Autor opisuje problem władzy we współczesnych rozważaniach filozoficzno-politycznych. Podkreśla on, iż każda próba sformułowania teoretycznej definicji tego pojęcia najczęściej łączy się z pewnym wyborem politycznym, a zatem przybiera charakter ideologiczny. Wobec takich trudności zajmuje się przeważnie dwa stanowiska. Dla niektórych niemożliwy jest namysł nad społeczeństwem, który wymykałby się stosunkom politycznym, dla innych możliwość przeniesienia ciężaru dyskusji na temat władzy w sferę polityki podważa jej moc teoretyczną, a co za tym idzie naukową zasadność takich twierdzeń. Panuje jednak zgodność, że nie istnieje jedna obowiązująca definicja władzy oraz oparta na niej obiektywna i akceptowana przez większość teoria. Z rozważań Autora wynika, że tylko decentralistyczne i antyfundacjonalistyczne koncepcje władzy potrafi ą opisać rzeczywistość społeczną w sposób, który z jednej strony nie będzie uprzywilejowywał żadnej grupy czy sfery społecznej, z drugiej zaś nie będzie wykluczał niektórych podmiotów, które z punktu widzenia koncepcji prawnych nie mogą uczestniczyć w grze władzy (np. ruchy mniejszości etnicznych czy seksualnych).
Prezentowany artykuł jest efektem rozważań, jakie przeprowadziłem w swojej dysertacji doktorskiej, zatytułowanej Hegemonia i społeczeństwo. Analiza i rekonstrukcja dyskursywnej teorii władzy. Zbyt długi namysł nad formą publikacji całości dysertacji – co doprowadziło do dezauktualizacji pewnych jej fragmentów – skłonił mnie ostatecznie do publikacji czegoś w rodzaju „rekapitulacji”, która zaprezentuje jej, moim zdaniem, najważniejsze rezultaty
In this paper the author discusses the concept of hegemony as a tool of political analysis. He reviews the history of the concept within the Marxist tradition (Kautsky, Bernstein, Sorel, Gramsci), focusing in the key part of the paper on the idea of hegemony in contemporary context, especially on Ernesto Laclau's views. In conclusion the author interprets the theory of hegemony as a rescue strategy whose aim has been to save Marxism ,,from the inside''. In his view, Ernesto Laclau aims to achieve this goal by eliminating from the Marxist theory the residues of essentialism, and by combining Marxism with the theory of discourse and deconstruction.
The aim of this paper is an analysis of Karl Marx’s account of social criticism. The paper opens with a distinction between two models of social criticism, Platonic and Socratic, present in the contemporary political philosophy. The main argument is that despite the contradictory char-acter of the two models of criticism, they are both present in Marx’s account of criticism. Through the concept of emancipation the idea of criticism in Marx is oriented to practice, which leads to the Socratic model of critique. However, through the concept of ideology, especially in the Althusserian account, the Marxian idea of critique shows a strong relation to the Platonic model. The paper concludes that the presence of both contradictory elements, those of internal and exter-nal critique, in the Marxian idea of criticism is not a contingent effect of the development of his thought, but a necessary condition of every kind of criticism.
MacIntyre states in his criticism of Winch’s Idea of Social Science… that it is impossible to criticize the practices of societies with different forms of rationality in terms of their own forms of rationality; these practices must be intelligible within our own rationality. In this way he assumes that the only possible way to criticize other cultures is a “view from outside.” Responding MacIntyre, Winch states that every criticism of other cultures requires “extending of our own ability of understanding.” This seems to suggest that the only possible criticism is the “critique of ourselves.” This paper attempts to support Winch’s position with political argumentation. It refers to the Walzer-Said debate to demonstrate that the logic of social criticism requires reference to the political dimension of domination and the associated concept of emancipation.
