Gwaryzmy myśliwskie w nazwach własnych kół łowieckich (na materiale rejestrów branżowych)

• Authors: Renata Iwona Janicka-Szyszko

Title variants

EN

Dialectic items in proper names of hunting clubs (based on trade register)

Abstracts

EN

The article presents the results of the research devoted to proper names of hunting associations with sociolectal terms. In total, 2075 names have been analyzed, out of which 475 were identified as hunting dialect items. 76 extracted items have never been repeated and have gone under scrutiny. The quantitative method typical for statistical linguistics (the analyses of the quantitative structure from the excerpted vocabulary) has been used as well as typical for the cognitive linguistics quantitative research based on the analysis of formal and practical issues of the collected material. It helped to find the answer to the question to what extend the presence of hunting terminology reflects the values and traditions of contemporary hunters. The quantitative analysis (44 items occur only once and 32 of them occur twice and up to 93 times) and both linguistic and cultural ones made it possible to point out at least some factors determining the choice of the items such as the dialectal resources of the community of hunters, perceiving the extralinguistic reality and showing examples of appreciated values, creating their identity and the sense of belonging to the group. Another important factor is the educational aspect.

PL

W artykule przedstawiono wyniki badań, których przedmiotem były nazwy własne kół łowieckich zawierające terminy socjolektalne. Analizie poddano ogółem 2705 nazw, spośród których w 473 odnaleziono gwaryzmy myśliwskie. Wśród nich wyodrębniono 76 określeń niepowtarzalnych i poddano je oglądowi. Zastosowano metodę ilościową typową dla językoznawstwa statystycznego (badanie struktury ilościowej wyekscerpowanego słownictwa) oraz charakterystyczne dla językoznawstwa kognitywnego badania jakościowe polegające na analizie formalnej i funkcjonalnej zgromadzonego materiału, co pozwoliło odpowiedzieć na pytanie, na ile obecność terminów myśliwskich w nazwach kół odzwierciedla wartości i tradycje ważne dla współczesnych myśliwych. Analiza ilościowa (44 komponenty występują raz, a 32 powtarzają się od 2 do 93 razy) oraz językowa i kulturowa pozwoliła na wskazanie przynajmniej części czynników decydujących o ich wyborze, takich jak idiolektalne zasoby środowiska polujących, postrzeganie przez łowców rzeczywistości pozajęzykowej, egzemplifikowanie cenionych przez nich wartości, kreowanie ich tożsamości i poczucia przynależności do grupy, a także charakter edukacyjny.

Keywords

EN

hunters’ language; hunting terminology; names of hunting clubs; semantics; pragmatics

PL

język łowiecki; terminologia łowiecka; nazwy kół łowieckich; semantyka; pragmatyka

• Publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego
• Journal: Forum Lingwistyczne
• Year: 2024
• Volume: 12
• Issue: 1
• Pages: 1-17

