Style wykonawcze w polskim śpiewie tradycyjnym – próba typologii subiektywnej

• Authors: Weronika Grozdew-Kołacińska

Title variants

EN

Performance Styles in Polish Traditional Singing: A Subjective Typology

Abstracts

EN

This article represents an attempt (the first of its kind in Polish ethnomusicology) to formulate a typology of vocal performance styles in Polish traditional music. The main research criterion is subjective impression-related perception based on auditory analysis. The other criteria concern the formal, morphological and structural aspects of singing as a musical action, both an event and a process, its ontological qualities and its external determinants, such as the time and place of performance, recording contexts and psycho-physiological conditions. The styles are distinguished and defined on the basis of individual singers’ performances, recordings of which are held in the Phonographic Collection of the Institute of Art of the Polish Academy of Sciences, with reference to the author’s own experiences of traditional singing practice. Five main styles are distinguished: old, classical, simple, ornamental and sentimental. One of the key elements of the study is the application of terms related to the semantic method of voice timbre description, including those used by earlier researchers and folksong collectors, as well as others collected over the course of a psychoacoustic experiment concerning the study of the vocal timbre of Kurpian singers which was conducted by the author in collaboration with the Department of Musical Acoustics and Multimedia at the Fryderyk Chopin University of Music in Warsaw. The author also discusses performance style as a cognitive and cultural category, in relation to issues of individuality and canon in traditional vocal culture. She refers to the category of naturalness and its role in shaping various levels of discourse on traditional vocal music performance.

PL

Artykuł podnosi problem typologii wykonawczych stylów wokalnych w polskiej muzyce tradycyjnej. Jest to pierwsza tego typu próba na gruncie etnomuzykologii polskiej. Głównym kryterium zastosowanym w badaniach jest subiektywna percepcja wrażeniowa oparta na analizie audytywnej. Pozostałe kryteria odnoszą się do czynników formalnych, morfologicznych i strukturalnych śpiewu jako czynności muzycznej – zarazem zdarzeniowej i procesualnej, jego cech ontologicznych oraz uwzględniają determinanty zewnętrzne – jak czas i miejsce wykonania, sytuację nagrania (konteksty), warunki psycho-fizjologiczne. Wyodrębnienie i zdefiniowanie stylów zostało dokonane na podstawie prezentacji indywidualnych śpiewaków, których nagrania znajdują się w zasobach archiwalnych Zbiorów Fonograficznych Instytutu Sztuki PAN, a także w odniesieniu do własnych doświadczeń autorki w praktykowaniu śpiewu tradycyjnego. Wyłoniono pięć głównych stylów śpiewu: dawny, klasyczny, prosty, ornamentalny, sentymentalny. Jednym z najistotniejszych elementów badań było zastosowanie określeń nawiązujących do metody semantycznego opisu barwy głosu – wykorzystano określenia, którymi posługiwali się wcześniejsi badacze i zbieracze pieśni ludowych, a także te, które zostały zebrane w toku eksperymentu psychoakustycznego, dotyczącego badań nad barwą głosu śpiewaczek kurpiowskich, prowadzonego przez autorkę we współpracy z Katedrą Akustyki Muzycznej UMFC. W artykule podjęto również refleksję nad stylem wykonawczym jako kategorią poznawczą i kulturową, w odniesieniu do problematyki indywidualności i kanoniczności w tradycyjnej kulturze wokalnej, oraz zwrócono uwagę na kategorię naturalności i jej rolę w kształtowaniu różnych poziomów dyskursu o tradycyjnym wykonawstwie wokalnym.     

Keywords

PL

polska muzyka tradycyjna; style śpiewu; styl dawny; styl klasyczny; styl prosty; styl ornamentalny; styl sentymentalny

EN

Polish traditional music; singing styles; old style; classical style; simple style; ornamental style; sentimental style

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Muzyka
• Year: 2021
• Volume: 66
• Issue: 4
• Pages: 3-36

