State Recognition of Churches and Religious Societies as a Test of Religiosity in the Czech Republic

• Authors: Stanislav Přibyl

Title variants

PL

Państwowe uznanie kościołów i związków wyznaniowych jako test religijności w Republice Czeskiej

Abstracts

PL

Opracowanie przedstawia najpierw historyczny przegląd uznawania przez państwo kościołów i związków wyznaniowych na terytorium dzisiejszej Republiki Czeskiej. Austriacka ustawa z 1874 r. odegrała swoją rolę w uznawaniu nowych kościołów i związków wyznaniowych również w okresie Pierwszej Republiki Czechosłowackiej, kiedy to dwa największe niekatolickie kościoły w dzisiejszej Republice Czeskiej, Ewangelicki Kościół Braci Czeskich i Czechosłowacki Kościół Husycki, również zostały uznane na podstawie tej ustawy. Dopiero gdy reżim komunistyczny uchylił austriackie ustawodawstwo obowiązujące jeszcze w 1949 r., państwo totalitarne mogło arbitralnie zatwierdzać lub, wręcz przeciwnie, wstrzymywać działalność niektórych kościołów. Ustawa o wolności wyznania i statusie kościołów i związków wyznaniowych z 1991 r. ponownie wprowadziła prawne procedury administracyjne dotyczące rejestracji kościołów i związków wyznaniowych w Czechosłowacji. W przeciwieństwie do Republiki Czeskiej, prawo to pozostaje w mocy w Republice Słowackiej. Nowa czeska ustawa o kościołach i związkach wyznaniowych z 2002 r. otworzyła drogę do oficjalnej rejestracji dla mniejszych stowarzyszeń religijnych dzięki dwustopniowemu systemowi rejestracji, ponieważ do rozpoczęcia procedury rejestracji potrzeba tylko 300 podpisów osób deklarujących członkostwo w kościele lub związku wyznaniowym. Podmioty te nie mogą jednak jeszcze w szczególności zawierać małżeństw ze skutkami cywilnymi, nauczać religii w szkołach państwowych, zakładać szkół kościelnych finansowanych z budżetów publicznych ani działać w systemie wojskowym i więziennym. Co więcej, nie są one finansowane z budżetu państwa, ponieważ to prawo kościołów zostało zniesione przez ustawę z 2012 r. o rozliczeniach majątkowych z kościołami i związkami wyznaniowymi. Aby móc wejść do sfery publicznej w ten sposób, zarejestrowane kościoły i związki wyznaniowe muszą uzyskać zezwolenie na korzystanie z tych specjalnych praw, co jest drugim etapem rejestracji dla nowo uznanych podmiotów, osiągalnym najwcześniej po dziesięciu latach i po uzyskaniu około dziesięciu tysięcy członków. W sumie 23 nowe kościoły i związki wyznaniowe zostały już pomyślnie zarejestrowane w Republice Czeskiej zgodnie z obowiązującymi przepisami na pierwszym etapie, chociaż żaden z nich nie uzyskał wymaganej akredytacji do korzystania ze specjalnych praw. Różnorodność kościołów i związków wyznaniowych zarejestrowanych do tej pory pokazuje jednak, że pod pozornie agnostyczną powierzchnią istnieje ciągłe zainteresowanie religijnością wśród ludności Czech, choć raczej odległe od tradycyjnych kościołów.

EN

The study first provides a historical overview of the state recognition of churches and religious societies in the territory of the Czech Republic today. The 1874 Austrian law had its role in the recognition of new churches and religious societies also during the First Czechoslovak Republic, when the two largest non-Catholic churches in the present-day Czech Republic, the Evangelical Church of Czech Brethren and the Czechoslovak Hussite Church, were also recognised on the basis of that law. It was not until the communist regime abrogated the Austrian legislation still in force in 1949 that the totalitarian state could arbitrarily approve or, on the contrary, stop the activities of some churches. The 1991 Law on Freedom of Religious Belief and the Status of Churches and Religious Societies reintroduced legal administrative procedures for the registration of churches and religious societies in Czechoslovakia. Unlike in the Czech Republic, this law remains in force in the Slovak Republic. The new 2002 Czech Act on Churches and Religious Societies opened the way to official registration for smaller religious associations thanks to a two-stage registration system, as only 300 signatures of persons claiming membership in a church or religious society are needed to start the registration procedure. However, these entities cannot yet, in particular, conclude marriages with civil effects, teach religion in state schools, establish church schools financed from public budgets, or operate in the military and prison system. Moreover, they are not financed from the state budget, as this right of churches was abolished by the 2012 Law on Property Settlement with Churches and Religious Societies. To be able to enter the public sphere in these ways, registered churches and religious societies need to obtain authorisation to exercise these special rights, which is the second stage of registration for newly recognised entities, achievable after ten years at the earliest and after obtaining a membership of approximately ten thousand. In total, 23 new churches and religious societies have already been successfully registered in the Czech Republic under the current legislation at the first stage, although none of them has achieved the required accreditation to exercise special rights. However, the diversity of the churches and religious societies registered so far shows that beneath the apparently agnostic surface there is a continuing interest in religiosity among the Czech population, albeit rather distant from the traditional established churches.

