or urban crime fiction? This article pivots around those questions, attempts to outline the structure of regional crime fiction, and introduces an example to demonstrate what Polish novels in this subgenre could aim to be.
PL
Artykuł zamierza odpowiedzieć na pytanie, czy w ogóle istnieje w Polsce subgatunek regionalnej powieści kryminalnej. W przeciwieństwie do polskiej rzeczywistości literackiej na zachodzie Europy, przede wszystkim w Niemczech, cieszy się on wśród czytelników sporą popularnością. Wyróżnia się nie tylko konkretnym (regionalnym) sznytem przestrzennym, ale też innymi elementami narracyjnymi, jak np. dialektem. Dlaczego jednak nad Wisłą do tej pory kryminał regionalny tkwi w niebycie lub przyjmuje inne kształty gatunkowe? Czy jest w stanie wyjść z cienia kryminałów historycznych albo miejskich? Właśnie te zagadnienia znajdują się w centrum zainteresowania artykułu, który próbuje z perspektywy strukturalistycznej oraz tzw. teorii literatury regionalnej naświetlić kompozycję kryminału typu regio. Powołując się na pewien literacki przykład, ukazuje, jak polski regional crime fiction mógłby wyglądać, gdyby samo pojęcie zostało terminologicznie dopracowane i było przede wszystkim w samym dyskursie wykorzystywane.