Dates

published

2024

Contributors

author

Renata Iwona Janicka-Szyszko

• Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim

• https://orcid.org/0000000253966613

References

• Źródła
• Bank Danych o Lasach. Pobrano 27 maja 2023 z: https://www.bdl.lasy.gov.pl/portal/tworzenie-zestawienia-rlo
• Lasy w Polsce (b.d.). Pobrano 23 maja 2023 z: https://www.bdl.lasy.gov.pl/portal/
• Słowniki
• MSJŁ – Jóźwiak, J. J. (2018). Mały słownik języka łowieckiego. W: D. J. Gwiazdowicz (red.), Kultura łowiecka (s. 306–313). Oficyna Wydawnicza FOREST.
• SJŁ – Hoppe, S. (1966). Słownik języka łowieckiego. PWN.
• SJPDor – Doroszewski, W. (red.). (1958–1969). Słownik języka polskiego (t. 1–11). Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”.
• SŁ – Żeromski, H. B. (1990). Słownik łowiecki polsko-niemiecki i niemiecko-polski. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne.
• SPTŁiE – Jóźwiak, Z., Biały, K. (1994). Słownik podstawowych terminów łowieckich i ekologicznych. Wydawnictwo Łowiec Polski.
• SSK – Kopaliński, W. (1990). Słownik symboli. Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”.
• SW – Karłowicz, J., Kryński, A. A., Niedźwiedzki, W. (red.). (1900–1927). Słownik języka polskiego (t. 1–8). Drukarnia E. Lubowskiego i S-ki.
• SWM – Szałapak, E. (2001). Słowniczek wyrazów myśliwskich. W: idem, O zwierzynie – ciekawostki i fantazje (s. 177–186). Amia.
• TSŁ – Krzemień, M. P. (1986). 1000 słów o łowiectwie. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej.
• USJP – Dubisz, S. (red.). (2008). Uniwersalny słownik języka polskiego (t. 1–4). Wydawnictwo Naukowe PWN.
• WSO – Polański, E. (red.). (2003). Wielki słownik ortograficzny PWN. Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Literatura
• Adamik, A., Matejun, M. (2012). Organizacja i jej miejsce w otoczeniu. W: A. Zakrzewska-Bielawska (red.), Podstawy zarządzania (s. 41–84). Oficyna Wolters Kluwer business.
• Badeni, S. (1930). Szczęśliwe dni. Urywki z pamiętnika myśliwskiego. Skład Główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa.
• Darzbór (b.d.). Pobrano 10 maja 2023 z: https://pl.wikipedia.org/wiki/Darzb%C3%B3r
• Dynak, W. (1983). O polskim języku łowieckim. Cz. 2: Dzieje refleksji nad jego genezą, charakterem i literackim funkcjonowaniem. Literatura Ludowa, 4–5, 14–16.
• Dynak, W. (1993). Łowy, łowcy i zwierzyna w przysłowiach polskich. Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej.
• Dynak, W. (2012). Łowiectwo w kulturze polskiej. Obszary i kształty obecności. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
• Gloger, Z. (1972). Myśliwska kara. W: idem, Encyklopedia staropolska ilustrowana (t. 3, s. 246). Wiedza Powszechna.
• Grabias, S. (2001). Środowiskowe i zawodowe odmiany języka – socjolekty. W: J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski (s. 235–253). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Grabias, S. (2019). Język w zachowaniach społecznych. Podstawy socjolingwistyki i logopedii, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
• Gwiazdowicz, D. J. (2018). Zarys historii łowiectwa. W: idem (red.), Kultura łowiecka (s. 10–37). Oficyna Wydawnicza FOREST.
• Hoppe, S. (1980). Polski język łowiecki. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Polski Związek Łowiecki. Zarząd Główny (b.d.). Pobrano 27 maja 2023 z: https://www.pzlow.pl/
• Janicka-Szyszko, R. (2017). Język łowiecki w twórczości Włodzimierza Korsaka i w języku współczesnych myśliwych. W: E. Skorupska-Raczyńska, R. Janicka-Szyszko (red.), Włodzimierz Korsak – Co las mu powiedział? (s. 45–64). Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim.
• Janicka-Szyszko, R. (2018). O kobietach, które łowią zwierzynę i męskie serca… Przyczynek do badań nad słownictwem myśliwskim. Język. Religia. Tożsamość, 17(1), 137–150.
• Janicka-Szyszko, R. (2021a). „Mamy dosyć zwierzyny dla nas i sąsiedztwa…” Nazwy zwierząt w nazwach własnych kół łowieckich (przyczynek do badań nad socjolektem myśliwskim). Język. Religia. Tożsamość, 2(24A), 33–48.
• Janicka-Szyszko, R. (2021b). Motywy antyczne w nazwach własnych kół łowieckich (przyczynek do badań nad socjolektem łowieckim). W: E. Skorupska-Raczyńska, A. Niekrewicz, K. Taborska (red.), Antyczne wędrówki transdyscyplinarne. Silvestro Dworacki viro vere academico (s. 211–226). Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim.
• Janicka-Szyszko, R. (2021c). Nazwy kół łowieckich w regionie lubuskim jako element dziedzictwa kulturowego regionu pogranicza. W: E. Skorupska-Raczyńska, H. Uchto (red.), Dziedzictwo kulturowe regionu pogranicza (t. 9, s. 55–76). Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim.
• Janicka-Szyszko, R. (2022a). Nazwy miar w gwarze łowieckiej (na materiale leksykograficznym) – wybrane zagadnienia. Język. Religia. Tożsamość, 2(26A), 19–38.
