Nowe znaczenie posługi akolitatu? Urząd akolity w perspektywie rozwoju obrzędów święceń i ustanowień

• Authors: Dawid Makowski , Emanuel Kwiatkowski

Title variants

EN

The New Meaning of the Ministry of Acolyte? The Office of Acolyte in the Perspective of the Development of Ordination and Establishment Rites

Abstracts

EN

The article presents the issue of the ministry of the acolyte in the aspect of the modification of the rites of conferring this ministry. The research question posed in the publication is whether the present form of the ministry of acolytes has a different meaning from that known before the post-conciliar liturgical reform. To this end, the publication identifies the development of the acolyte's ministry in the context of the ordination rites, with the first chapter dealing with the period from the fifth to the ninth century, the second chapter dealing with the rites of the second millennium up to 1961-1962, and the third chapter covering the post-conciliar rites of institution to the ministry of acolyte. This makes it possible to see how the image of the acolyte has changed over the centuries. The article uses a historical-analytical method, which makes it possible to see the different role of acolytes in the Church over the past centuries. At the same time, thanks to the dogmatic-pastoral perspective, the theological value of their ministry is made visible. In this way, the study undertaken answers not only the question: how was this ministry modified? but also: why was this done?

Keywords

EN

Acolyte; Minor orders; Ministries; Liturgical Reform; Pontificale; History; Theology

PL

akolitat; święcenia niższe; posługi; reforma liturgiczna; pontyfikał; historia; teologia

• Publisher: Akademia Katolicka w Warszawie
• Journal: Warszawskie Studia Teologiczne
• Year: 2024
• Volume: 37
• Issue: 2
• Pages: 138-162