Dates

published

2021

Contributors

author

Weronika Grozdew-Kołacińska

• Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk

• https://orcid.org/0000000221624854

References

• Abraham, Otto, Erich M. von Hornbostel. „Suggested Methods for the Transcription of Exotic Music”. Ethnomusicology 38, nr 3 (1994): 425–456.
• Abraham, Otto, Erich M. von Hornbostel. „Vorschläge für die Transkription exotischer Melodien”, przekł. George i Eve List. Sammelbände der Internationalen Musikgesellschaft 11, nr 1 (1909–1910): 1–25.
• Adamowski, Jan. Śpiewanejki moje… Najwybitniejsi śpiewacy ludowi Lubelszczyzny i ich repertuar. Cz. 1. Lublin: Oficyna Wydawnica Wojewódzkiego Domu Kultury w Lublinie, 2003.
• Ambrazevičius, Rytis. „Formant Technique in Traditional Singing”. W: Ritual and Music: Papers Presented at the International Ethnomusicologist Conference Held in Vilnius, Lithuania, December 11–12, 1997, red. Rimantas Astrauskas, http://ambrazevicius.lmta.lt/pdf/formant_technique.pdf, dostęp 20 VI 2021.
• Arystoksenos z Tarentu. Harmonika, przekł., wstęp i komentarz Anna Maciejewska. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2015.
• Arystoteles. Zagadnienia przyrodnicze, przekł., wstęp i komentarz Leopold Regner. Warszawa: PWN, 1980.
• Bartók, Béla. „Hungarian Peasant Music”. W: Béla Bartók Essays, red. Benjamin Suchoff, 304–315. London: Faber & Faber, 1976.
• Bartók, Béla. „The Folklor of Instruments and their Music in Eastern Europe”. W: Béla Bartók Essays, red. Benjamin Suchoff, 239–284. London: Faber & Faber, 1976.
• Bartók, Béla. „The Melodies of the Hungarian Soldiers’ Song”. W: Béla Bartók Essays, red. Benjamin Suchoff, 50–57. London: Faber & Faber, 1976.
• Bartók, Béla. „Why and How Do We Collect Folk Music”. W: Béla Bartók Essays, red. Benjamin Suchoff, 9–24. London: Faber & Faber, 1976.
• Bartók, Béla, Albert B. Lord. Serbo-Croatian Folk Songs. New York: Columbia University Press, 1951.
• Bielawski, Ludwik. „Słowiańskie pieśni żniwne w kategoriach wrażeniowych”. W: Drogi i bezdroża muzykologii polskiej, red. Alicja Trojanowicz, 89–96. Wrocław etc.: Ossolineum, 1986.
• Bielawski, Ludwik. Czas w muzyce i kulturze. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2015.
• Blacking, John. „The Value of Music in Human Experience”. Yearbook of International Folk Music Council 1 (1969): 33–71.
• Blacking, John. How Musical is Man? Seattle: University of Washington Press, 1973.
• Blacking, John. „Some Problems of Theory and Method in the Study of Musical Change”. Yearbook of International Folk Music Council 9 (1977): 1–26.
• Bystroń, Jan Stanisław. Pieśni ludu polskiego. Kraków: Księgarnia Geograficzna Orbis, 1924.
• Czekanowska, Anna. „The Concept of Style and Folk Music: Guido Adler’s Approach and the Balkan Music”. W: Pathways of Ethnomusicology, red. Piotr Dahlig, 157–163. Warszawa: Instytut Muzykologii UW, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 2000.
• Czekanowska, Anna. „Golos, «golos» i ritual. Principy struktury”. W: Pathways of Ethnomusicology, red. Piotr Dahlig, 25–29. Warszawa: Instytut Muzykologii UW, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 2000.
• Czekanowska, Anna. „Kultura tradycyjna dziś: czynnik stymulacji czy wspomnienie przeszłości? Z badań nad kulturą muzyczną Polski północno-wschodniej”. Muzyka 46, nr 3 (2001): 5–14.
• Dadak-Kozicka, Katarzyna. „Z doświadczeń nad analizą i kształtowaniem programu badawczego słowiańskich pieśni żniwnych”. Muzyka 19, nr 3 (1974): 12–19.
• Dadak-Kozicka, Katarzyna. Słowiańskie pieśni żniwne. Próba typologii muzycznej. Dysertacja doktorska, Instytut Sztuki PAN, 1978.
• Dadak-Kozicka, Katarzyna. Folklor sztuką życia. U źródeł antropologii muzyki. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1996.
