Der Beitrag ist drei Wirtschaftstexten der österreichischen Autorin Elfriede Jelinek gewidmet, deren Anliegen die gegenwärtige Wirtschaftskrise sowie die Mechanismen und Handlungsweisen der modernen Finanzökonomie sind. Der Beitrag erörtert den fiktionalen und referenzlosen Charakter der spätkapitalistischen Finanzgeschäfte und deren ‚gespenstisches‘ Wesen. Die Immaterialität der aktuellen Finanzökonomie wurde am Beispiel der uneindeutigen, multiplen Sprache Jelinekscher „Textflächen“ und anhand der in den Texten thematisierten Prozesse der Fiktionalisierung und des Realitätsverlustes des Bank-Börsen-Systems demonstriert. Alle drei Werke problematisieren die ‚Kollateralschäden‘ des gespenstischen Finanzkapitalismus, zu denen die enteigneten und exkludierten Gespenster-Menschen, „homo sacer“ (Z. Bauman) gehören.
EN
This article is devoted to three works by Austrian Nobel prize winner Elfriede Jelinek which deal with the contemporary economic crisis and with the mechanisms of financial economics. The analysis presented focuses mainly on the immaterial and unreal nature of today’s market whose essence and methods of operating is reminiscent of a spectre. This immaterial aspect of the economic and financial system is demonstrated on the example of an ambiguous and ambivalent language employed by Jelinek and in the fictionalization processes and disappearance of references, which are characteristic of market functioning. The works analysed also point out to human apparitions, or social outcasts (Z. Bauman’s Wasted Lives) as effects of the spectres of financial capitalism. Deprived of money and property, they fight for survival as underdogs.
PL
Niniejszy artykuł poświęcony został trzem utworom austriackiej noblistki Elfriede Jelinek, w których podstawowym tematem jest współczesny kryzys gospodarczy oraz sposoby i mechanizmy funkcjonowania ekonomii finansowej. Zasadniczym aspektem, jaki poddany został analizie, jest niematerialny i odrealniony charakter współczesnego rynku, który w swojej istocie i sposobie działania przypomina widmo. Ten niematerialny wymiar systemu ekonomiczno-finansowego ukazany został na przykładzie niejednoznacznego, ambiwalentnego języka Jelinkowskich „powierzchni tekstowych” jak również w procesach fikcjonalizacji i utraty referencyjności, typowych dla funkcjonowania rynku. Wszystkie trzy teksty ukazują także skutki działania widma kapitalizmu finansowego jakimi są ludzie-zjawy, „ludzie na przemiał” (Z. Bauman), pozbawieni pieniędzy i własności oraz skazani na egzystencję na marginesie społeczeństwa.
Der vorliegende Beitrag widmet sich der Analyse von vier exemplarisch ausgewählten Romanen von Ramona Ambs, Channah Trzebiner, Kevin Vennemann und Jan Himmelfarb, die Repräsentantinnen und Repräsentanten der dritten Generation nach der Shoah sind. Die Romane bedienen sich der Kinderperspektive und Märchenstilisierung, die als Strategien zur Neuformung des Transferprozesses von Erinnerung in der Aktualität des 21. Jh. eingesetzt werden. Mit Hilfe des Kinderblicks erfolgt die Neugestaltung der Identität (Ambs, Trzebiner), die narrativen Strategien der kindlichen Naivität und des Märchenstils exponieren einen kritischen Blick auf das Gedächtniserbe (Himmelfarb) und auf der textimmanenten Ebene dienen sie als Mittel der Destabilisierung von Grausamkeiten der NS-Verfolgung (Vennemann).
EN
This paper provides an analysis of four contemporary novels by Ramona Ambs, Channah Trzebiner, Jan Himmelfarb and Kevin Vennemann, representatives of the third generation after the Shoah. All novels apply strategies of child’s view or fairytale stylisation to expound on issues related to the process of transmitting the memory to the contemporary context of the 21st-century reality. The child’s perspective helps to redefine the identity (Ambs, Trzebiner), the strategic narrative elements of naivety and fairytale expose the critical view on memory heritage (Himmelfarb) and on the intratextual level they destabilize violence and atrocity of the Nazi persecution (Vennemann).