Year

Volume

66

Issue

1

Pages

45-70

Physical description

Dates

published
2023

Contributors

  • Uniwersytet Zielonogórski

References

  • Piotrowski Przemysław, Cherub, Czarna Owca, Warszawa 2020.
  • Piotrowski Przemysław, Piętno, Czarna Owca, Warszawa 2020.
  • Piotrowski Przemysław, Sfora, Czarna Owca, Warszawa 2020.
  • Augé Marc, Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2011.
  • Barańczak Stanisław, Polska powieść milicyjna. Dominacja funkcji perswazyjnej a problemy gatunkowe, [w:] W kręgu Polski Ludowej, red. M. Stępień, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975, s. 270–316.
  • Barthes Roland, Efekt rzeczywistości, przekł. M.P. Markowski, „Teksty Drugie” 2012, nr 4, s. 119–126.
  • Bartl Andrea, Kriminalliteratur seit der Mitte des 20. Jahrhunderts, [w:] Handbuch Kriminalliteratur. Theorien – Geschichte – Medien, red. S. Düwell, A. Bartl, Ch. Hamann, O. Ruf, J.B. Metzler, Stuttgart, Weimar 2018, s. 326–349, https://doi.org/10.1007/978-3-476-05430-2_48
  • Beck Ulrich, Das Zeitalter der Nebenfolgen und die Politisierung der Moderne, [w:] Reflexive Modernisierung. Eine Kontroverse, red. U. Beck, A. Giddens, S. Lash, Suhrkamp, Frankfurt (M.) 1996, s. 19–112.
  • Berkan-Jabłońska Maria, Na tropach Wilkiego Collinsa, [w:] Kryminał. Między tradycją a nowatorstwem, red. M. Ruszczyńska, D. Kulczycka, W. Brylla, E. Gazdecka, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra 2016, s. 49–61.
  • Bonter Urszula, Stadt – Land – Mord. Einige Bemerkungen zu den aktuellen deutschen Regionalkrimis, [w:] Facetten des Kriminalromans. Ein Genre zwischen Tradition und Innovation, red. E. Parra-Membrives, W. Brylla, Narr, Tübingen 2015, s. 91–101.
  • Brecht Bertolt, Über die Popularität des Kriminalromans, [w:] Der Kriminalroman. Poetik – Theorie – Geschichte, red. J. Vogt, W. Fink, München 1998, s. 33–37.
  • Brück Ingrid, Guder Andrea, Viehoff Reinhold, Wehn Karin, Der deutsche Fernsehkrimi. Eine Programm- und Produktionsgeschichte von den Anfängen bis heute, J.B. Metzler, Stuttgart, Weimar 2017.
  • Brylla Wolfgang, Krimi als Zeitmaschine. Realitätseffekte in Marek Krajewskis Eberhard-Mock-Roman „Festung Breslau“, [w:] Stadt – Mord – Ordnung. Urbane Topographien des Verbrechens in der Kriminalliteratur aus Ost- und Mitteleuropa, red. M. Colombi, transcript, Bielefeld 2012, s. 219–230, https://doi.org/10.1515/transcript.9783839419182.219
  • Brylla Wolfgang, Polski kryminał retro. Między innowacją, naśladownictwem a literackim kiczem, [w:] Kryminał. Między tradycją a nowatorstwem, red. M. Ruszczyńska, D. Kulczycka, W. Brylla, E. Gazdecka, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra 2016, s. 223–236
  • Brylla Wolfgang, Powieść milicyjna – reaktywacja, [w]: Kryminał. Okna na świat, red. M. Ruszczyńska, D. Kulczycka, W. Brylla, E. Gazdecka, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra 2017, s. 93–110.
  • Brylla Wolfgang, Statt eines Vorwortes. Krimis sind eben nicht nur Krimis, [w:] Facetten des Kriminalromans. Ein Genre zwischen Tradition und Innovation, red. E. Parra-Membrives, W. Brylla, Narr, Tübingen 2015, s. 7–24.
  • Cegielski Tadeusz, Detektyw w krainie cudów. Powieść kryminalna i narodziny nowoczesności 1841–1941, W.A.B., Warszawa 2015.
  • Chłosta-Zielonka Joanna, Zamiast powieści obyczajowej. Cechy współczesnej polskiej powieści sensacyjnej, „Media – Kultura – Komunikacja Społeczna” 2013, nr 9, s. 87–98.
  • Chwin Stefan, „Literatura pogranicza“ a dylematy Europy Środkowej, [w:] Tematy polsko-niemieckie. Historia, literatura, edukacja, red. E. Traba, R. Traba, J. Hackmann, Wspólnota Kulturowa „Borussia”, Olsztyn 1997, s. 161–171.
  • Czubaj Mariusz, Etnolog w Mieście Grzechu. Powieść kryminalna jako świadectwo antropologiczne, Oficynka, Gdańsk 2010.
  • Dalasiński Tomasz, Tendencyjność uładzona. Modelowe realizacje powieści milicyjnej a socrealizm, [w:] Kryminał. Gatunek poważ(a)ny, t. 1: Kryminał a medium (literatura–teatr–film–serial–komiks), red. T. Dalasiński, T. Markiewka, ProLog, Toruń 2015, s. 62–71.
