Celem tej analizy jest ustalenie, w jakim stopniu kapitał społeczny związany jest z kształtowaniem się stratyfikacji klasowej. Można to stwierdzić analizując wpływ pochodzenia społecznego, wykształcenia i zdolności jednostek na kapitał społeczny definiowany jako możliwości uzyskiwania pomocy od znajomych i krewnych. Empiryczną podstawą odpowiedzi na to pytanie są dane z badań ogólnopolskich przeprowadzonych w 2014 roku na zbiorowości osób w wieku 21−22 lat. Zgodnie z hipotezami, czynniki te niezależnie od siebie różnicują kapitał społeczny, chociaż oddziaływanie zdolności jest małe. Zależność od pochodzenia społecznego można interpretować jako świadectwo znaczącej roli kapitału społecznego w odtwarzaniu się podziałów klasowych, podczas gdy związek z poziomem wykształcenia sygnalizuje oddziaływanie cech nabywanych, odnoszących się do otwartości struktury społecznej.
EN
This paper extends the debate on relationships between social capital and social stratification. Drawing on the longitudinal study based on pupils born in 1992-1993 I investigate the effect of social origin, education and cognitive skills on social capital defined in terms of help expected from friends. I detail the characteristics of these networks across different classes and then explore the ways these networks are affected by family background confronted by educational achievements and abilities related to meritocracy. Evidence suggests that all these variables affect social capital although abilities exert relatively small impact on getting help. According to expectations pupils originating from the upper-middle class families can receive more help than lower class categories that may display an important role of social capital in reproduction of the class structure. At the same time, the net effect of educational level affirms the importance of achievements that maintain openness and counter-vail intergenerational transmission.
The effect of education on incomes may reflect the rise of a meritocracy in the patterns of social stratification. Using survey data based on national samples, I analyze the dynamics of this relationship in Poland in 1988–2013 across educational levels controlling for social origin and demographic variables. The results show that the rise of a meritocracy began in the 1980s and continued until 2005, as indicated by an increase in returns to university education. In 2005–2013, the wage premium for higher education persisted despite the economic crisis, the growth of non-standard forms of work, and turmoil of varying kinds in the market economy. At the same time, social origin significantly affects the distribution of incomes, although it occurs indirectly via cultural capital and social connections.
This paper analyses educational inequalities in Poland over the last two decades. Using data from national surveys carried out during the period 1982–2002 these results provide insight into the relationship between social origin and transition to secondary schools and university levels. Transition to both secondary school and universities are unquestionably selective by social class. The only question is whether these patterns have changed over the last two decades, when the communist regime collapsed and new inequalities emerged. Previous cross-time analyses for most countries showed a lack of substantial changes in educational inequalities over long periods of time. The main findings of the investigation can be summarised as follows. First, it showed that the effect of the class position of the father significantly increased in the 1990s, and then-until 2002-it declined to the degree of the 1980s, before the communist system collapsed. Second, in accordance with the findings of all previous studies, secondary school transition proved to be more selective as compared to that to the university level.
The analysis aims to determine which of the six East-European nations, most closely fit the typical patterns of social stratification in Western societies. The comparison is made with respect to four criteria: 1) rules of distributive meritocracy; 2) shape of socio-occupational ladder; 3) dynamics of occupational mobility in the 1990s; 4) level of incomes. In order to answer these questions the author refers to data based on national 1993-1994 samples coming from: Bulgaria, the Czech Republic, Hungary, Poland, Russia and Slovakia. The analyses show that some regularities emerge with the Czech Republic, Hungary and Poland being most highly advanced on the road to the market society and Russia located on the opposite pole.
PL
Analizując dane z sześciu krajów Europy Środkowo-Wschodniej autor próbuje ustalić, w którym z nich stratyfikacja społeczna stosunkowo najbardziej zbliża się do wzorów typowych dla rozwiniętych systemów kapitalistycznych. Wybrane zostały cztery wskaźniki zaawansowania tych krajów na drodze do rozwiniętego kapitalizmu: 1) stopień merytokracji w zasadach wynagradzania, 2) kształt hierarchii podstawowych warstw społeczno-zawodowych, 3) dynamika mobilności społeczno-zawodowej w latach dziewięćdziesiątych oraz 4) poziom dochodów. Podstawę rozstrzygnięć stanowią wyniki badań przeprowadzonych w ramach międzynarodowego projektu w latach 1993-1994 w Bułgarii, Czechach, Polsce, Rosji, Słowacji i na Węgrzech. Dane pochodzą z kilkutysięcznych, reprezentatywnych prób dorosłej ludności tych krajów. Z analiz wynika, że zarysowuje się pewien wzór: z Rosją, na biegunie stosunkowo najsłabszej dynamiki przekształceń strukturalnych i procesów mobilności, gdzie zasada wynagradzania za kwalifikacje występuje najsłabiej, oraz Węgrami, Czechami i Polską - na przeciwległym krańcu.