PL
Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie czterech współczesnych powieści przedstawicielek i przedstawicieli trzeciego pokolenia post Szoa Ramony Ambs, Channy Trzebiner, Jana Himmelfarba oraz Kevina Vennemanna. W analizowanych powieściach zastosowana została perspektywa dziecięcego spojrzenia oraz stylizacje bajkowe jako strategie kształtowania procesu transferu pamięci o Szoa do zmienionych realiów XXI wieku. Za pomocą dziecięcej perspektywy następuje ponowne określenie własnej tożsamości (Ambs, Trzebiner), narracyjne strategie dziecięcej naiwności i bajkowości uwypuklają krytyczne spojrzenie na dziedzictwo przeszłości (Himmelfarb) oraz są stosowane na płaszczyźnie wewnątrztekstowej jako środki destabilizujące siłę nazistowskiej przemocy i okrucieństwa (Vennemann).
Postfigurationen der Shoah im gegenwärtigen Flüchtlingsdiskurs anhand von Jenny Erpenbecks Roman Gehen, ging, gegangen (2015)Jenny Erpenbecks Flüchtlingsroman erschließt durch die prozesshafte Konstruktion des Protagonisten und seine engagierte Begegnung mit den Flüchtlingen im gegenwärtigen Deutschland die grundlegende Komplementarität des Shoah-Narrativs und des aktuellen Asyl- und Flüchtlingsdiskurses in Europa. Die vom pensionierten Professor für Altphilologie internalisierte Anklage des Verfalls der Menschenrechte verleitet ihn dazu, in den Referenzen zur Shoah und zum Kolonialismus ‚Zuflucht‘ zu suchen. Das Paradoxe dieser Transfiguration besteht darin, dass die Unsagbarkeit des Judenmordes im Roman dazu genutzt wird, die gesellschaftliche Gegenwart zu beleuchten und die Pervertierung der europäischen Gesetzgebung, welche auf die Shoah als Initialzündung der modernen Menschenrechte gründet, anzuklagen.
PL
Postfiguracje Szoah we współczesnym dyskursie uchodźczym w powieści Jenny Erpenbeck Gehen, ging, gegangen (2015)Powieść Jenny Erpenbeck Gehen, ging, gegangen, która poświęcona jest współczesnej migracji, ukazuje poprzez zmieniającą się konstrukcję głównego bohatera oraz jego zaangażowanie w pomoc uchodźcom komplementarną relację między narracją o Szoah a aktualnym dyskursem migracyjnym w Europie. Emerytowany profesor klasyki poszukuje w obliczu nieprzestrzegania praw człowieka wobec współczesnych uchodźców narracyjnego ratunku w metonimicznych odniesieniach do kolonializmu i Szoah. Paradoksem zastosowania transfiguracji Zagłady jest w tym kontekście fakt, że niewyrażalność doświadczenia Szoah służy literackiej krytyce i obnażeniu degeneracji europejskiego prawodawstwa, u którego podstaw leży zasadzająca się na pamięci Holocaustu światowa Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r.
Der vorliegende Beitrag analysiert zwei Debütromane von den Vertreterinnen der dritten Post-Shoah- Generation Ramona Ambs und Channah Trzebiner. Beide literarische Projekte thematisieren einen konfliktreichen, schwierigen Prozess der Aneignung und Neuverortung des Shoah-Gedächtnisses vor dem Hintergrund der Aktualität des 21. Jahrhunderts. Die Romane fokussieren die veränderte liminale Situation der Vertreterinnen der jungen Enkelinnengeneration mit der für sie zentralen Frage nach der generationellen Positionierung in der Vermittlungskette aber ohne Deutungshochheit der Zeitzeugen und der veränderten Erinnerungshandlung.
PL
Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie dwóch powieści przedstawicielek trzeciej generacji post-Szoa Ramony Ambs i Channahy Trzebiner. Obie powieści problematyzują pełen konfliktów proces przenoszenia pamięci o Zagładzie do kontekstu współczesnej rzeczywistości XXI wieku. Utwory obu młodych żydowsko-niemieckich pisarek ukazują skomplikowaną i pełną napięć sytuację graniczną młodego pokolenia. Wraz ze śmiercią pokolenia świadków konieczne staje się ponowne określenie własnej tożsamości i sposobu obchodzenia się z pamięcią.