Keywords

PL

Kościoły i związki wyznaniowe; rejestracja; specjalne prawa; cenzura; chrześcijaństwo; buddyzm; islam; Ministerstwo Kultury; Republika Czeska; prawo; traktaty; religijność

EN

Churches and religious societies; registration; special rights; censorship; Christianity; Buddhism; Islam; Ministry of Culture; Czech Republic; law; treaties; religiosity

• Publisher: Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
• Journal: Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
• Year: 2025
• Volume: 20
• Issue: 22 (1)
• Pages: 193-233

Dates

published

2025

Contributors

author

Stanislav Přibyl

• Uniwersytet Południowoczeski w Czeskich Budziejowicach

References

• Bušek, Vratislav. 1931. Československé církevní zákony. Díl I. [Czechoslovak Church Laws. Volume I]. Praha: Československý Kompas.
• Černý, Pavel. 1989. Církve a náboženské společnosti v ČSSR [Churches and Religious Societies in the Czechoslovak Socialist Republic]. Praha: Horizont.
• Dalla Torre, Giuseppe. 2000. Lezioni di Diritto Ecclesiastico. Torino: Editrice a.v.e.
• Duka, Dominik. 2004. “Přátelská odluka a kooperace jsou si blízké.” [Friendly Separation and Cooperation are Close] In Vztah církví a státu. Sborník textů č. 31/2004 [The Relationship between Churches and the State: A Collection of Texts No. 31], edited by Marek Loužek, 17-23. Praha: Centrum pro ekonomiku a politiku.
• Filipi, Pavel. 2012. Křesťanstvo. Historie, statistika, charakteristika křesťanských církví [Christianity: History, Statistics and Characteristics of Christian Churches]. Brno: Centrum pro studium demokracie a kultury.
• Gyuri, Róbert. 2009. “Pojem a právna subjektivita cirkví a náboženských spoločnosti v Slovenskej republike.” [Concept and Legal Personality of Churches and Religious Societies in the Slovak Republic] In Ročenka Ústavu pre vzťahy štátu a cirkví 2008 [Yearbook of the Institute for State and Church Relations 2008], edited by Michaela Moravčíková and Eleonóra Valová, 111-22. Bratislava: Ústav pre vzťahy štátu a cirkví.
• Hoblík, Jiří. 2008. “České evangelictví.” [Czech Evangelism] In Dingir. Religionistický časopis o současné náboženské scéně [Dingir. A Religionist Journal on the Contemporary Religious Scene] No. 2:44-46.
• Horák, Pavel. 2024. Návrat starých bohů. Od falešného náboženství k modernímu pohanství [The Return of the Old Gods. From False Religion to Modern Paganism]. Praha: NLN.
• Hrdina, Antonín I. 2004. Náboženská svoboda v právu České republiky [Religious Freedom in the Law of the Czech Republic]. Praha: Eurolex Bohemia.
• Jäger, Petr. 2009. “Svoboda vyznání a právní poměry církví a náboženských společností v letech 1948-1989.” [Freedom of Religion and the Legal Situation of Churches and Religious Societies in 1948-1989] In Komunistické právo v Československu. Kapitoly z dějin bezpráví [Communist Law in Czechoslovakia. Chapters from the History of Lawlessness], edited by Michal Bobek, Pavel Molek, and Vojtěch Šimíček, 769-810. Brno: Masarykova univerzita – Mezinárodní politologický ústav.
• Kříž, Jakub. 2011. Zákon o církvích a náboženských společnostech. Komentář [Act on Churches and Religious Societies: A Commentary]. Praha: C.H. Beck.
• Kubalík, Josef. 1987. Křesťanské církve v naší vlasti [Christian Churches in Our Homeland]. Praha: Česká katolická charita.
• Martinek, Branislav. 2000. Náboženská společnost a stát. Historie svědků Jehovových v Československu [Religious Society and the State. History of Jehovah’s Witnesses in Czechoslovakia]. Praha: Dingir.
• Mitáš, Václav. 2010. “20 let obnovené Armády spásy.” [Twenty years of the Renewed Salvation Army] Život víry [The Life of Faith] No. 9:6-8.
• Molnár, Amedeo. 1982. Pohyb teologického myšlení. Přehledné dějiny dogmatu [The Movement of Theological Thought. An Overview of the History of Dogma]. Praha: Kalich.
• Mrázek, Miloš. 2018. “Bratrstvo jako nová církev?” [The Fraternity as a New Church?] In Dingir. Religionistický časopis o současné náboženské scéně [Dingir: Religionist Journal on the Contemporary Religious Scene]. No. 2:45-47.