  • Duszonko czy sztyletowanko?, rozmowa Martyny Matyszczak z Marcinem Wrońskim, https://www.tygodnikprzeglad.pl/duszonko-czy-sztyletowanko-rozmowa-marcinem-wronskim/ [dostęp: 11.12.2021].
  • Film-Konzepte 38: Dominik Graf, red. J. Glasenapp, edition text+kritik, München 2015.
  • Frackman Kyle, Vor Ort: The Functions and Early Roots of German Regional Crime Fiction, [w:] Tatort Germany. The Curious Case of German-Language Crime Fiction, red. L.M. Kutch, T. Herzog, Camden House, Rochester, NY 2014, s. 23–40.
  • Gemra Anna, Słowo wstępne, [w:] Literatura kryminalna. Na tropie źródeł, red. A. Gemra, EMG, Kraków 2015, s. 7–11.
  • Gieba Kamila, Kryminalna topografia prowincji. Łagów Lubuski w „Cichej przystani” Marty Mizuro, [w:] Kryminał. Okna na świat, red. M. Ruszczyńska, D. Kulczycka, W. Brylla, E. Gazdecka, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra 2017, s. 293–300.
  • Hackmann Jörg, Ostpreußen und Westpreußen in deutscher und polnischer Sicht. Landesgeschichte als beziehungsgeschichtliches Problem, Harrassowitz, Wiesbaden 1996.
  • Heimatfilm international, red. J. Heizmann, Reclam jun., Stuttgart 2016.
  • https://gorzow.wyborcza.pl/gorzow/7,36844,26518302,pedofilia-w-kosciele-na-ktorego-z-biskupow-spadna-nastepne.html [dostęp: 11.12.2021].
  • https://plus.gazetalubuska.pl/gwalciciel-zastraszyl-lubuskie-mimo-ze-tak-naprawde-go-nie-bylo/ar/11827485 [dostęp: 11.12.2021].
  • https://podroze.gazeta.pl/podroze/56,114158,10632238,znamy-7-nowych-cudow-natury-mazury-w-pierwszej-czternastce.html [dostęp: 11.12.2021].
  • https://portalkryminalny.pl/content/view/4715/39/ [dostęp: 11.12.2021].
  • https://www.mecklenburgische-seenplatte.de/ [dostęp: 11.12.2021].cnt h
  • https://www.traveligo.pl/blog/mazury-kraina-tysiaca-jezior/ [dostęp: 11.12.2021].
  • Joachimsthaler Jürgen, Die Literarisierung einer Region und die Regionalisierung ihrer Literatur, „Antares“ 2008, nr 2, s. 27–59.
  • Jung Walter, Lese-Tatort. Die Geburt eines intermedialen Erfolgsgenres, [w:] B. Caspers, D. Hallenberger, W. Jung, R. Parr, Ruhrgebietsliteratur seit 1960. Eine Geschichte nach Knotenpunkten, J.B. Metzler, Stuttgart, Weimar 2019, s. 183–212.
  • Kaczyński Paweł, O powieści „neomilicyjnej”, [w:] Literatura i kultura popularna. Badania i metody, red. A. Gemra, A. Mazurkiewicz, PLiKPoNW, Wrocław 2014, s.63–76.
  • Kniesche Thomas, Einführung in den Kriminalroman, WBG, Darmstadt 2015.
  • Kniesche Thomas, Das Grauen auf dem lächelnden Land: Erkundung des Kritischen Regionalkrimis am Beispiel von Uta-Maria Heims „Glücklich ist, wer nicht vergißt”, [w:] Der Regionalkrimi. Ausdifferenzierungen und Entwicklungstendenzen, red. W. Brylla, M. Schmidt, V&R unipress, Göttingen 2022, s. 75–97, https://doi.org/10.14220/9783737014366.75
  • Knox Roland A., Ten Rules for a Good Detective Story, [w:] The Art of the Mystery Story, red. H. Haycraft, Carroll & Graf, New York 1992, s. 194–196.
  • Kosmala Małgorzata, Kryminalne retroświaty, [w:] Przerabianie XIX wieku, red. E. Paczoska, B. Szleszyński, PIW, Warszawa 2011, s. 223–245.
  • Krupa Bartłomiej, „Powieści kryminalne potrafią być pouczające”. Komisarz Maciejewski Marcina Wrońskiego, http://www.podteksty.eu/index.php?action=dynamic&nr=12&dzial=6&id=277 [dostęp: 02.04.2012].
  • Kwiatek Wojciech P., Zagadki bez niewiadomych czyli kto i dlaczego zamordował polską powieść kryminalną, Piekarska 221B, Brwinów 2007.
  • Löffler Katharina, Allgäu reloaded. Wie Regionalkrimis Räume neu erfinden, transcript, Bielefeld 2017, https://doi.org/10.1515/9783839441251
  • Mazurkiewicz Adam, Między nostalgią i (pop)kulturą. Casus: kryminał „retro”, [w:] Kryminalne światy przeszłości, red. W. Brylla, M. Ruszczyńska, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra 2021, s. 289–309.