EN
This paper provides an analysis of two novels of Ramona Ambs i Channah Trzebiner, representatives of the third generation after the Shoah. Both novels expound on issues related to the conflict-prone process of transmitting the memory of the Shoah to the contemporary context of the 21st-century reality. The works of these two young German-Jewish writers reflect the complicated and tensioned borderline situation of the young generation. With the declining number of those who have directly witnessed the Holocaust it seems necessary again to redefine their identity and to find new ways of dealing with memory.
„Spaltkopf” (2008) autorstwa Julyi Rabinowich oraz „Die Listensammlerin” (2013) Leny Gorelik są powieściami migracyjnymi, w których różnorodne znaki kulturowe przecinają się zarówno na poziomie relacji między postaciami, jak również na płaszczyźnie estetyki, uwalniając w ten sposób potencjał twórczy. Artykuł poddaje obie powieści analizie porównawczej pod kątem produktywnego zderzania się rosyjskiej, sowieckiej i niemieckiej kultury oraz współczesności bohaterek jako przedstawicielek pokolenia potomnych a rodzinną traumą z przeszłości. Szczególny nacisk położony został na przedstawienie zabiegów estetycznych wynikających ze wzajemnego przenikania się kultur, których znaczenie interpretowane jest w ramach koncepcji ‘hybrydyzacji’ Homi K. Bhabhy.
EN
“Spaltkopf” (2008) by Julya Rabinovich and “Die Listensammlerin” (2013) by Lena Gorelick belong to migrant novels in which cultural signs creatively cross both at the level of inter-character relationships, and at the level of aesthetics. The essay analyses the two texts comparing how they productively collide and confront Russian, Soviet and German cultures and how they construct their contemporary protagonists as representatives of younger generations facing family traumas of the past. The article focuses on the employed aesthetic techniques which result from the mutual interpenetration of cultures and whose meaning is interpreted after Homi K. Bhabha’s concept of hybridisation.
DE
Julya Rabinowichs „Spaltkopf“ (2008) und Lena Goreliks „Die Listensammlerin“ (2013) sind Migrationsromane, in denen sich die unterschiedlichen kulturellen Zeichensysteme sowohl auf intertextueller Figurenebene wie auch in der ästhetischen Form überlappen und ihre Produktivität entfalten. Das Anliegen des Beitrags besteht darin, die beiden Texte in einer vergleichenden Analyse im Hinblick auf die produktive Kontaktzone zwischen der russischen, sowjetischen und deutschsprachigen Kultur, aber auch zwischen der Gegenwart der Protagonistinnen als Vertreterinnen der Nachfolgegeneration und dem familiär übermittelten Trauma aus der Vergangenheit zu befragen. Die daraus resultierenden ästhetischen Kunstgriffe der kulturellen Überlagerungen werden dabei im Sinne Homi K. Bhabhas Hybridisierung in den Blick genommen.
This paper is a comparative analysis of two contemporary novels – by the Polish author Inga Iwasiów Na krótko and the Austrian writer Marlene Streeruwitz Enfernung. A reflection that both novels have in common is a diagnosis of the condition of contemporary womanhood in relation to current social and cultural transformation. In the world of more and more dynamic technologisation, digitalisation, bureaucratisation and increasing significance of practical specialist knowledge, qualifications encouraged by humanities, such as moral and aesthetic sensitivity, ability to perceptively interpret and evaluate the reality, become considerably less important. As a result of the rights achieved in the course of the 20th century emancipation movement women gained free access to culture and universities. Nowadays, they face a crisis of the above mentioned areas, which forces them to redefine themselves.
PL
Niniejszy artykuł poświęcony jest komparatystycznej analizie dwóch współczesnych powieści – polskiej autorki Ingi Iwasiów Na krótko oraz austriackiej pisarki Marlene Streeruwitz Entfernung. Refleksją łączącą obie powieści jest diagnoza kondycji współczesnej kobiecości w powiązaniu z aktualnymi przemianami społecznymi i kulturowymi. W świecie coraz dynamiczniejszej technologizacji, digitalizacji, biurokratyzacji i wzrastającego znaczenia praktycznej fachowości kwalifikacje kształcone przez humanistykę, takie jak wrażliwość moralna i estetyczna, zdolność przenikliwej interpretacji i wartościującej oceny rzeczywistości boleśnie tracą na znaczeniu. Kobiety, które dzięki prawom osiągniętym przez ruchy emancypacyjne XX wieku uzyskały wolny dostęp do świata kultury oraz życia uniwersyteckiego stają obecnie w obliczu kryzysu tych sfer, co zmusza je do nowego samookreślenia.
