O różnicach i podobieństwach w zakresie użycia i znaczenia przymiotników niemoralny i nieetyczny (na przykładzie połączeń z wybranymi rzeczownikami)

• Authors: Karolina Lisczyk

Title variants

EN

Polish adjectives niemoralny ‘immoral’ and nieetyczny ‘unethical’: The similarities and differences in their use and meanings (as exemplified by selected nominal collocates)

Abstracts

EN

The study aims to verify whether the adjectives niemoralny ‘immoral’ and nieetyczny ‘unethical’ are considered synonyms by Polish speakers. The analysis was carried out based on material excerpted from the MoncoPL corpus, which consisted of sentences containing combinations of the adjectives niemoralny/nieetytyczny with the nouns czyn ‘act’, działanie ‘action’, postępowanie ‘activity’ and zachowanie ‘behaviour’ (2,239 in total). During the research, an attempt was made to divide these concordances into thematic classes and arrange them according to their frequency of occurrence. The analyses showed that in relation to financial dishonesty and fraud in interpersonal relations, the adjectives studied are used interchangeably. When talking about moral issues, language users choose the term niemoralny, and when the sentence concerns breaking the rules of professional conduct, they opt for the adjective nieetyczny.

PL

Celem podjętych badań jest sprawdzenie, czy przymiotniki niemoralny i nieetyczny uznawane są przez użytkowników polszczyzny za bliskoznaczniki. Analizę przeprowadzono na podstawie materiału zaczerpniętego z korpusu MoncoPL, na który złożyły się zdania zawierające połączenia przymiotników niemoralny/ nieetyczny z rzeczownikami czyn, działanie, postępowanie i zachowanie (łącznie 2239). Podczas badań podjęto próbę podziału tych konkordancji na klasy tematyczne i uporządkowania ich ze względu na frekwencję występowania. Analizy wykazały, że w odniesieniu do nieuczciwości finansowych oraz oszustw w relacjach międzyludzkich badane przymiotniki są używane wymiennie. Gdy mowa o kwestiach obyczajowych, użytkownicy języka wybierają określenie niemoralny, a gdy zdanie dotyczy łamania reguł zawodowych, wówczas sięgają po przymiotnik nieetyczny.

Keywords

PL

aksjolingwistyka; semantyka; badania korpusowe; niemoralny; nieetyczny

EN

axiolinguistics; semantics; corpus research; niemoralny; nieetyczny

• Publisher: Towarzystwo Kultury Języka
• Journal: Poradnik Językowy
• Year: 2024
• Volume: 818
• Issue: 9
• Pages: 62-79