The author presents the results of cross-time analysis of educational inequalities in Poland. As previous findings convincingly showed it was first stage od selection, i.e. from primary to secondary level, which was most strongly affected by social origin. It did not change until 1990s in Poland, although they found some decline in effect of social origin on the second stage of educational transition, that between secondary and postsecondary schools. Surprisingly enough effect of social origin significantly increased in the 1990s with much stronger increase taking place on the second stage. The author bases his analyses on data coming from national random samples which cover educational trajectories of several recent decades.
PL
Niniejsze studium sytuuje się w nurcie refleksji nad dynamiką nierówności edukacyjnych. Wyniki dotychczasowych analiz wskazywały na decydujące znaczenie wpływu pochodzenia społecznego jednostek na selekcję występującą na pierwszym progu kształcenia, tj. przy przechodzeniu ze szkoły podstawowej do średniej. Do lat dziewięćdziesiątych zależność ta nie ulegała zmianom, chociaż zmniejszał się wpływ czynników pochodzeniowych na drugim progu, tj. w dostępie do studiów wyższych. Tymczasem, według ustaleń przedstawionych w artykule, wpływ pochodzenia społecznego znacząco wzrósł w latach dziewięćdziesiątych, przy czym bardziej zwiększyła się jego rola na drugim progu. Empiryczną przesłanką tego zaskakującego wniosku są wyniki systematycznych porównań danych z ogólnopolskich badań obejmujących kilkudziesięcioletni przedział czasu.
The article discusses several selected aspects connected with use of the concept of „occupation” in sociology. The author starts from pointing up the genesis of the interest in this variable. Then he shows the contexts in which it is applied -that is: 1) an object of interest in itself as a category for identifying and describing various social circles, 2) an object of rhetorical and methodological reflection, as a tool for conceptualisation and operationalization other phenomena, 3) an „explanatory variable” in analyses in which the phenomena explained are the various social attributes of individuals. Next author describes the main currents of reflection about occupation in contemporary sociology, and in conclusion he indicates theoretical problems and practical difficulties in using indicators constructed on the basis of information about the occupational situation in sociological research.
PL
Artykuł zawiera omówienie kilku wybranych aspektów związanych z posługiwaniem się kategorią „zawodu” w analizach zjawisk społecznych prowadzonych w socjologii. Na wstępie autor przedstawia genezę zainteresowań tą zmienną. Następnie wskazuje konteksty, w jakich znajduje ona zastosowanie - że jest ona mianowicie: 1) przedmiotem zainteresowania sama w sobie, jako kategoria identyfikacji i opisu różnych środowisk społecznych, 2) obiektem refleksji teoretycznej i metodologicznej, jako narzędzie konceptualizacji i operacjonalizacji innych zjawisk, 3) „zmienną wyjaśniającą” w analizach, w których zjawiskami wyjaśnianymi są rozmaite atrybuty społeczne jednostek. Autor przedstawia także główne nurty refleksji związanej z problematyką zawodu we współczesnej socjologii, a na koniec sygnalizuje teoretyczne problemy i praktyczne trudności w posługiwaniu się wskaźnikami konstruowanymi na podstawie informacji o sytuacji zawodowej w badaniach socjologicznych
The idea of the cultural omnivore is increasingly popular. Research in this vein argues that upper-middle class individuals prefer an above-average diversity of art, and that this diversity of tastes is the new marker of high status. Using data from the 2013 national survey, the current study replicates studies carried out in Western societies with respect to patterns of eating. By analyzing the preferences of tastes I try to establish, first-whether omnivorism in eating is mostly displayed among representatives of highbrow culture, referred to intelligentsia, second-to what extent it replaces hierarchical distinction between highbrow and lowbrow categories. It confirms that omnivorism in eating in Poland exists and dominates among higher managers and specialists-they overrun owners, middle lower classes, working class and farmers. Furthermore, although the cultural omnivorism is a new taste pattern, it correlates strongly with the cultural division in highbrow and lowbrow categories.