Dates

published

2024

Contributors

author

Dawid Makowski

• Papieski Uniwersytet św. Anzelma w Rzymie, Włochy

• https://orcid.org/0009000360070393

author

Emanuel Kwiatkowski

• Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska

• https://orcid.org/000900095217978X

References

• Adamus Scotus. (1855). De tripartito tabernaculo. W: J.-P. Migne (red.), Patrologia Latina 198, 609–792. Paris.
• Alcuinus. (1844). Liber de Divinis Officiis. W: J.-P. Migne (red.), Patrologia Latina 101, 1173–1286. Paris.
• Cæremoniale Episcoporum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatum. (2008). Editio typica. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
• Commentarium de nova disciplina et ritibus circa ministeria. (1973). Notitiæ 79, 18–33.
• Concilium Gallicanum. (2011). Statuta ecclesiæ antiqua. W: A. Baron, H. Pietras (red.), Dokumenty synodów od 431 do 504 roku, 261–274. Kraków: Wydawnictwo WAM.
• Cornelius. (1844). Epistolæ. W: J.-P. Migne (red.), Patrologia Latina 3, 699-838. Paris.
• Cyprianus. (1844). Epistolæ. W: J.-P. Migne (red.), Patrologia Latina 4, 191-438. Paris.
• Fabianus. (1857). Epistolæ decretaque. W: J.-P. Migne (red.), Patrologia Græca 10, 175-207. Paris.
• Guillaume Durand. (1859). Rationale Divinorum Officiorum, opr. J. Beletho. Neapoli.
• Il „Pontificalis Liber” di Agostiono Patrizi Piccolomini e Giovanni Burcardo. (2006). W: M. Sodi, A. M. Triacca (red.), Monumenta Studia Instrumenta Liturgica 43. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
• Isidorus Hispaliensis. (1862). De Ecclesiasticis Officiis. W: J.-P. Migne (red.), Patrologia Latina 83, 737–826. Paris.
• Le Pontifical de Gullaume Durand. (1940). W: M. Andrieu (red.), Le Pontifical Romain au Moyen-Age IV. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana.
• Le Pontifical de la Curie Romaine au XIIIo siècle. (1940). W: M. Andrieu (red.), Le Pontifical Romain au Moyen-Age II. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana.
• Le Pontifical Romain du XIIo siècle. (1972). W: M. Andrieu (red.), Le Pontifical Romain au Moyen-Age I. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana.
• Le Pontifical Romano-Germanique du Dixième Siècle. (1963). W: C. Vogel, R. Elze (red.), Studi e Testi 226. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana.
• Liber Pontificalis I–XVI (usque ad annum 772). (2014). W: M. Ożóg, H. Piteras (red.), Księga Pontyfików (do roku 772). Kraków: Wydawnictwo WAM.
• Liber Sacramentorum Gellonensis. (1981). W: A. Dumas (red.), Corpus Christianorum. Series Latina CLIX. Turnholti: Typographi Brepols Editores Pontifici.
• Liber Sacramentorum Romanæ Æclesiæ Ordinis Anni Circuli (Cod. Vat. Reg. Lat. 316/Paris Bibl. Nat. 7193, 41/56) (Sacramentarium Gelasianum). (1960). W: L. Eizenhöfer, P. Sifrin, L. C. Mohlberg (red.), Rerum Ecclesiasticarum Documenti cura Pontificii Athenaei Santi Anselmi de Urbe edita moderante Pontificio Instituto Liturgico IV. Roma: Herder Editrice e Libreria.
• Ordo Romanus XXXIV. (1951). W: M. Andrieu (red.), Les „Ordines Romani” du haut moyen age 3, 541–619. Louvain: Spicilegium Sacrum Lovaniense Administration.
• Ordo Romanus XXXV. (1956). W: M. Andrieu (red.), Les „Ordines Romani” du haut moyen age 4, 3–110. Louvain: Spicilegium Sacrum Lovaniense Administration.
• Paulus VI. (1972). Litteræ Apostolicæ Motu Proprio datæ. Disciplina circa Primam Tonsuram, Ordines Minores et Subdiaconatum in Ecclesia Latina innovatur. Acta Apostolicæ Sedis 64, 529–534.
• Pontificale Romanum Editio Princeps 1595–1596. (1997). W: M. Sodi, A. M. Triacca (red.), Monumenta Liturgica Concilii Tridentini. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
• Pontificale Romanum Editio Typica 1961–1962. (2008). W: M. Sodi, A. Toniolo (red.), Monumenta Liturgica Piana 3. Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
• Pontificale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. De institutione lectorum et acolythorum. De admissione inter candidatos ad diaconatum et presbyteratum. De sacro cælibatu amplectendo. (1972). Editio typica. Roma: Typis Polyglottis Vaticanis.
• Ritus Ordinationum juxta Pontificale Romanum. (1912). Neo Eboracensis.