• Dahlig, Piotr. Ludowa praktyka muzyczna w komentarzach i opiniach wykonawców w Polsce. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1993.
• Dahlig, Piotr. „Stanisław Brzozowy (1901–1983) jako klasyk wśród śpiewaków ludowych”. Przegląd Muzykologiczny 3 (2003): 5–22.
• Dahlig, Piotr. „O wartościowaniu i prognozowaniu tradycji muzycznych”. W: Niematerialne dziedzictwo kulturowe: źródła – wartości – ochrona, red. Jan Adamowski, Katarzyna Smyk, 173–179. Lublin–Warszawa: Wydawnictwo UMCS, 2013.
• Dahlig, Piotr. „Czy żywą muzykę można oddać w druku? Zbiory muzyczne Oskara Kolberga”. Muzyka 59, nr 3 (2014): 7–22.
• Dolar, Mladen. A Voice and Nothing More. Cambridge MA: The MIT Press, 2006.
• Feld, Steven, Aaron A. Fox, Thomas Porcello, David Samuels. „Vocal Anthropology: From the Music of Language to the Language of Song”. W: A Companion to Linguistic Anthropology, red. Alessandro Duranti, 321–345. Malden: Blackwell Publishing, 2004.
• Getka, Joanna, „Znaczenie poczajowskich druków o charakterze religijnym dla poznania żywego języka ruskojęzycznej społeczności unickiej dawnej Rzeczypospolitej”. Zeszyty Cyrylo- Metodiańskie 8 (2019): 7–18.
• Grochowska, Ewa. „Koło czasu – kilka uwag o pracy nad śpiewem tradycyjnym oraz przekazem kompetencji muzycznych i kulturowych”. W: Śpiew tradycyjny – modele edukacji. Doświadczenia serbskie i polskie, red. Weronika Grozdew-Kołacińska, Bartłomiej Drozd, 65–74. Lublin: Warsztaty Kultury w Lublinie, 2017.
• Grozdew-Kołacińska, Weronika. „Audytywna analiza brzmienia oraz «solfeż barwy» w badaniach etnomuzykologicznych nad polskim śpiewem tradycyjnym”. Muzyka 59, nr 3 (2014): 151–174.
• Grozdew-Kołacińska, Weronika. „Barwa głosu jako kryterium konstruowania koncepcji stylu – do badań nad ludowym śpiewem tradycyjnym w Polsce”. W: Etnomuzykologia na przełomie tysiącleci: historia, teoria, metodologia / Etnomuzykolohiya na zlami tycyacholit’: istoriya, teoriya, metodolohiya, red. Zbigniew J. Przerembski, 31–44. Wrocław–Lwów: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2015.
• Grozdew-Kołacińska, Weronika. „Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych – tradycja i nowoczesność – cele, adresaci, formuła”. W: Festiwale, konkursy, przeglądy a ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego, red. Anna Weronika Brzezińska, Katarzyna Smyk, 235–243. Lublin–Wrocław–Warszawa: Wydawnictwo UMCS, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2019.
• Grozdew-Kołacińska, Weronika. „Tożsamość głosu – współczesne interpretacje kategorii «klasyczności» w śpiewie tradycyjnym”. Polski Rocznik Muzykologiczny 17 (2019): 149–163.
• Helman, Zofia. „Pojęcie stylu a muzyka XX wieku”. Polski Rocznik Muzykologiczny 5 (2006): 11–20.
• Henrich, Nathalie, Mara Kiek, John Smith, Joe Wolfe. „Resonance Strategies Used in Bulgarian Women’s Singing Style: A Pilot Study”, Logopedics Phoniatrics Vocology 32, nr 4 (2007): 171–177, online https://www.researchgate.net/publication/5856866_Resonance_strategies_used_in_Bulgarian_women’s_singing_style_A_pilot_study, dostęp 20 VI 2021.
• Henrich, Nathalie, Pascal Bezard, Robert Expert, Maëva Garnier, Christian Guerin, Claire Pillot, Sophie Quattrocchi, Bernard Roubeau, Boris Terk. „Towards a Common Terminology to Describe Voice Quality in Western Lyrical Singing: Contribution of a Multidisciplinary Research Group”. Journal of Interdisciplinary Music Studies 2 (2008): 71–93.
• Ihde, Don. Listening and Voice: Phenomenologies of Sound. Albany: State University of New York Press, 2007.
• Jackowski, Jacek. „Współczesne metody zabezpieczania, opracowania naukowego, udostępniania i rozwoju Zbiorów Fonograficznych Instytutu Sztuki PAN ”, Muzyka 49, nr 3 (2014): 71–114.