• Janicka-Szyszko, R. (2022b). Znaczenie gwary łowieckiej w kształtowaniu tożsamości współczesnych myśliwych (przyczynek do badań nad socjolektem łowieckim). W: E. Skorupska-Raczyńska, A. A. Niekrewicz (red.), Viro vere academico. Księga poświęcona pamięci profesora Bogdana Walczaka (s. 59–78). Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim.
• Janicka-Szyszko, R. (2023). Językowa kreacja terenów myśliwskich eskapad na południowych Kresach II Rzeczypospolitej (Stefan Badeni Szczęśliwe dni). W: E. Skorupska-Raczyńska, H. Uchto (red.), Dziedzictwo kulturowe regionu pogranicza (s. 123–147). Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim.
• Janicka-Szyszko, R., Kuska, W. (2023). Leśne drogi. Wspomnienia o szczęściu i rozpaczy. Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim.
• Jasiewicz, B. (1989). Preparowanie trofeów łowieckich W: J. Krupka (red.), Łowiectwo (s. 493–500). Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
• Korsak, W. (2006). Rok myśliwego. Artemix.
• Kozłowski, W. (1822). Pierwsze początki terminologii łowieckiej. Drukarnia N. Glucksberga.
• Krupka, J. (1989) Metody polowań. W: idem (red.), Łowiectwo (s. 449–450). Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
• Łuczyński, E., Maćkiewicz, J. (2005). Językoznawstwo ogólne. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
• Malczewska, B., Smoła, J. (2020). Określenie zająca w polskiej i rosyjskiej terminologii łowieckiej. W: A. Kotkiewicz, B. Ostrowski, M. Knurowska, M. Mazuś (red.), Tradycja i nowoczesność. Z zagadnień języka i literatury Słowian Wschodnich 2 (s. 133–147). Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN.
• Markowski, A. (1993). Polszczyzna znana i nieznana. Twój STYL.
• Matulewska, A. (2018). Język łowiecki. W: D. J. Gwiazdowicz (red.), Kultura łowiecka (s. 141–156). Oficyna Wydawnicza FOREST.
• Matulewska, A. (2020a). Łowiectwo i myślistwo po polsku i angielsku czyli o mglistości komunikacji językowej. W: D. J. Gwiazdowicz (red.), Łowy i historia (s. 565–590). Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego, Łowiec Polski.
• Matulewska, A. (2020b). O języku przyrodniczym i łowieckim w komunikacji międzykulturowej. Studium przypadku. W: A. Buras-Marciniak, S. Goźdź-Roszkowski (red.), Języki specjalistyczne w komunikacji międzykulturowej (s. 95–104). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
• Mielnikiewicz, K. (2018). Zwyczaje związane z polowaniem. W: D. J. Gwiazdowicz (red.), Kultura łowiecka (s. 72–93). Oficyna Wydawnicza FOREST.
• Mytych, B. (2004). Poetyka i łowy. O idei dawnego polowania w literaturze polskiej XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
• Nehring, H., Kehl, J. (1989). Łowiectwo oczami artystów. Krajowa Agencja Wydawnicza.
• Nehring, H., Kehl, J. (1990a). Język łowiecki, tradycje łowieckie oraz historia broni myśliwskiej. W: J. Krupka (red.), Łowiectwo (s. 59–66). Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
• Nehring, H., Kehl, J. (1990b). Łowiectwo od wczesnego średniowiecza do czasów współczesnych. W: J. Krupka J. (red.), Łowiectwo (s. 27–58). Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
• Polski Związek Łowiecki. (b.d.). Pobrano 22 maja 2023 z: https://pl.wikipedia.org/wiki/Polski_Zwi-%C4%85zek_%C5%81owiecki
• Pielowski, Z. (1989a). Dzik. W: J. Krupka (red.), Łowiectwo (s. 161–169). Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
• Pielowski, Z. (1989b). Sarna. W: J. Krupka (red.), Łowiectwo (s. 195–204). Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie uprawnień do polowania (Dz. U. 2010 nr 3 poz.19), http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20100030019/O/D20100019.pdf
• Smoła, J. (2021). Rudel, rogacz, kozioł jako terminy w języku łowieckim oraz ich ekwiwalenty w języku rosyjskim. W: B. Malczewska, J. Woźniakiewicz (red.), Języki specjalistyczne w ujęciu diachronicznym i synchronicznym 2 (s. 231–247). Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN.
• Statut Polskiego Związku Łowieckiego (b.d.). Pobrano 22 maja 2023 z: https://statut-pzl.pl/wp-content/uploads/2019/03/NOWY_STATUT_PZ%C5%81_2019.pdf
• Szałapak, E. (1985). Tradycyjny i współczesny język łowiecki. Wojskowe Koło Łowieckie nr 418 „Widawa” we Wrocławiu.
• Szatkowski, N. (1984). W zimowej kniei. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
• Szpetkowski, K. J. (2018). Etyka na polowaniu. W: D. J. Gwiazdowicz (red.), Kultura łowiecka (s. 163–167). Oficyna Wydawnicza FOREST.
• Szymczak, M. (1981). Słowo wstępne. W: S. Hoppe, Słownik języka łowieckiego. PWN.
• Wilkoń, A. (2000). Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Identifiers

DOI

10.31261/FL.2024.12.1.05

Biblioteka Nauki

59413759