  • Mazurkiewicz Adam, Tendencje rozwojowe współczesnej polskiej literatury kryminalnej, [w:] Literatura kryminalna. Śledztwo w sprawie gatunków, red. A. Gemra, EMG, Kraków 2014 s. 151–176.
  • Narolska Aneta, Kilka uwag o kryminale retro, [w:] Kryminalne światy przeszłości, red. W. Brylla, M. Ruszczyńska, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra 2021, s.263–287.
  • Ostaszewski Robert, Kryminał na plus, https://www.tygodnikpowszechny.pl/kryminal-na-plus-20884 [dostęp: 11.12.2021].
  • Ostrowski Witold, Początki literatury kryminalnej w Anglii, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 2016.
  • Paleczny Tadeusz, Interpersonalne stosunki międzykulturowe, Wydawnictwo UJ, Kraków 2007.
  • Regiewicz Adam, Pomiędzy zbrodniami. Komparatystyka na tropach kryminału, Katedra, Gdańsk 2017.
  • Regionalizm literacki w Polsce. Zarys historyczny i wybór źródeł, red. Z. Chojnowski, M. Mikołajczak, Universitas, Kraków 2016.
  • Rosiński Cezary, Współczesna powieść kryminalna, „Poradnik bibliograficzno-metodyczny” 2016, nr 3/194, s. 16–28.
  • Rossbacher Karlheinz, Heimatkunstbewegung und Heimatroman. Zu einer Literatursoziologie der Jahrhundertwende, Klett, Stuttgart 1975.
  • Rybicka Elżbieta, Od poetyki przestrzeni do polityki miejsca. Zwrot topograficzny w badaniach literackich, „Teksty Drugie” 2008, nr 4, s. 21–38.
  • Skotarczak Dorota, Otwierać, milicja! O powieści kryminalnej w PRL, IPN, Szczecin, Warszawa 2019.
  • Świetlikowska Jolanta, Zbrodnie, które odzyskują czas. O polskim kryminale retro, „Odra” 2011, nr 11, s. 66–72, https://doi.org/10.18573/newreadings.77
  • Tuszyńska Justyna, Mordercze miasta (?) Nowy polski kryminał – zwrot przestrzenny czy gra miejska?, „Studia Poetica” 2014, nr II, s. 101–109.
  • van Dine S.S., Twenty Rules for Writing Detective Stories, [w:] The Art of the Mystery Story, red. H. Haycraft, Carroll & Graf, New York 1992, s. 189–193.
  • Vogt Jochen, Der deutsche Schäferhund und sein Innerer Monolog. Einige Bemerkungen zur nachholenden Modernisierung des Erzählens im neueren Kriminalroman, [w:] Literatur als Interdiskurs. Realismus und Normalismus, Interkulturalität und Intermedialität von der Moderne bis zur Gegenwart, red. T. Ernst, G. Mein, W. Fink, München 2016, s. 511–520, https://doi.org/10.30965/9783846761557_036
  • Vogt Jochen, Regionalität und Modernisierung in der neuesten deutschsprachigen Kriminalliteratur (1990–2015). Nebst einigen Lektüreempfehlungen, „Germanica“ 2016, nr 58, s. 13–39, https://doi.org/10.4000/germanica.3172
  • White Kenneth, Geopoetyki, przekł. K. Brakoniecki, Centrum Polsko-Francuskie Côtes d’Armor – Warmia i Mazury, Olsztyn 2014.
  • Wilson Edmund, Kogo obchodzi, kto zamordował Rogera Ackroyda?, [w:] E. Wilson, Szkice, przekł. J. Hummel, PIW, Warszawa 1973, s. 183–191.
  • Wörtche Thomas, Crime Fiction and the Literary Field in Germany: An Overview, [w:] Contemporary German Crime Fiction, red. T. Kniesche, Walter de Gruyter, Berlin, Boston 2019, s. 207–227.
  • Wróblewska Violetta, Gatunkowy synkretyzm czy eklektyzm? O nowej formule polskiego kryminału po 1989 roku, [w:] Literatura kryminalna. Śledztwo w sprawie gatunków, red. A. Gemra, EMG, Kraków 2014, s. 129–150.
  • Wróblewska Violetta, Tendencje rozwojowe polskiej literatury kryminalnej po 1989 roku, [w:] Literatura i Kultura Popularna, t. XVII, red. A. Gemra, Wydawnictwo UWr, Wrocław 2011, s. 129–145.
  • Wrzesiński Wojciech, Warmia i Mazury w polskiej myśli politycznej 1864–1945, PWN, Warszawa 1984.
  • Współczesny kryminał coraz częściej zaciera granice między dobrem a złem, rozmowa z Krzysztofem Zajasem, https://teologiapolityczna.pl/krzysztof-zajas-wspolczesny-kryminal-coraz-czesciej-zaciera-granice-miedzy-dobrem-a-zlem [dostęp: 11.12.2021].

Document Type

Publication order reference

Identifiers

Biblioteka Nauki
2231120

YADDA identifier

bwmeta1.element.ojs-doi-10_18778_1505-9057_66_03
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.