Opierając się na danych z badań przeprowadzonych w 2013 roku na próbie ogólnopolskiej próbuję ustalić, w jakim stopniu omnioworyzm, czyli różnorodność zwyczajów jedzenia, koncentruje się w kategoriach struktury społecznej o wyższym statusie, podobnie jak stwierdzono to w krajach zachodnich. Po drugie, czy zjawisko to zastąpiło wymiar hierarchicznego podziału na kategorie o wysokim statusie, które reprezentują najbardziej „prestiżowe” wzory kultury, i kategorie reprezentujące kultury popularno-ludowe. Uzyskane wyniki potwierdzają, że omniworyzm jedzenia okazuje się stopniowalnym zjawiskiem, które najsilniej dochodzi do głosu w kategorii określanej mianem inteligencji, wyprzedzającej właścicieli, niższe klasy średnie i znacznie poniżej – robotników i kategorie rolników. Potwierdza się również występowanie zbieżności między omniworycznością i stratyfikacją kultury, co wskazywałoby, że omniworyczność jest jednym z czynników sprzyjających odtwarzaniu się stratyfikacji klasowej pod względem stylu życia.
EN
The idea of the cultural omnivore is increasingly popular. Research that embraces this idea suggests that upper-class individuals prefer an above-average diversity of cultural products, and that this diversity of tastes is a new marker of high status. Using the data from the 2013 Polish national survey, the current study replicates the studies carried out in Western societies with respect to the patterns of eating. By analyzing the preferences of tastes I aim (1) to establish whether omnivorism in eating is mostly displayed among representatives of highbrow culture, and (2) to examine to what extent it replaces hierarchical distinction between highbrow and lowbrow categories. The analysis confirms that omnivorism in eating in Poland exists and that it prevails among higher managers and specialists. It slightly displays among owners and members of lower middle class, and is relatively least represented among working class and farmers. Furthermore, although the cultural omnivorism is a new pattern of taste, it correlates strongly with the cultural division in a highbrow and lowbrow categories.
This paper presents findings on the changes in social stratification in Poland, with particular attention given to mobility and marital choices. The author begins with an overview of the concept of social mobility, i.e. shifting of individuals or other categories in social space, including its definitions, indicators, patterns and mechanisms. Next, based on a set of empirical data, the author discusses the patterns of mobility and martial choices in the aftermath of 1989 transition in Poland. Special attention is given to the analysis of the openness of Polish society, opportunities for intergenerational mobility and its consequences.
This study concerns celebrities approached in terms of a social category in Poland. The author attempts to establish to what extent celebrities represent a distinct stratum in the class hierarchy, if it is viable to call them a “social class,” and how much they can affect class distances in Polish society. The adopted line of argumentation suggests that celebrities have a relatively weak impact on Poland’s class structures. This is evidenced by such factors as high fluctuation, no institutionalized patterns of group entry and recruitment, as well as indefinable market value. Celebrities enjoy wide public recognition, create new lifestyles, and their opinions tend to be imitated. Nevertheless, due to wide social background and recruitment base, they constitute a highly heterogeneous social group, which prevents internal consolidation and locates them outside the class system.
PL
Artykuł dotyczy celebrytów jako kategorii społecznej w odniesieniu do Polski. Jest próbą odpowiedzi na pytanie, w jakim sensie celebryci są elementem hierarchii klasowej, czy można ich nazywać „klasą społeczną” i w jakim stopniu ich obecność oddziałuje na dystanse klasowe. Przedstawione poniżej argumenty przemawiają za słabym oddziaływaniem celebrytów na stratyfikację klasową, czego przejawami są wyjątkowo duża fluktuacja, brak zinstytucjonalizowanych zasad napływu i nieprzewidywalna wartość rynkowa. Celebryci cieszą się sporą popularnością, wykreowali nowe wzory zachowań, a wypowiadanie się ich na różne tematy skłania do naśladowania. Niemniej baza rekrutacyjna do tej kategorii społecznej jest bardzo szeroka, co utrudnia jej konsolidację i powoduje brak spójności wewnętrznej, sytuując ją poza strukturą klasową
Cultural inequality is one of the constitutive factors of the class structure. This analysis aims to determine the extent to which cultural participation reflects class inequalities in comparison with two other dimensions of the class structure, i.e. economic inequalities and social capital. Cultural participation is measured in terms of musical tastes. Drawing on data from a 2019 research conducted on a representative sample in Poland, I attempt to assess the role of this variable in shaping class structure. The findings show that class distances are better reflected in economic inequalities (family income) than in musical tastes – with a minor role of social capital – which confirms the hypothesis. The same pattern is reflected in the effect of father’s class on family income and cultural capital, which indicates intergenerational transmission of these factors.