Dates

published

2024

Contributors

author

Karolina Lisczyk

• Uniwersytet Śląski w Katowicach

• https://orcid.org/0000000287411595

References

• Budzyńska, E. 2012. Rząd czy nierząd? Socjologiczna refleksja nad kondycją moralną społeczeństwa polskiego. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica 40, s. 11–31.
• Cegieła, A. 2006. Etyka – umiejętność cnoty czy wiedza o sztuce bycia wśród ludzi? Poradnik Językowy 6, s. 31–38.
• Cegieła, A. 2011. Moralność w perspektywie słownika i wypowiedzi. Studium z zakresu leksykologii i pragmatyki językowej. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
• Dobrowolska, M. 2013. Postrzeganie zachowań nieetycznych przez pracowników zatrudnionych w nietradycyjnych formach zatrudnienia. W: Człowiek wobec wartości etycznych: badania i praktyka, red. A. Chudzicka-Czupała, s. 173–187. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
• Filipowicz, A. 2019. Moralność według papieża Franciszka. Studia Bobolanum 30 (3), s. 27–58. DOI: 10.30439/SB.2019.3.2.
• Gryżenia, K. 2009. Współczesna moralność bez etyki? Annales. Etyka w życiu gospodarczym 12 (1), s. 205–217.
• Hartman, J. 2012. Bioetyka dla lekarzy. Warszawa: Kluwer.
• Kaczor, M. 2014. Aktualizacja znaczenia pojęcia-leksemu „etyka” (na podstawie tygodników opiniotwórczych). Język – Szkoła – Religia 9 (2), s. 21–38.
• Krąpiec, M.A. 2004. Moralność a etyki. Cywilizacja 10, s. 10–22.
• Krąpiec, M.A. Moralność. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. Online: http://www.ptta.pl/pef/pdf/m/moralnosc.pdf [dostęp: 15.07.2024].
• Lazari-Pawłowska, I. 1969. Etyka zawodowa. Etyka 4, s. 58–80.
• Ossowska, M. 1963. Podstawy nauki o moralności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Ossowska, M. 1970. Normy moralne. Próba systematyzacji. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Pęzik, P. 2020. Budowa i zastosowania korpusu monitorującego MoncoPL. Forum Lingwistyczne 7, s. 133–150. DOI: 10.31261/FL.2020.07.11.
• Piasecki, M., Szpakowicz, S., Broda, B. 2009. A Wordnet from the Ground Up. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej.
• Puzynina, J. 1982. O pojęciu słownictwa etycznego. Prace Filologiczne 31, s. 119–126.
• Styczeń, T. Etyka. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. Online: http://www.ptta.pl/pef/pdf/e/etyka.pdf [dostęp: 15.07.2024].
• Środa, M. 1994. Argumenty za i przeciw etyce zawodowej. Etyka 27, s. 167–169.
• ISJP – Bańko, M. red. 2000. Inny słownik języka polskiego, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• PSWP – Zgółkowa, H. 1994–2005. Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 22–23. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz.
• SGJP – Woliński, M. i in. red. 2020. Słownik gramatyczny języka polskiego. Online: http://sgjp.pl/ [dostęp: 14.07.2024].
• SL – Linde, S.B. 1807–1814. Słownik języka polskiego, t. 3. Warszawa: Drukarnia XX. Pijarów.
• SPXVII – Gruszczyński, W. red. Słownik języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku. Online: http://xvii-wiek.ijp-pan.krakow.pl/pan_klient/index.php [dostęp: 14.07.2024].
• SW – Karłowicz, J. i in. 1900–1927. Słownik języka polskiego (tzw. Słownik warszawski), t. 1–3. Warszawa: Nakł. prenumeratorów i Kasy im. Mianowskiego.
• SWil – Zdanowicz, A. i in. 1861. Słownik języka polskiego (tzw. Słownik wileński), cz. 1. Wilno: M. Orgelbrand.
• SWJP – Dunaj, B. red. 1999. Słownik współczesnego języka polskiego, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo Wilga.
• USJP – Dubisz, S. red. 2003. Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1–2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• WSJP PAN – Żmigrodzki, P. red. 2007–. Wielki słownik języka polskiego PAN. Online: https://wsjp.pl/ [dostęp: 14.07.2024].
