Geneza, struktura organizacyjna, zadania oraz metody pracy Zarządu Polityczno-Wychowawczego MSW (1981–1989)

• Authors: Bogusław Wójcik

Title variants

EN

The Origins, Organisational Structure, Tasks and Working Methods of the Political and Educational Directorate of the Ministry of Internal Affairs (1981–1989)

Abstracts

EN

The range of changes in the Ministry of Internal Affairs officer and employee attitudes, and beliefs in late 1980 and early 1981 as well as its profoudness, raised serious concerns among both the ministry’s leadership and people in power in general. In these circumstances, the establishment of the Political and Educational Directorate of the Ministry of Internal Affairs became a kind of ideological rescue operation to save members of the formation guarding the achievements of socialism from the destructive influence of the Polish society’s growing awareness that the political system and socialist ideals imposed on it after 1945 had become a relic of the past. The Directorate was not able to counteract these tendencies and could not improve the Ministry of Internal Affairs image, nor raise adequate motivation or shape proper class consciousness among officers, soldiers and employees of the ministry. At the beginning of 1989, also in this professional group, few people believed in the effectiveness of socialist recipes for a life of prosperity and social order. The article discusses the circumstances of the establishment of the Directorate, its organisational structure and some aspects of its operation.

PL

Skala zmian dotyczących postaw i przekonań funkcjonariuszy i pracowników MSW na przełomie lat 1980 i 1981 oraz ich intensywność wzbudziła poważne zaniepokojenie zarówno wśród kierownictwa resortu, jak i w ogóle rządzących. W tych okolicznościach powołanie Zarządu Polityczno-Wychowawczego MSW stało się swoistą światopoglądową akcją ratunkową, która miała ocalić członków formacji stojącej na straży zdobyczy socjalizmu przed zgubnym wpływem narastającej w polskim społeczeństwie świadomości, że narzucony mu po 1945 r. system polityczny i ideały socjalistyczne stały się przeżytkiem. ZPW nie mógł przeciwdziałać tym tendencjom, nie potrafił ani poprawić marki MSW na zewnątrz, ani wzbudzić odpowiedniej motywacji czy też kształtować właściwej świadomości klasowej funkcjonariuszy, żołnierzy i pracowników resortu. Na początku 1989 r. również w tej grupie zawodowej mało już kto wierzył w skuteczność socjalistycznych recept na życie w dostatku i ładzie społecznym. W artykule omówiono okoliczności utworzenia ZPW, jego strukturę organizacyjną i niektóre aspekty funkcjonowania.

Keywords

EN

Political and Educational Directorate of the Ministry of Internal Affairs; Political and Educational Service of the Ministry of Internal Affairs; officers; soldiers and civilian employees of the Ministry of Internal Affairs

PL

Zarząd Polityczno-Wychowawczy MSW; Służba Polityczno-Wychowawcza MSW; funkcjonariusze; żołnierze i pracownicy cywilni MSW

• Publisher: Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
• Journal: Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989
• Year: 2024
• Issue: 22
• Pages: 160-177

Dates

published

2024

Contributors

author

Bogusław Wójcik

• Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Rzeszowie
• Małopolska Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Tarnowie

• https://orcid.org/0000000188869787

References

• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (AIPN).
• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie (AIPN Rz).
• Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, DzU 2016, poz. 2270.
• Ustawa z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów, DzU 2006, nr 218, poz. 1592.
• Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. 3: 1975–1990, red. P. Piotrowski, Warszawa 2008.
• Dominiczak H., Organy bezpieczeństwa PRL w walce z Kościołem katolickim 1944–1990. W świetle dokumentów MSW, Warszawa 2000.
• Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944– 1990), red. A. Jusupović, R. Leśkiewicz, Warszawa 2013.
• Kozłowski T., Koniec imperium MSW. Transformacja organów bezpieczeństwa państwa 1989–1990, Warszawa 2019.
• Majchrzak G., Rozpracowanie organów kierowniczych NSZZ „Solidarność” przez Służbę Bezpieczeństwa 1980–1982, Warszawa 2021.
• Piecuch H., Pożoga. W. Jaruzelski nigdy tego nie powie, Warszawa 1996.
• Piotrowski P., Struktury Służby Bezpieczeństwa MSW 1975–1990,„Pamięć i Sprawiedliwość” 2003, nr 1 (3).
• Pleskot P., W cieniu centrali. Struktury pionu SB Komendy Stołecznej MO i Stołecznego Urzędu Spraw Wewnętrznych w latach 1975–1990, Warszawa 2018.
• Rokicki K., Listy i skargi na działalność MSW w latach sześćdziesiątych, siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku w analizach Biura Skarg i Wniosków MSW, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2013, nr 1 (21).
• Wicenty D., Zgniłe jabłka, zepsute skrzynki i złe powietrze. Dysfunkcje w Służbie Bezpieczeństwa w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku, Gdańsk–Warszawa 2018.
• Widacki J., Czego nie powiedział generał Kiszczak, Warszawa 1992.
• Wójcik B., W trosce o moralność służb – standardy etyczne MSW i ich realizacja przez funkcjonariuszy SB i MO ze szczególnym uwzględnieniem pionu śledczego [w:] Piony śledcze aparatu bezpieczeństwa publicznego (1944–1990), red. M. Dźwigał, P. Skubisz, Warszawa–Szczecin 2017.
• Zybertowicz A., Niewidoczna władza: komunistyczne państwo policyjne w Polsce lat osiemdziesiątych [w:] Skryte oblicze systemu komunistycznego. U źródeł zła…, red. R. Bäcker et al., Warszawa 1997.

Identifiers

DOI

10.48261/arprl242205

Biblioteka Nauki

63163470