PL
Nierówności w dostępie do kultury są elementem struktury klasowej. Celem tego artykułu jest porównanie ważności tego wymiaru z innymi wyznacznikami hierarchii klasowej. Opierając się na danych pochodzących z badań zrealizowanych w 2019 roku na próbie ogólnopolskiej, próbuję określić znaczenie kultury w porównaniu z nierównościami ekonomicznymi i kapitałem społecznym. Wskaźnikiem uczestniczenia w kulturze są gusty muzyczne, pozycja ekonomiczna mierzona jest wielkością dochodów rodziny a kapitał społeczny – pomocą ze strony znajomych. Wyniki analizy wskazują, że podziały klasowe znajdują silniejsze odzwierciedlenie w nierównościach ekonomicznych niż w stylu życia i kapitale społecznym. Prawidłowości jest również znaczące oddziaływanie pozycji klasowej ojca, co wskazywałoby na międzypokoleniową transmisję tych zjawisk.
The results of the surveys on the perceptions of income inequalities in Poland, which were conducted in 1988-1994, when the old political regime collapsed and the systemic transformation started, have been compared with the most current survey conducted in 2010. It has been demonstrated that despite the collapse of communism and the transition to market economy, there were no major changes in either how people perceive actual earnings in different occupations or what earnings they regard as fair. Both in 1988 and 2010 the respondents believed that incomes of politicians and big businessmen were the highest, while the wages of white collar workers’ at the lower positions and manual workers’ were the lowest. Moreover, the earnings seen as fair did not depart significantly from the earnings perceived as actual. This finding confirms a belief that the sense of what is fair for people is conditioned by what is seen as actual. Another conclusion is that over the two decades the acceptance for large differences in earnings considerably increased. The degree of „acceptable” inequality, as measured by the Gini index increased from 0.217 to 0.316. The systemic transformation did not substantially modify the map of social categories that were for or against differences in earnings. As two decades before, a relatively strong support for income inequalities is present in all segments of social structure. It therefore does not seem likely that wage demands could turn into a social conflict.
PL
Przedstawiamy wyniki badań nad postrzeganiem nierówności zarobków, realizowanych w Polsce w latach 1988–2010. Dowodzą one, że mimo upadku komunizmu i kształtowania się stosunków rynkowych, w okresie tym nie zmieniły się ani opinie o wysokości zarobków w różnych zawodach, ani też na temat zarobków uznawanych za sprawiedliwe. W 1988 i 2010 roku dominowało przekonanie, że najwięcej zarabiają przedstawiciele wielkiego biznesu i politycy, a najmniej robotnicy i pracownicy umysłowi na najniższych stanowiskach. Prawie identycznie kształtowała się hierarchia zawodów według zarobków uznawanych za sprawie- dliwe. Wynik ten jest potwierdzeniem tezy, że poczucie tego, co sprawiedliwe, warunkowane jest przez to, co postrzegane jest jako faktyczne. Równocześnie w latach 1988–2010 dokonał się wyraźny wzrost akceptacji dla rozpiętości zarobków. W zbiorowości mieszkańców Polski stopień „postulowanych” nierówności, mierzonych indeksem Giniego, zwiększył się z 0,217 do 0,316. Transformacja nie zmieniła zasadniczo mapy kategorii społecznych, które są bardziej za nierównościami lub przeciw. W sumie jednak, stosunkowo silne poparcie dla nierówności zarobków występuje we wszystkich segmentach struktury społecznej – wydaje się więc mało prawdopodobne, aby roszczenia płacowe prowadziły do napięć społecznych.
