Zaistnieć na scenie przekładu: Jerzy S. Sito jako tłumacz dramaturgów elżbietańskich w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

• Authors: Przemysław Pożar

Title variants

EN

Making It onto the Translation Scene: Jerzy S. Sito as a Translator of Elizabethan Playwrights in the Polish People’s Republic

Abstracts

EN

This article discusses of the translations of William Shakespeare’s and Christopher Marlowe’s dramas by Jerzy S. Sito (1934–2011), a neoclassical poet, translator, and playwright. The author considers the biographical and sociological context of the origins and reception of these translations, i.e., the translator’s position in the literary and theatrical field in the Polish People’s Republic, as well as the strategy he adopted. Both perspectives seem to be guided by Jan Kott’s seminal critical formula proposed a few years earlier, Shakespeare Our Contemporary. Thus, the political strife of the 1960s looms large in Sito’s versions of Marlowe and Shakespeare. Sito’s translation strategy also raises key questions about the nature of stage translation and the profound impact that contemporary poetry can exert on both the renditions and the translator himself. In this respect, Stefania Skwarczyńska’s reflections on Sito’s place in the history of the Polish reception of Shakespeare are a point of departure. The analysis is supported by archival materials from the Beinecke Library, Państwowy Instytut Wydawniczy, and family archives.

PL

Celem artykułu jest analiza przekładów Williama Shakespeare’a i Christophera Marlowe’a autorstwa Jerzego S. Sity (1934–2011), poety neoklasycznego, tłumacza i dramaturga drugiej połowy XX wieku. Twórczość translatorska Sity rozpatrywana jest w kontekście biograficzno-socjologicznym – uwzględniającym pozycję tłumacza na polu literackim i teatralnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – oraz w kontekście przyjętego przez Sitę modelu przekładu. Obie perspektywy zdają się podporządkowane przełomowej formule krytycznej Jana Kotta, zapoczątkowanej kilka lat wcześniej w Szekspirze współczesnym. Polityczne konflikty lat sześćdziesiątych XX wieku pobrzmiewają zatem wyraźnie w dramatach Marlowe’a i Shakespeare’a w wersji Sity. Strategia translatorska Sity, stawia kluczowe pytania o charakter przekładu scenicznego, a także o głęboki wpływ, jaki na niego wywiera współczesna liryka. W tym kontekście punktem wyjścia są rozważania Stefanii Skwarczyńskiej o znaczeniu dorobku Sity polskiej recepcji Shakespeare’a. Analiza wsparta jest materiałami archiwalnymi z Beinecke Library, Państwowego Instytutu Wydawniczego, a także ze zbiorów rodzinnych.

Keywords

EN

William Shakespeare; Christopher Marlowe; Jerzy S. Sito; translation; biography; archives

PL

William Shakespeare; Christopher Marlowe; Jerzy S. Sito; przekład; biografia; archiwa

• Publisher: Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki PAN
• Journal: Pamiętnik Teatralny
• Year: 2024
• Volume: 73
• Issue: 4
• Pages: 35-55

Dates

published

2024

Contributors

author

Przemysław Pożar

• Uniwersytet Warszawski

• https://orcid.org/0000000324374480

References

• Balbus, Stanisław. „Historycznoliteracka aktywność stylizacji”. W: Między stylami. Kraków: Universitas, 1996.
• Barańczak, Stanisław. Ocalone w tłumaczeniu. Kraków: Wydawnictwo a5, 2004.
• Brzostowska-Tereszkiewicz, Tamara. „Reminiscencja stylistyczna w przekładzie”. Między oryginałem a przekładem 21, nr 3 (2015): 35–54. https://doi.org/10.12797/ MOaP.21.2015.29.04.
• Cetera, Anna. Smak morwy: U źródeł recepcji przekładów Szekspira w Polsce. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.
• Drozdowski, Bohdan. O poezji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Iskry, 1977.
• Filler, Witold. Współczesny teatr polski. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1976.
• Koronkiewicz, Marta. „Od tłumacza do poety i z powrotem: Twórczość przekładowa Adama Ważyka jako część literatury polskiej”. Przekładaniec, nr 41 (2020): 62–79. https://doi.org/10.4467/16891864PC.21.003.13585.
• Kott, Jan. Szekspir współczesny. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1990.
• Michalska, Dorota. „Kadysz dla Matki Courage”. Dialog, nr 3 (2017): 68–77. https:// www.dialog-pismo.pl/w-numerach/kadysz-dla-matki-courage.
• Romanowska, Agnieszka. Za głosem tłumacza: Szekspir Iwaszkiewicza, Miłosza i Gałczyńskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.
• Różewicz, Tadeusz. Wybór poezji. Wstęp i opracowanie Andrzej Skrendo. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2016.
• Sito, Jerzy. W pierwszej i trzeciej osobie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967.
• Skop, Michał. „Bertolt Brecht w pracach polskich literaturoznawców i teatrologów: Przyczynek do recepcji po 1945 roku”. W: Wokół Bertolta Brechta: Studia i szkice, redakcja Grażyna Barbara Szewczyk et al. Kraków: Universitas, 2016.
• Skwarczyńska, Stefania. „Przekład i jego miejsce w literaturze i w kulturze narodowej (na przykładzie Hamleta w wersji Józefa Paszkowskiego)”. W: Pomiędzy historią a teorią literatury. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1975.
• Skwarczyńska, Stefania. „Swoisty problem przekładu dawnego tekstu dramatycznego”. W: Pomiędzy historią a teorią literatury.
• Sławiński, Janusz. „Semantyka poetycka Leśmiana”. W: Studia o Leśmianie, redakcja Michał Głowiński i Janusz Sławiński. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
• Tarnowska, Barbara. Wokół „Kontynentów”: Szkice i rozmowy z poetami. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2011.
• Tyszkiewicz, Barbara. „PRL jako alternatywa: Wokół emigracyjnych dylematów Jerzego Stanisława Sity”. W: Kariera pisarzy w PRL–u, redakcja Magdalena Budnik et al. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2014.
• Żurowski, Andrzej. Myślenie Szekspirem. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1983.

Identifiers

DOI

10.36744/pt.2499

Biblioteka Nauki

55991692