Der Roman „Vielleicht Esther“ von der deutschsprachigen, ukrainisch-jüdischen Autorin Katja Petrowskaja fokussiert die aus ihrem späten Sprachwechsel sowie aus der Tatsache der Nicht-Muttersprachlichkeit bzw. „Quersprachigkeit“ resultierenden Konsequenzen für neue Möglichkeiten identitärer Selbstkonstruktion und die daran anschließenden Erinnerungshandlungen. Dabei sollen zwei besonders markante Aspekte ins Auge gefasst werden: die Bedeutung des Deutschen für die Vertreterin eines jüdisch-ukrainisch-russischen Opferkollektivs und die Folgen der Benutzung der fremden deutschen Sprache im zwischen kulturell-nationalen Codierungen angelegten Schreib- und Erinnerungsprozess.
EN
“Maybe Esther”, the debut novel by the German-speaking Ukrainian-Jewish novelist Katja Petrowskaja, problematises the processes of memory and identity construction against the background of multi- and translingualism. The present article analyses the role played by the German language for the Ukrainian-Jewish-Russian survivors of the Holocaust and for their offspring. Likewise, it discusses the ramifications of writing in a foreign – in this case, German – language, and the resulting modifications of the processes of remembering.
PL
Powieść niemieckojęzycznej pisarki pochodzenia ukraińsko-żydowskiego Katji Petrowskiej „Vielleicht Esther” problematyzuje proces konstruowania tożsamości oraz obchodzenia się z pamięcią na tle kompleksowej refleksji nad wielojęzykowością i „transjęzykowością”. Artykuł analizuje znaczenie języka niemieckiego dla żydowsko-ukraińsko-rosyjskich Ocalonych z Zagłady i ich potomków. Przedstawione zostały również konsekwencje pisania w obcym, niemieckim języku i wynikające z tego modyfikacje procesów wspominania.
Artykuł zawiera analizę trzech eseistycznych prac przedstawicielek młodego pokolenia postimigrantów: Leny Gorelik, Jagody Marinić i Maxi Obexer. Istotne powinowactwo tych tekstów polega na międzykulturowej i autorefleksyjnej perspektywie autorek, które rozważają kwestie związane z tradycyjnymi klasyfikacjami i pojęciami różnorodności kulturowej. W esejach tych w centrum uwagi znajdują się kwestie języka, określania i akceptacji w kontekście obecnych ruchów migracyjnych. Dla autorek wyrosłych w świecie interkulturowości bardzo ważne jest opisanie i refleksja nad kontyngentyzmem dyskursów esencjalistycznych, a także kwestionowanie i aktualizacja odziedziczonej terminologii obecnego dyskursu integracyjnego.
EN
The paper provides an analysis of three essayistic works of the young post-immigrant generation representatives: Lena Gorelik, Jagoda Marinić and Maxi Obexer. The significant affinity of the essayistic texts consists in the intercultural and self-reflexive perspective of the authors who expound issues related to traditional classifications and terms of culture alterity and diversity. The essays put issues of the language, designation and acceptance within the context of the current migration movements in the focus of attention. For the three authors who are established in the interculturality it is of great importance to present and reflect upon the contingency of discourses which are attributed to the essentialism culture concepts, and also to question and update the inherited terminology of the current integration discourse.
Der vorliegende Beitrag präsentiert am Beispiel der Romane von M. Streeruwitz und Th. von Steinaecker die zeitgenössischen Strategien der Inszenierung von globalen Gefahren in der s. g. Weltrisikogesellschaft (U. Beck). Die beiden Texte können als tiefgründige Diagnose des privaten und öffentlichen Alarmismus interpretiert werden. Die permanente Erwartung einer Bedrohung und das ausgeprägte Präventivdenken schränken die individuelle und öffentliche Freiheit ein, rufen Verunsicherung hervor und spannen die Individuen in ökonomische Machtverhältnisse der Versicherungskorporationen und Sicherheitsfirmen ein.