• Sacra Congregatio pro Cultu Divino. (1971). Ritus admissionis in statum clericalem, Ordinationis Lectorum, Ordinationis Acolythorum et Variationes in ritu ordinationis diaconorum qui ad presbyteratum accedere cupiunt. Roma: Typis Polyglottis Vaticanis.
• Sacramentarium Veronense (Cod. Bibl. Capit. Veron. LXXXV [80]). (1994). W: L. Eizenhöfer, P. Sifrin, L. C. Mohlberg (red.), Rerum Ecclesiasticarum Documenti cura Pontificii Athenaei Santi Anselmi de Urbe edita moderante Pontificio Instituto Liturgico 1. Roma: Herder Editrice e Libreria.
• Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Vaticanum II. (1963). Constitutio de sacra liturgia. Acta Apostolicæ Sedis 56, 97–138.
• Sacrosanctum Concilium Oecumenicum Vaticanum II. (1965). Decreto „Orientalium Ecclesiarum”. Acta Apostolica Sedis 57, 76–89.
• Tomasz z Akwinu. (1985). Suma teologiczna 31. Sakrament chorych i kapłaństwo, przekł. R. Kostecki. Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”.
• Andrieu, M. (1925). Les ordres mineurs dans l’ancien rit romain. Revue des scienes religieuses 5 (2), 232–274.
• Bartocha, W. (2011). Kształtowanie się obrzędów święceń biskupa od Tradycji Apostolskiej do Pontyfikału Rzymsko-Germańskiego (zarys historyczno-liturgiczny). Seminare 30, 17–27.
• Bartocha, W. (2020). Nałożenie rąk w liturgii święceń w pierwszym tysiącleciu (część II: średniowiecze). Roczniki Teologiczne 67 (8), 5–24.
• Bider, M. (2022). Wymiar prawno-liturgiczny stałej kobiecej posługi akolitatu w świetle nowelizacji kan. 230 §1 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku. Kościół i Prawo 10(23) (1), 69–88.
• Böhmer, W. (1836). Die christlich-kirchliche Alterhumswissenschaft: Die socialen Verhältnisse der christlichen Kirche alter Zeit. Bresalu.
• Boljat, Ł. (2023). Povijesno-pravni vid stalne službe čitača i akolita (kan. 230, §1). Croatica Christiana Periodica 47 (92), 129–144.
• Botte, B. (1988). From Silence to Participation, tłum. J. Sullivan. Washington.
• Borelli, P. (1965). Sacred Orders. W: A. Bugnini, C. Braga (red.), Commentary on the Constitution and on the Instruction on the Sacred Liturgy, 181–184. New York: Benziger Brothers.
• Cattaneo, E. (1997). I ministeri nella chiesa antica. Testi patristici del primi tre secoli. Milano: Pauoline Editoriale Libri.
• Cieślik, P. (2009). Kształtowanie się obrzędów święceń prezbiterów w liturgii rzymskiej w świetle Pontyfikału rzymsko-germańskiego z X wieku. Roczniki Teologiczne Warszawsko-Praskie 5, 151–171.
• Croce, W. (1948). Die niederen Wiehen und Imre hierarchische Wertung: eine gesichtliche Studie. Zeitschrifft für Katolische Theologie 70 (3), 257–314.
• Górski, E. (1954). Święcenia niższe i wyższe. Sandomierz.
• Hübner, S. (2005). Der Klerus in der Gesellschaft des spätantiken Kleinasiens. München: Franz Steiner Verlag.
• Janiski, J. J. (1997–1998). Sakramentarz gelazjański (Reginensis Latinus 316) – Zarys roli i znaczenia najstarszego mszału Kościoła. Folia Historica Cracoviensia 4-5, 139–151.
• Kaczmarek, K. (2015). Święcenia duchowieństwa przez biskupa włocławskiego Macieja Drzewickiego w latach 1516–1529. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 104, 55–92.
• Kleinheyer, B. (1962). Die Priesterweihe im Römischen Ritus. Eine liturgiehistorische Studie. Trier: Paulinus-Verlag.
• Kozak, A. (2021). Piętnastowieczne listy kandydatów do święceń z archidiecezji gnieźnieńskiej. Studia Źródłoznawcze 59, 145–166.
• Krakowiak, C. (2015). Sakramentalia i błogosławieństwa w liturgii Kościoła. Lublin: TN KUL.
• Krakowiak, C. (2021). Święcenia niższe. Posługi i funkcje wiernych świeckich w liturgii. Lublin: TN KUL.
• Kreczmański, S. (2022). „Zbiór z Werony” – opis i zawartość. Studia Pastoralne 18, 259–270.
• Lameri, A. (1998). La „Traditio instrumentorum” e delle insegne nei riti di ordinazione. Studio storico-liturgico. Roma: Edizioni Liturgiche Centro Liturgico Veneziano.
• Leszczyński, G. (1999). Nadzwyczajny szafarz Komunii świętej. Łódzkie Studia Teologiczne 8, 287–298.
• Lichner, M. (2020). Statuta Ecclesiæ antiqua. Trnava: Dobrá kniha.
• Litawa, K. (2022). Posługi świeckich w liturgii eucharystycznej – zarys historyczny. Liturgia Sacra 29 (1), 37–59.