PL
Krytykując Idei nauk społecznych… Wincha MacIntyre stwierdza, że niemożliwa jest krytyka praktyk społeczeństw, w których obowiązują inne formy racjonalności w kategoriach ich własnych form racjonalności, ponieważ praktyki te muszą być zrozumiałe w obrębie naszej własnej racjonalności. W ten sposób zakłada, że jedynym możliwym sposobem krytykowania innych kultur jest „spojrzenie z zewnątrz”. W odpowiedzi Winch zauważa, że każda krytyka innych kultur wymaga „poszerzenia naszej własnej zdolności rozumienia”. To wydaje się sugerować, że jedyną możliwą formą krytyki jest „krytyka nas samych”. Celem tego artykułu jest próba wsparcia tego stanowiska poprzez odwołanie się do argumentów politycznych. Poprzez nawiązanie do debaty między Walzerem a Saidem, staram się ukazać, że logika krytyki społecznej wymaga odniesienia do politycznego wymiaru dominacji oraz połączonego z nim pojęcia emancypacji.
In this paper I discuss and criticize Michael Walzer’s concept of social criticism. I detect in his project an unacknowledged attempt at the reactivation of the young-Marxian idea of criticism as a “reform of consciousness”. However, I argue, Walzer challenges one of the most prominent and controversial assumptions of the Marxian project – the existence of the universal subject of emancipation. I claim that while Walzer’s elimination of this universal claims of social criticism is an understandable and important attempt at freeing political thought from philosophical illusions, it takes away the most significant reason for social criticism − an effort of oppressed groups at emancipation from domination. I agree with Walzer’s critique of the universality of the oppressed subject at the basis of Marxian thought. However, what I find troubling in Walzer’s idea is the resulting separation of criticism and emancipation, and this separation presents an impasse that I will try to illuminate in my article.
PL
Artykuł dotyczy koncepcji krytyki społecznej Michaela Walzera. Przedstawiam jego koncepcję w kontekście Marksowskiej idei krytyki jako „reformy świadomości”, która w moim przekonaniu była dla Walzera ważną inspiracją. Nie zgadzam się jednak z całkowitym odrzuceniem przez Walzera Marksowskiego dyskursu emancypacyjnego. Uważam za słuszną krytykę Marksowskiej idei uniwersalnego podmiotu emancypacji, jednakże, co staram się dowieść w artykule, nie musi to bynajmniej oznaczać odrzucenia samej idei emancypacji, która, zgodnie z koncepcją Marksa, jest zawsze racją i celem krytyki. Niedostrzeganie tej zależności przez Walzera uważam za istotny deficyt jego koncepcji krytyki społecznej.
The aim of this article is to examine three currently dominant concepts of discourse, developed by Michel Foucault, Ernesto Laclau and Jürgen Habermas. I argue that these concepts of discourse constitute neither a coherent methodological agenda nor a coherent theoretical vision. That means that the reference to discourse will always imply engaging with a particular theoretical framework. I briefly discuss the theoretical traditions from which these concepts emerged and point to the essential elements which the respective concepts of discourse derived from these traditions. Concluding, I examine differences between and similarities in the discussed concepts, whereby I address, in particular, the relationship between discourse and everyday language, the notion of subjectivity and the concept of the social world.
W niniejszym artykule wprowadzamy pojęcie „higher Bildung,” którym posłużyliśmy się w naszym podejściu pedagogicznym do opieki nad doktorantami, odwołując się do zasad emancypacji i indywidualnej wolności. Owa rama pedagogiczna opiera się na połączeniu szkolnictwa wyższego z pojęciem Bildung, a jej celem jest promowanie idei szkolnictwa wyższego, które kładzie szczególny nacisk na współpracę i zrównoważony rozwój. W artykule omawiamy główne filary tego podejścia – niezależność, współpracę oraz międzynarodowość – i wyjaśniamy, w jaki sposób zastosowaliśmy owe ramy koncepcyjne w międzynarodowym seminarium oferowanym dla młodych badaczy, którego efektem są artykuły opublikowane w specjalnym sekcji tego czasopisma.
EN
In this article, we introduce the concept of “higher Bildung,” which we developed as a pedagogical approach to doctoral supervision and mentoring guided by principles of emancipation and individual freedom. The pedagogical framework builds on a combination of higher education and the educational concept of Bildung to foster an idea of higher education that highlights growth, cooperation, and sustainability. We discuss three fundamental pillars for this concept – independence, interdisciplinarity, and internationality – and explain how we applied this conceptual framework in an international seminar for early-stage researchers, which resulted in articles published in the special section of this peer-reviewed journal.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.