• Nešpor, Zdeněk R., and Zdeněk Vojtíšek. 2015. Encyklopedie menších křesťanských církví v České republice [Encyclopedia of Smaller Christian Churches in the Czech Republic]. Praha: Karolinum.
• Nešpor, Zdeněk. 2010. Příliš slabí ve víře. Česká ne/religiozita v evropském kontextu [Too Weak in Faith. Czech (Non) Religiosity in the European Context]. Praha: Kalich.
• Opatrný, Aleš. 1998. Malý slovník sekt. Sekty a nová náboženská hnutí v kontextu tradičních církví [A Little Dictionary of Sects. Cults and New Religious Movements in the Context of Traditional Churches]. Kostelní Vydří: Karmelitánské nakladatelství.
• Partridge, Christopher, and Zdeněk Vojtíšek (eds.). 2006. Encyklopedie nových náboženství. Nová náboženská hnutí, sekty a alternativní spirituality [Encyclopaedia of New Religions. New Religious Movements, Sects and Alternative Spiritualities]. Praha: Knižní klub.
• Pavlíček, Václav. 1999. Ústava a ústavní řád České republiky. Komentář 2. díl – Práva a svobody [Constitution and Constitutional Order of the Czech Republic: A Commentary. Volume 2: Rights and Freedoms]. Praha: Linde.
• Remeš, Prokop. 1995. Svědkové Jehovovi. Historický přehled [Jehovah’s Witnesses: A Historical Overview]. Praha: Oliva.
• Sekretariáty pro věci církevní při ministerstvech kultury ČSR a SSR [Secretariates for Church Affairs at the Culture Ministries of Czech and Slovak Socialist Republics] (eds.). 1977. Právní poměry církví a náboženských společností v ČSSR a jejich hospodářské zabezpečení státem [Legal Situation of Churches and Religious Societies in the Czechoslovak Socialist Republic and their Economic Security by the State]. Praha: Ústřední církevní nakladatelství.
• Štampach, Ivan O. 2010. Na nových stezkách ducha. Přehled a analýza současné religiozity [On the New Paths of the Spirit: An Overview and Analysis of Contemporary Religiosity]. Praha: Vyšehrad.
• Tretera, Jiří R. 2002. Stát a církve v České republice [The State and Churches in the Czech Republic]. Kostelní Vydří: Karmelitánské nakladatelství.
• Tretera, Jiří R., and Záboj Horák. 2015. Konfesní právo [Confessional Law]. Praha: Leges.
• Vojtíšek, Zdeněk. 1999. “Enfant terrible mezi českými církvemi. Charismatické hnutí u nás.” [Enfant Terrible among Czech Churches. The Charismatic Movement in the Czech Republic] In Dingir. Religionistický časopis o současné náboženské scéně [Dingir. A Religionist Magazine on the Contemporary Religious Scene] No. 3:24-25.
• Vojtíšek, Zdeněk. 2003. “Nový český konfesní zákon a právní postavení nových náboženských hnutí v České republice.” [The New Czech Confessional Law and the Legal Status of New Religious Movements in the Czech Republic] In Theologická revue [Theological Revue] No. 2:197-206.
• Vojtíšek, Zdeněk. 2004. Encyklopedie náboženských směrů v České republice. Náboženství, církve, sekty, duchovní společenství [Encyclopedia of Religious Directions in the Czech Republic. Religion, Churches, Sects, Spiritual Communities]. Praha: Portál.
• Vojtíšek, Zdeněk. 2007. Nová náboženská hnutí a jak jim porozumět [New Religious Movements and How to Understand Them]. Praha: Beta-Dobrovský.
• Vojtíšek, Zdeněk. 2014. “Podle rady andělů. Nové hnutí s mnoha současnými populárními prvky.” [On the Counsel of Angels: A New Movement with a Multitude of Contemporary Popular Elements] In Dingir. Religionistický časopis o současné náboženské scéně [Dingir: A Religionist Journal of the Contemporary Religious Scene] No. 2:45-46.
• Vojtíšek, Zdeněk. 2020. “Náboženství vietnamské menšiny v Česku: příklad postsekulární tendence mezi imigranty.” [The Religion of the Vietnamese Minority in the Czech Republic: an Example of the Postsecular Tendency among Immigrants] In Postsekularismus v Česku. Trendy a regionální souvislosti [Postsecularism in the Czech Republic. Trends and Regional Contexts], edited by Tomáš Havlíček and Kamila Klingorová, 101-43. Praha: P3K.

Identifiers

DOI

10.32084/bsawp.9497

Biblioteka Nauki

60937449