• Lubelski, J. (1932). Dogmatyka katolicka. Kraków.
• Lupa, H. (1972). „Pueri cantores” dawniej i dziś. Collectanea Theologica 42, 74–78.
• Makowski, D. (2023). Posługi współczesnego Kościoła. Kraków: Wydawnictwo Miles.
• Makowski, D. (2024a). From „ordines minores” to „ordines maiores”. The development of the ordination of the subdiaconate by the XIII century. Ephemerides Liturgicæ 138 (1), 214–229.
• Makowski, D. (2024b). Lektorat jako najstarsza niższa posługa Kościoła – powstanie i wczesny rozwój. Teologia i Człowiek 66 (2), 111–123.
• Małaczyński, F. (1963). Wychowanie alumna i kapłana przez liturgię. Ruch Biblijny i Liturgiczny 16 (2–3), 113–123.
• Matwiejuk, K. (2016). Od liturgicznej improwizacji do tekstów pisanych. Teologiczne Studia Siedleckie 13 (13), 37–50.
• Matwiejuk, K. (2017). Sakramentarz jako księga liturgiczna. Teologiczne Studia Siedleckie 14 (14), 37–51.
• Miazek, J. (2018). Rękopiśmienne pontyfikały przedtrydenckie. Warszawskie Studia Teologiczne 31 (4), 132–145.
• Mieczkowski, J. (2010). Geneza i historia fermentum. Ruch Biblijny i Liturgiczny 63 (2), 147–164.
• Milcarek, P. (2014). Reformowanie liturgii: rewizja czy metamorfoza? Przypadek posoborowej modyfikacji w obrzędach święceń i święceń niższych. Christianitas 56–57, 114–160.
• Mulcahy, H. (1927). Tonsure and minor orders. The Dominican Journal 12 (2), 103–108.
• Noè, V. (1983). Nel Xx anniversario della Sacrosanctum Concilium. Storia della Constituzione liturgica: punti di riferimento. Notitiæ 20 (5), 252–269.
• Osborne, B. K. (1989). Priesthood. A history of the ordained minister in the Roman Catholic Church. New York: Paulist Press.
• Pastuszko, M. (1989). Przechowywanie i kult Najświętszego Sakramentu. Prawo Kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny 32 (3–4), 75–123.
• Powodowski, H. (2022). Liturgia czyli opisanie Mszy Świętej i jej obrzędów. Kraków: Wydawnictwo Miles.
• Predel, G. (2005). Vom Presbyter zum Sacerdos: Historische und theologische Aspekte der Entwicklung der Leitungs verantwortung und Sacerdotalisierung des Presbyterates in spätantiken Gallien. Münster: LIT Verlag.
• Rak, R. (1978). Uwagi praktyczne na temat improwizacji. Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 11, 69–72.
• Ramm, M. (2010). Heilige Berufung. Die niederen und höheren Weihen nach der überlieferten Form in ihren Riten erklärt. Wigratzbad.
• Reynolds, R. (2016). Ordinatio and the Priesthood in the Early Middle Ages and Its visual Depiction. W: G. Peters, C. Colt Anderson (red.), A companion to Priesthood and Holy Orders in the Middle Ages, 43–69. Lejda: Brills.
• Righetti, M. (1959). Manule di storia liturgica (IV). Milano.
• Rudinski, B. (2022). Lektorat i akolitat. Povijesni rozvoj i donašnje ustrojstvo. Dakovo.
• Superson, J. (2010). Stola – orarium – stuła (pierwsze tysiąclecie Kościoła). Ruch Biblijny i Liturgiczny 63 (2), 165–179.
• Superson, J. (2016). Penula, pianeta, casula (do początku IX wieku). W: A. Sielepin, J. Superson (red.), Szata liturgiczna, 43–46. Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II.
• Szafrański, W. (1959). Święcenia w prawie kanonicznym. Prawo Kanoniczne: kwartalnik historyczno-prawny 2 (3–4), 233–299.
• Szwagrzyk, T. (1955). Uprawnienia płynące z przyjętych święceń lektoratu względem kościelnych błogosławieństw. Ruch Biblijny i Liturgiczny 8 (4–5), 251–254.
• Szwagrzyk, T. (1959). Dotykanie naczyń świętych i pranie bielizny kielichowej. Ruch Biblijny i Liturgiczny 12 (2), 194–197.
• Van Slyke, G. D. (2011). Consecration to the Office of Acolyte: an Historical Perspective. Usus Antiquior 2 (2), 89–128.
• Wieland, F. (1897). Die genetische Entwicklung der sog. Ordines Minores in den drei ersten Jahrhunderten. Rom.
• Zając, P. (2014). Wierny świecki jako nadzwyczajny szafarz Komunii świętej (kan. 230 §3 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku). Kościół i Prawo 3 (16), 123–139.
• Zieliński, P. R. (2023). Acolyte and lector. The past, the present and the future. Minor Orders, Ministries and Incorporation. Roma: Pontificia Studiorum Universitas a S.Thoma Aq. In Urbe.

Identifiers

DOI

10.30439/WST.2024.2.7

Biblioteka Nauki

63510757