Humanistyka i kultura czytania w obliczu zagrożeń egzystencjalnych. Lektury w czasach zarazy a egzystencjalne doświadczenia graniczne: epidemia-erotyka-wojna

• Authors: Barbara Zwolińska

Title variants

EN

Humanities and the Culture of Reading in the Face of Existential Threats. Readings in the Times of Plague and Existential Borderline Experiences: Plague-Eroticism-War

Abstracts

EN

In the article, referring to the common experiences related to the pandemic, I reflect on the meaning of texts read in the “times of plague.” I ask the question, to what extent and what kind of reading helps to understand the traumatic events experienced by people (affecting the physical and mental state), what readers are looking for in novels, memoirs and journals concerning mass diseases, for example, plague and cholera. The review and analysis of these themes in selected works is accompanied by a question about the metaphorical meaning of the epidemic, symbolizing the diseases of civilization, such as: consumerism, materialism, thoughtless exploitation of natural goods, destruction of the environment, or, in general, the evil accumulating in subsequent wars. An important theme is also the one relating to the connection between eroticism with the plague–a trail important in T. Mann’s Śmierć w Wenecji and in G. G. Márquez’s Love in the Time of the Plague. Both fictional works, such as the novels mentioned above, as well as records of witnesses of history depicting the war as a plague, or referring, like S. Márai, to the journalistic style in describing the course of cholera in Italy, may inspire an attempt to answer the question to what extent readings describing the time of human trials in a situation of endangered humanistic values may be a signpost for future generations not necessarily feeling well in a culture without books.

PL

W artykule, nawiązując do powszechnych doświadczeń związanych z pandemią, podejmuję refleksję nad znaczeniem lektur czytanych w „czasach zarazy”. Zadaję pytanie, na ile i jakie lektury pomagają zrozumieć przeżywane przez ludzi traumatyczne wydarzenia (wpływające na stan fizyczny i psychiczny), czego poszukują czytelnicy w powieściach, wspomnieniach, dziennikach dotyczących masowych chorób, np. dżumy i cholery. Oglądowi i analizie tych wątków w wybranych utworach towarzyszy pytanie o metaforyczny sens epidemii, symbolizującej choroby cywilizacji, takie jak: konsumpcjonizm, materializm, bezmyślna eksploatacja dóbr natury, niszczenie środowiska, czy najogólniej zło, kumulujące się w kolejnych wojnach. Ważnym wątkiem jest również ten odnoszący się do powiązania erotyki z zarazą – trop istotny w Śmierci w Wenecji T. Manna i w Miłości w czasach zarazy G. G. Márqueza. Zarówno utwory fikcjonalne, takie jak wymienione powieści, jak też zapisy świadków historii, przedstawiających wojnę jako zarazę, czy też nawiązujące, tak jak S. Márai, do dziennikarskiego stylu w opisie przebiegu cholery we Włoszech, mogą inspirować do próby odpowiedzi na pytanie, na ile lektury, opisujące czas próby człowieczeństwa w sytuacji zagrożonych wartości humanistycznych, mogą być drogowskazem dla kolejnych pokoleń niekoniecznie dobrze czujących się w kulturze bez książek.

Keywords

PL

pandemia; miłość; zaraza; wojna; izolacja; lektura; dziennik

EN

pandemic; love; plague; war; isolation; reading; journal

• Publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego
• Journal: ER(R)GO: Teoria – Literatura – Kultura
• Year: 2024
• Issue: 48
• Pages: 27-44

Dates

published

2024

Contributors

author

Barbara Zwolińska

• Uniwersytet Gdański

• https://orcid.org/0000000171081862

References

• Bolecki, Włodzimierz. Ciemna miłość. Szkice do portretu Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
• Broch, Hermann. Kilka uwag o kiczu i inne eseje, przeł. Danuta Borkowska, Jan Garewicz, Ryszard Turczyn. Warszawa: Czytelnik, 1998.
• Camus, Albert. Dżuma, przeł. Joanna Guze. Warszawa: PIW, 1957.
• Herling-Grudziński, Gustaw. Cud. Dżuma w Neapolu. Lekcja literatury z Włodzimierzem Boleckim. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1998.
• Jarzyńska, Karina.“Wywoływanie duszy. Olgi Tokarczuk gra na wielu religiach”. Ruch Literacki 5, 36 (2020), 505–528.
• Karnawał: studia historyczno-antropologiczne. Wybór, oprac. i wstęp Włodzimierz Dudzik. Warszawa: Wydawnictwo UW, 2011.
• Koziołek, Ryszard. Dobrze się myśli literaturą. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2016.
• Mann, Thomas. Śmierć w Wenecji oraz Mario iczarodziej, przeł. Leopold Staff. Wrocław: Siedmiogród, 1992.
• Márai, Sándor. Dziennik 1943–1948. Wybór, przekład, oprac., przypisy i posłowie Teresa Worowska. Warszawa: Czytelnik, 2016.
• Márai, Sándor. Dziennik 1949–1956, wybór, przekład, oprac., przypisy i posłowie Teresa Worowska. Warszawa: Czytelnik, 2017.
• Márai, Sándor, Dziennik 1969–1976, wybór, przekład, oprac., przypisy i posłowie Teresa Worowska. Warszawa: Czytelnik, 2019.
• Márai, Sándor. Krew świętego Januarego, przeł. Feliks Netz. Warszawa: Czytelnik, 2007.
• Márquez, Gabriel, Garciá. Miłość w czasach zarazy, przeł. Carlos Marrodán Casas. Warszawa: Muza, 1994.
• Moles, Abraham, André. Kicz, czyli stuka szczęścia. Studium psychologiczne kiczu, przeł. Anita Szczepańska, Ewa Wende, słowem wstępnym opatrzył Andrzej Osęka. Warszawa: PIW, 1975.
• Stetkiewicz, Lucyna. Kulturowi wszystkożercy sięgają po książkę: czytelnictwo ludyczne jako forma uczestnictwa w kulturze literackiej. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2011.
• Szalewska, Katarzyna. “Figury nieobecności. Retoryka pustki”. Białostockie Studia Literaturoznawcze 2 (2016), 21–39.
• Szalewska, Katarzyna. “Poetyka zaniku. Projekt lektury”. Białostockie Studia Literaturoznawcze 5 (2014), 231–243.
• Tokarczuk, Olga. Czuły narrator. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2020.
• Truskolaska, Justyna. Wychować miłośnika książki czyli czytelnictwo i okolice. Tychy: Maternus Media, 2007.
• Ugrešić, Dubravka. Czytanie wzbronione, przeł. Dorota Jovanka Ćirlić. Izabelin: Świat Literacki, 2004.
• Wojciechowski, Jacek. Czytelnictwo. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2000.
• Zwolińska, Barbara. Pisać to znaczy żyć. Szkice o prozie Sándora Máraia. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2011.

Identifiers

DOI

10.31261/errgo.14700

Biblioteka Nauki

63700757