The analysis, based on a Polish national sample from 2006, aims to cast light on the regional variation in the effect of education on incomes. Building on the conceptual framework developed in the theory of human capital we investigate to what extent pay-offs for human capital differ across detailed administrative districts in Poland. By incorporating contextual characteristics, we examine how micro- and macro-level factors shape labour market outcomes. Our findings provide further support for the hypothesis that there is much regional variation in the influence of education on incomes, which suggests that there are better and worse places for the development of a meritocratic distribution of incomes. It appears that education pays more highly in more economically-developed regions, marked by a higher rate of occupational activity.
Research in social stratification shares the assumption that social origin operates through assets embedded in the family structure, yet scholars’ opinions of how resources get transmitted intergenerationally vary significantly. The result of this variation in opinions is a range of measures for family background, and distinct empirical models. A simplified schema yields three main methodological approaches: (a) one parent’s characteristics models; (b) models using characteristics of both parents; and (c) models accounting for specific effects of social origin depending on gender. In this paper we analyze how models of each type perform when applied to cross-national data from the European Social Survey (Round 3). We focus on the impact of parental education on children’s success, while controlling for parents’ social class position. Individual success is conceptualized primarily in terms of educational attainment, but also of occupational standing. Although our analyses do not disclose consistent patterns across all studied countries -- neither of the models performs uniformly better, or worse, in majority of countries – some regularities are noticeable. In particular, with respect to explaining educational attainment, we find that it is generally preferable to include measures for both parents’ education, rather than use one parent’s characteristics models. The best fitting model – in terms of explained variance – is that combining father’s and mother’s education by including an interaction term of these variables. In the case of occupational standing, we generally consider the model that accounts for father’s and for mother’s education as the preferred solution – at least when direct effects are statistically significant. In addition, the hypothesis that the intergenerational transmission of parental education affects men and women differently is, in light of these outcomes, supported only in some of the countries.
Similarly to patterns of intergenerational mobility, patterns of assortative mating are assumed to indicate the ease or difficulty with which individuals are able to cross social strata. The aim of the research presented in this paper was to explore whether any significant changes in friendship patterns took place since 1988 and to what extent they were followed by social openness in marital choices. To examine trends in assortative mating the authors used the POLPAN data from 1988, 2003, and 2008. Loglinear analysis was applied to assess: (i) degree of association between educational level/occupational category of respondents and their best acquaintances’, (ii) patterns of barriers to friendship, and (iii) variation in homogamy for acquaintances with the same education and occupational category. Research revealed that in 2008 the strength of association between occupational categories of respondents and their friends was lower than in 1988. Still lower was the association between occupational categories of husbands and wives. These findings suggest that the last 20 years saw an increase of societal openness, or - at least - that in 2008 social stratification was more open if compared with stratification data for the period narrowly preceding the collapse of the Communist system. The decline in the strength of association was paralleled by the decrease in both amicable and marital homogamy, with the most remarkable decline taking place in the category of higher level managers and professionals which may suggests that intelligentsia was more open in 2008.
Numerous studies into the links between interpersonal trust and confidence in state institutions have been conducted since Putnam made the study of trust popular in the early 1990s. As might be expected, both interpersonal and institutional trust tend to be strongly correlated at the individual and the aggregate country level. However, there have been no attempts to determine whether (i) interpersonal trust results from trust in political institutions, (ii) whether the reverse is the case-confidence in government is a precondition for the development of individual trust, or (iii) there are purely reciprocal associations between these attitudes that would appear empirically as a lack of causality. Using data from the European Social Survey 2010 we test these three possibilities using a recursive model
There are many arguments for the thesis according to which political views become “separated” from social structure, but there is also substantial evidence that the relation between them continues to exist and is not changing significantly over time. We refer to certain aspects of this process, using European Social Survey data of the years 2002-2010. The subject of our analysis is strength of the relation between voters’ preferences and electoral participation on the one hand and age, religion, immigration status and position in social hierarchy on the other in several countries in the indicated period. Our analysis results in the conclusion that political systems have a rather stable footing in social structure. In particular, there is no indication that in the years 2002-2010 the impact of social class on voters’ preferences was diminishing. Although class position is a relatively weak indicator of voters’ attitude, but the influence of religion, immigration and age is weaker still, even though these are taken to be the indicators of “new” social divisions, which supposedly blur traditional voting identities.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.