Informacja Wojska Polskiego wobec andersowców w latach 1944-1956.

• Authors: Arkadiusz Machniak

Title variants

EN

Polish Army’s Counterintelligence agency in regard to gen. Anders’ soldiers in the years 1944–1956.

Abstracts

EN

The article describes the activities of one of the communistic public security agencies in Poland in the years 1944-1956. Polish Army’s Counterintelligence was a public security agency formed in 1943 in USSR, following the organizational structure of its Soviet counterparts. It was supposed to be a counterintelligence unit, in practice however, it was a communistic apparatus that sowed fear and controlled the Polish Army created at the side of the Red Army. The military secret police investigated and fought both real and fictitious enemies of the state present in the rank and file of the Polish Army. One of these so-called enemies were the soldiers who fought under gen. Władysław Anders during World War II.

PL

W artykule przedstawiono działalność jednej z formacji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa działającego w Polsce w latach 1944-1956. Informacja Wojska Polskiego powstała w 1943 roku na terenie ZSRR. Zorganizowana została i działała na wzór sowieckich organów bezpieczeństwa. Teoretycznie miała być formacją kontrwywiadowczą. W praktyce była jednak organem terroru komunistycznego, który kontrolował i zniewolił Wojsko Polskie utworzone o boku Armii Czerwonej. Wojskowy aparat bezpieczeństwa zwalczał faktycznych lub wyimaginowanych wrogów Polski działających w szeregach Wojska Polskiego. Wśród tych rzekomych wrogów byli żołnierze wywodzący się z jednostek Wojska Polskiego dowodzonych podczas II wojny światowej przez gen. Władysława Andersa.

Keywords

PL

Informacja Wojska Polskiego; aparat bezpieczeństwa; Wojsko Polskie; andersowcy

EN

Polish Army’s Counterintelligence; public security agency; Polish Army; Anders soldiers

• Publisher: Archiwum Państwowe w Rzeszowie / Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Rzeszowie
• Journal: Prace Historyczno-Archiwalne
• Year: 2022
• Volume: Tom XXXIV
• Pages: 207-220

Dates

published

2022

Contributors

author

Arkadiusz Machniak

• Uniwersytet Rzeszowski

• https://orcid.org/0000000280929973

reviewer

Jan Draus

• Uniwersytet Rzeszowski

• https://orcid.org/0000000152887385

reviewer

Grzegorz Ostasz

• Politechnika Rzeszowska

• https://orcid.org/0000000277859302

References

• Dokumenty archiwalne:
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 1583, Schemat strukturalny organów informacji Ministerstwa Obrony Narodowej z 1955 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/47, Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów o włączeniu wojskowych organów bezpieczeństwa do Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 28 listopada 1956 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/1, Pismo Szefa Zarządu Informacji Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego do Naczelnika Oddziału Informacji 3-go Szkoleniowego Pułku Czołgów z 17 października 1944 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/1, Pismo Szefa Wydziału Informacji Armii Polskiej w ZSRR do wszystkich Naczelników Oddziałów Informacji Wojska Polskiego z 19 sierpnia 1944 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/5, Pismo Szefa Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego do wszystkich Szefów Oddziałów Informacji Wojska Polskiego z 17 października 1946 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/5, Pismo Szefa Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego do wszystkich Szefów Oddziałów Informacji WP z 1946 r. [b.d.];
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 2386/30110, Biuletyn miesięczny nr 2 z października 1947 r. Biura Studiów Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 2386/30144, Biuro Studiów Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego, skrypt pt. „Reakcja polska na emigracji”;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 2386/18017, Sprawozdanie Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego za 1948 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 836/224, Zarządzenie nr 65/HB Szefa Głównego Zarządu Informacji Ministerstwa Obrony Narodowej z 21 maja 1952 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/15, Pismo Zastępcy Szefa Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego do wszystkich Szefów Okręgowych Zarządów Informacji z 3 lutego1950 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/18, Rozkaz nr 9/Inf. Ministra Obrony Narodowej z 19 grudnia 1950 r.;
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej: sygn. 834/36, Pismo Szefa Głównego Zarządu Informacji Ministerstwa Obrony Narodowej z 31 grudnia 1954 r.;
• Archiwum Państwowe w Rzeszowie: zespół nr 108, sygn. 116, H-2, tom IV, Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Rzeszowie, Instrukcja Armii Krajowej z 26 października 1944 r.;
• Centralne Archiwum Wojskowe: – sygn. 1544/73/167, Etat nr Z-8/20-II kategorii Wydziału Informacji Okręgu Wojska Polskiego z 26 września 1945 r.
• Centralne Archiwum Wojskowe: sygn. IV.510.5.970, Raport Wydziału Polityczno-Wychowawczego 8 Oddziału WOP z 6 lutego 1946 r.
• Opracowania:
• Grzelak Cz., Stańczyk H., Zwoliński S., Bez możliwości wyboru. Wojsko Polskie na froncie wschodnim 1943–1945, Warszawa 1993.
• Kondracki T., Gen. W. Anders a zagadnienie utrzymania Polskich Sił Zbrojnych w gotowości do działań po 1945 r. [w:] Bitwy gen. Andersa. Studia i materiały do dziejów 2 Korpusu Polskiego, red. B. Polak, W. Handke, Z. Jóźwiak, t. VIII, Leszno 2007.
• Macinkowski A., Palski Z., Ofiary stalinowskich represji w Wojsku Polskim, „Wojskowy Przegląd Historyczny”, nr 1-2, Warszawa 1990.
• Palski Z., Agentura informacji wojskowej, Warszawa 1992.
• Palski Z., Informacja Wojska Polskiego w latach 1943-1957, „Pamięć i Sprawiedliwość”. Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytutu Pamięci Narodowej, nr 2, Warszawa 1997.
• Poksiński J., „TUN”. Tatar-Utnik-Nowicki, Warszawa 1992.
• Semków P., Informacja Marynarki Wojennej w latach 1945-1957, Warszawa 2006.
• Tkaczew W., Organa informacji Wojska Polskiego 1943-1956. Kontrwywiad wojskowy, Warszawa 2007.
• Tkaczew W., Powstanie i działalność organów informacji Wojska Polskiego 1943-1948. Kontrwywiad wojskowy, Warszawa 1994.
• Tkaczew W., Wypaczenia w pracy śledczej służby Informacji WP w latach 1945-1948, „Poglądy i Doświadczenia”. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Zmechanizowanych we Wrocławiu, nr 2, Wrocław 1992.

Identifiers

DOI

10.30657/pha.34.2022.10

Biblioteka Nauki

2232928