• Jackowski, Jacek. Zachować dawne nagrania. Zarys historii dokumentacji fonograficznej i filmowej polskich tradycji muzycznych i tanecznych. Cz. 1, Przełom XIX i XX w. – do drugiej wojny światowej.). Warszawa: Instytut Sztuki PAN , 2014.
• Jovanović, Jelena. „Żywy głos/vive voix/živi glas i polsko-serbska wymiana doświadczeń w praktykach śpiewaczych naszych czasów”. W: Śpiew tradycyjny – modele edukacji. Doświadczenia serbskie i polskie, red. Weronika Grozdew-Kołacińska, Bartłomiej Drozd, 27–40. Lublin: Warsztaty Kultury w Lublinie, 2017.
• Kamieński, Łucjan. Pieśni ludu pomorskiego. T. 1: Pieśni z Kaszub południowych. Toruń–Warszawa: Wydawnictwa Instytutu Bałtyckiego, Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1936.
• Kierkegaard, Soren. Stadia erotyki bezpośredniej, czyli erotyka muzyczna. W: Albo–albo, przekł. Antoni Buchner, opr. Jarosław Iwaszkiewicz. Warszawa: PWN, 1976.
• Kirkov Bożena, Tomasz P. Zieliński. „Formant Analysis of Traditional Bulgarian Singing from Rhodope Region”. W: SPA 2019 Signal Processing: Algorithms, Architectures, Arrangements, and Applications: Conference Proceedings, Poznań, 18th–20st September 2019, 148–152. Poznań: Instytut Inżynierów Elektryków i Elektroników, 2019.
• Kodály, Zoltán. A magyar népzene. Budapest: Kiralyi Magyar Egyetemi Nyomda, 1937.
• Kolberg, Oskar. „O głosie, instrumentach i wykonywaniu muzyki”. W: Pisma muzyczne, red. Elżbieta Miller, Danuta Pawlak. Wrocław–Poznań–Kraków: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1975 (= DWOK 61, cz. I).
• Kolberg, Oskar. Pieśni ludu polskiego, red. Józef Gajek, Marian Sobieski. Wrocław–Poznań–Kraków: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1961 (= DWOK 1).
• Kolberg, Oskar. Tatry i Pogórze II, red. Elżbieta Miller. Wrocław–Poznań–Kraków: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1968 (= DWOK 45).
• Kotoński, Włodzimierz. Góralski i zbójnicki: tańce górali podhalańskich. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1956.
• Krupowies, Maria. Polskie pieśni ludowe na Litwie. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2000.
• Linklater, Kristin. Freeing the Natural Voice. Imagery and Art in the Practice of Voice and Language. Hollywood: Drama Publishers/Quite Specific Media, 2006.
• Lipczak, Aleksandra. Lajla znaczy noc. Kraków: Karakter, 2020.
• Lomax, Alan. „Folk Song Style”, American Anthropologist 61, nr 6 (1959): 927–954.
• Lomax, Alan. Folk Song Style and Culture. Washington: American Association for the Advancement of Science 1968.
• Mamińska-Domagalska, Monika. „Wybrane elementy z analizy zjawiska kultury tradycyjnej i folkloryzmu w dzisiejszej Polsce”. W: Śpiew tradycyjny – modele edukacji. Doświadczenia serbskie i polskie, red. Weronika Grozdew-Kołacińska, Bartłomiej Drozd, 75–78. Lublin: Warsztaty Kultury w Lublinie, 2017.
• Metfessel, Milton. Phonophotography in Folk Music: American Negro Songs in New Notation. Chapel Hill: University of North Carolina, 1928.
• Meyer, Leonard B. Style and Music: Theory, History, and Ideology. Chicago: University of Chicago Press, 1997.
• Michalik, Joanna. Filozofia i głos. Kraków: Nomos, 2010.
• Miśkiewicz, Andrzej. Solfeż barwy II: program przedmiotu oraz szczegółowy opis ćwiczeń przeznaczonych dla studentów II roku Wydziału Reżyserii Dźwięku. Warszawa: Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina, 1991.
• Moszyński, Kazimierz. Kultura ludowa Słowian. Cz. 2, Kultura duchowa. T. 2. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1939.
• Muszkalska, Bożena. Tradycyjna wielogłosowość wokalna w kulturach basenu Morza Śródziemnego. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM , 1999.