• http://niedziela.pl/artykul/30464/Badania-wskazuja-na-ogolnoswiatowy-wzrost (9.08.2017).
• https://www.rmf24.pl/tylko-w-rmf24/grzegorz-jasinski/komentarze/news-sprawiedliwosc-rozumu-nie-serca,nId,1402729#crp_state=1 (2.04.2014).
• http://www.radiomaryja.pl/artykuly.php?id=110221 (16.02.2011).
• http://www.deon.pl/religia/kosciol-i-swiat/z-zycia-kosciola/art,15398,kuria-zarzuca-nierzetelnosc-dziennikarska.html (9.08.2013).
• https://www.plotek.pl/plotek/7,154063,30276977,sukanek-lata-temu-chciala-wyjawic-prawde-stuu-nazywal-ja-chora.html?utm_source=RSS&utm_medium=RSS&utm_campaign=plotek (9.10.2023).
• https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/lublin-ordynator-antoni-w-molestowal-mlode-lekarki/t600eyv (28.02.2015).
• https://wpolityce.pl/polityka/160280-warzecha-o-sukienkach-premierowej-sprawa-nie-bulwersuje-ale-tlumaczenia-premiera-sa-kuriozalne-nasz-wywiad (21.06.2013).
• https://dziennikzachodni.pl/polak-w-hotelu-czyli-co-da-sie-ukrasc-zaskakujace-kradzieze/ar/651965 (11.09.2012).
• https://di.com.pl/poczatki-nowej-kultury-kredytowania-63699 (29.07.2019).
• http://sport.se.pl/pilka-nozna/bundesliga/ogromny-skandal-w-niemczech-sedzia-skrzywdzil-blaszczykowskiego-teraz-zostal-odsuniety_1026286.html (7.11.2017).
• https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/592141,oburzenie-po-rozmowie-kolendy-zaleskiej-z-rutkowskim-jest-juz-kilkadziesiat-skarg.html (8.02.2012).
• http://wiadomosci.onet.pl/swiat/korea-poludniowa-depenalizacja-zdrady-malzenskiej/ybwyk (26.02.2015).
• https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,26031768,prawnik-o-slowach-politykow-zjednoczonej-prawicy-o-lgbt-ponizajace.html (14.06.2020).
• http://Nathanel.nowyekran.pl/post/27791,abp-dolan-z-nowego-jorku-strofuje-obame (24.09.2011).
• https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/prokurator-roman-pietrzak-zmienil-zycie-niewinnego-krzysztof-stanko-w-pieklo/n9kdv4g (18.05.2012).
• https://www.rp.pl/konsumenci/art5218021-night-club-nie-moze-zachecac-do-zdrady (13.01.2014).
• http://www.informacjeusa.com/2012/03/02/im-wieksza-zamoznosc-tym-mniej-skrupulow/ (2.03.2012).
• http://weszlo.com/2019/04/22/odszedl-alojzy-jarguz-czesc-pamieci/ (22.04.2019).
• http://www.polskatimes.pl/wiadomosci/poznan/a/jacek-jaskowiak-o-wynikach-audytu-to-himalaje-niekompetencji-rozmowa,9492695/ (12.03.2016).
• http://www.cire.pl/item,151527,1,0,0,0,0,0,ruszyla-kolejna-odslona-kampanii-ostrzegajacej-przed-nieuczciwymi-sprzedawcami-energii.html?utm_source=rss&utm_campaign=rss&utm_medium=link (20.09.2017).
• https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/493643,adwokaci-gubia-akta-sedziowie-myla-przepisy-za-co-karani-sa-dyscyplinarnie-prawnicy.html (8.03.2011).
• http://tvp.info/informacje/rozmaitosci/uczciwi-jestesmy-od-rana/12893022 (2.11.2013).
• https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/rafal-molenda-po-12-latach-odchodzi-z-radia-szczecin (8.06.2017).
• https://wpolityce.pl/polityka/169522-jerzy-jachowicz-bolesne-uwagi-profesora-cieszewskiego-o-mediach-w-polsce-czy-to-prawdziwa-ocena-czy-rzeczywiscie-jest-z-nami-az-tak-fatalnie (26.10.2013).
• http://www.radiomaryja.pl/artykuly.php?id=102877 (29.01.2010).
• http://wiadomosci.wp.pl/kat,1342,title,Bedzie-glosny-protest-podczas-SDM-Marek-Lisinski-nie-chcemy-psuc-zabawy-tysiacom-mlodych-ludzi,wid,18427939,wiadomosc.html (19.07.2016).
• http://pl.poranny.feedsportal.com/c/33551/f/596282/s/3bdf0abe/l/0L0Sporanny0Bpl0Capps0Cpbcs0Bdll0Carticle0DAID0F0C20A140A6250CBIALYSTOK0C140A62980A4/story01.htm (25.06.2014).
• https://antyweb.pl/sejm-glosowanie-przez-klaskanie (15.04.2016).
• http://feedproxy.google.com/~r/bankier-wiadomosci-dnia/~3/IcKL9StuPh4/story01.html (30.11.2010).

Identifiers

DOI

10.33896/PorJ.2024.9.4

Biblioteka Nauki

55934334