EN
The article discusses contemporary strategies of presenting the global threat in so called global risk society (Ulrich Beck), basing on the novels of Marlene Streeruwitz and Thomas von Steinaecker. Both works may well be interpreted as a thorough diagnosis of both private and social alarmism. Continuous anticipation of threats and a permanent wish to insure against all possible risks limit individual and public freedom, trigger a notion of instability and make citizens become the hostages of insuarance agencies and security companies.
PL
Niniejszy artykuł ukazuje na podstawie powieści Marlene Streeruwitz i Thomasa von Steinaeckera współczesne strategie inscenizowania globalnego zagrożenia w tzw. społeczeństwie światowego ryzyka (Ulrich Beck). Oba utwory zinterpretować można jako przenikliwą diagnozę jednostkowego i społecznego alarmizmu. Permanentne oczekiwanie na zagrożenia i chęć ubezpieczania się od wszelkiego ryzyka ogranicza wolność indywidualną i zbiorową, wywołuje poczucie niestabilności i czyni z obywateli zakładników koncernów ubezpieczeniowych i firm ochroniarskich.
The debut novel Winternähe by the young German-Jewish author Mirna Funk is a paradigmatic illustration of the post Shoah literature of the third, the grandchildren generation. The novel expounds on against background of the death of Shoah-survivors, the new ways of dealing with the family past and transnational Shoah memory in a complex relation to the globality and mobility as current conditions of the modern life. Funk’s novel also expounds on the subversive strategies, which are inherent in modern virtual communication media like Facebook or Instagram.
In her prose work die alarmbereiten, a critical language analysis from 2010, Kathrin Röggla examines “the grammar of catastrophe” which is a dominant pattern in the contemporary perception of reality. The narration of catastrophe and crisis constitutes — as convincingly proven by Röggla’s work — trajectories of equally a collective-public and an individual-private experience of the world. This paper examines the common communicative patterns, rhetoric and gestures in the public and private discourse on catastrophes and crises. The purpose of the paper is to present the discursive mechanisms of power hiding behind the facade of the omnipresent “being on the alert” (Ger. Die Alarmbereitschaft).
This essay explores three prose texts published in 2021 by representatives of the Russian-Ukrainian-Jewish post-migrant generation with the focus on conflicts with their parents’ generation, which has been problematised in those novels. Gorelik’s, Kapitelman’s and Salzmann’s autofictional family stories refer to their parents’ Soviet experiences, told and pictured from a child’s perspective, and examine their mutual alienation. In the diachronic axis of the generational narrative, attempts are made to recapitulate the Soviet legacy and family migration from the transnational per- spective of arrival. The synchronic dimension of the novels deals with complicated processes of self-empowerment and critical interference with the German society. By using various aesthetic means of satire and irony, episodic-discontinuous narration and a play of changing perspectives, the texts document the sovereign self-determina- tion and self-empowerment of the post-migrant authors in the German literary scene.
DE
Der vorliegende Beitrag untersucht drei 2021 erschienenen Prosatexte von Vertreter*innen der russisch-ukrainisch-jüdischen postmigrantischen Generation unter dem Gesichtspunkt der darin problematisierten Konflikte mit der Generation der Eltern. Die autofiktionalen Familiengeschichten Goreliks, Kapitelmans und Salzmanns rekurrieren aus der Perspektive der Kinder auf die sowjetischen Erfahrungen der Eltern und ergründen die gegenseitige Entfremdung. In diachroner Achse der Generationenerzählung werden Rekapitulationsversuche unternommen, das sowjetische Erbe und die familiäre Migration aus dem transnationalen Blick des Ankommens zu reflektieren. Die synchrone Dimension der Romane verhandelt komplizierte Prozesse der Selbstermächtigung und kritischer Interventionen in die deutsche Gesellschaft. Mit jeweils unterschiedlichen ästhetischen Mitteln des Satirisch-Ironischen, episodenhaft-diskontinuierlichen Erzählens und Perspektivenwechsel-Spiels dokumentieren die Texte souveräne Selbstbestimmung und Selbsermächtigung der postmigratnischen Autor*innen in der deutschen Literaturszene.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.