• Nettl, Bruno. „Nigdy nie słyszałem, żeby koń śpiewał”, Muzyka 46, nr 3 (2001): 81–94.
• Przerembski, Zbigniew J. Style i formy melodyczne polskich pieśni ludowych. Warszawa: Instytut Sztuki PAN , 1994.
• Przerembski, Zbigniew J. „Problematyka transkrypcji muzyki ludowej w polskich badaniach etnomuzykologicznych”. Etnomuzyka 25, nr 6 (2010): 32–68.
• Rajeczky, Benjamin. „Old and New Singing Styles in Hungarian Folk Song”. Journal of the International Folk Music Council 12 (1960): 56–61.
• Ranković, Sanja. „Pedagogika śpiewu tradycyjnego w Serbii: przykłady z osobistego doświadczenia w edukacji formalnej”. W: Śpiew tradycyjny – modele edukacji. Doświadczenia serbskie i polskie, red. Weronika Grozdew-Kołacińska, Bartłomiej Drozd, 14–26. Lublin: Warsztaty Kultury w Lublinie, 2017.
• Rogala, Tomira, Tomasz Łętowski. „Określanie barwy dźwięku przez różne grupy zawodowe muzyków i niemuzyków”. W: Pulchritudo delectans. Korespondencja na styku sztuk, red. Krzysztof Klauza, Joanna Cieślik-Klauza, 331–348. Białystok: Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina, 2017.
• Rokosz, Tomasz. Od folkloru do folku. Metamorfozy pieśni tradycyjnych we współczesnej kulturze. Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej, 2009.
• Sachs, Curt. The Wellsprings of Music, red. Jaap Kunst. The Hague: Springer, 1962.
• Sadolin, Cathrine. Complete Vocal Technique. Kobenhavn: Shout Publishing, 2000.
• Schaeffer, Pierre. „Akuzmatyka”. W: Kultura dźwięku. Teksty o muzyce nowoczesnej, red. Christoph Cox, Daniel Warner, 106–122. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2010.
• Schäfers, Marlene. „Voice”. W: The Cambridge Encyclopedia of Anthropology, red. Felix Stein, Sian Lazar, Matei Candea, Hildegard Diemberger, Joel Robbins, Andrew Sanchez, Rupert Stasch, https://www.anthroencyclopedia.com/entry/voice, dostęp 20 VI 2021.
• Seeger, Charles. „Singing Style”. Western Folklore 17, nr 1 (1958): 3–11.
• Skierkowski, Władysław. Puszcza kurpiowska w pieśni. T. 2, red. Henryk Gadomski. Ostrołęka: Związek Kurpiów, 2000.
• Sobieska, Jadwiga. Polski folklor muzyczny, red. Piotr Dahlig, wyd. III rozszerzone. Warszawa: Centrum Edukacji Artystycznej, 2006.
• Sobiescy, Jadwiga i Marian. „Instrukcja w sprawie zbierania polskiej pieśni i muzyki ludowej”. Muzyka 1, nr 2 (1950): 30–49.
• Stark, James. Bel canto: A History of Vocal Pedagogy. Toronto: University of Toronto Press, 2003.
• Stęszewski, Jan. Problematyka historyczna pieśni kurpiowskich. Dysertacja doktorska, Instytut Sztuki PAN , 1965.
• Stęszewski, Jan. „Z zagadnień teorii i metod polskich badań folkloru (sytuacje i tendencje w okresie po 1945 r.)”. Muzyka 15, nr 2 (1970): 11–26.
• Szadura, Joanna. „Przyśpiewka ludowa – cechy konstytutywne gatunku”. Język a Kultura 23 (2012): 383–395.
• Szymańska, Janina. „Wykonawcy ludowi. Postawy wobec folkloru”. W: Słowo śpiewane. Interpretacja tekstów folklorystycznych, red. Krystyna Lesień-Płachecka, 138–153. Warszawa: Instytut Sztuki PAN 2001.
• Tarasiewicz, Bogumiła. Mówię i śpiewam świadomie. Podręcznik do nauki emisji głosu. Kraków: Universitas, 2006.
• The Sound Studies Reader, Red. Jonathan Sterne. New York: Routledge, 2012.
• Wallmark, Zachary, Roger A. Kendall. „Describing Sound: The Cognitive Linguistics of Timbre”. W: The Oxford Handbook of Timbre, red. Emily Dolan, Alexander Rehding. New York: Oxford University Press, 2018, https://www.researchgate.net/publication/326901589_Describing_sound_The_cognitive_linguistics_of_timbre, dostęp 20 VI 2021.
• Welsch, Wolfgang. „Na drodze do kultury słyszenia?”. W: Przemoc ikoniczna czy „nowa widzialność”, red. Eugeniusz Wilk, 56–74. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2001.

Identifiers

DOI

10.36744/m.1066

Biblioteka Nauki

26046726