Żychlin od początku powstania prywatnego miasta lokacyjnego nie posiadał ratusza miejskiego. Pierwsze próby wybudowania siedziby władz municypalnych podjęto dopiero w pierwszej połowie XIX wieku. W 1845 r. przy poparciu władz nadrzędnych i właściciela miasta Aleksandra Pawła Pruszaka opracowano program, plan i kosztorys budowy ratusza. Miał to być skromny, murowany, piętrowy budynek bez wieży i innych ozdób. Ratusz miał być wzniesiony przy Nowym Rynku za kościołem parafialnym. Budowli jednak nie zrealizowano z braku funduszy, a siedzibę władz miasta umieszczono w adaptowanym budynku przy szkole. Siedziba ta funkcjonowała do połowy XX wieku. Dopiero w latach 70. i 80. ubiegłego wieku wzniesiono nowe obiekty dla administracji gminy i miasta oraz firm komunalnych.
EN
From the beginning of the establishment of the private town, Żychlin didn’t have a town hall. The first attempts to build the seat of municipal authorities were taken up in the first half of the XIXth century. In 1845, with superior authorities’ and the owner of the town – Aleksander Paweł Pruszak’s advocacy, the programme, plan and cost estimation for the town hall were developed. It was planned to be modest, brick-built, storey building, without a tower and other decorations. The town hall was supposed to be build at New Market, behind the parish church. However, the building was not raised due to lack of funds and the seat of municipal authorities was located in adapted building next to school. This place was holding this function up until the half of the XX century. Finally, in the 1970s and 1980s new objects for the parish administration, town and municipal companies were built.
History of Żychlin small town on borderland of land of Łęczyca and Masovia voivodeship reaches XIV century. Firstly its buildings were marked with consecutive numbers despite the current names of communications high roads. Street names in the city appeared probably in early XVIII century and had topographical character connected to the towns where they leaded(Łowicka, Poznańska, Warszawska). There were 6 streets, market and square for horse and cattle market in 1860. Nowadays in Żychiln there are 59 streets and squares. Amongst them the biggest group are avenues of personal names and place names. No names connected to the local city history has survived (Podwale, Warszawska, Zakościelna, Poznańska, Łowicka).
PL
Historia Żychlina małego miasteczka pogranicza Ziemi Łęczyckiej i Mazowsza sięga XIV wieku. Początkowo jego zabudowa oznaczana była kolejnymi numerami niezależnie od przebiegu używanych nazw zwyczajowych traktów komunikacyjnych. Nazwy ulic w mieście pojawiły się prawdopodobnie na początku XVIII wieku i miały charakter topograficzny związany z miejscowościami do których prowadziły (Łowicka, Poznańska, Warszawska). W 1860 r. istniało 6 ulic i Rynek oraz plac na targ koński i bydlęcy. Obecnie w Żychlinie istnieje 59 ulic i placów. Wśród nich największą grupę stanowią ulice o nazwach osobowych oraz nazwach miejsca. Nie zachowały się nazwy związane z lokalną historią miasta takie jak: Podwale, Warszawska, Zakościelna, Poznańska, Łowicka.
There were two Jewish ghettos during German occupation . Small ghetto was created in June of 1940 on Pierackiego street (nowadays May 1st). It was placed within small industrial plant named Fabianówka. Second bigger ghetto was established in July of 1940 on area between streets Łukańskiego (nowadays Buszkowska), Narutowicza (nowadays Budzyńska) and Traugutta. There were more than 3 thousand people living in the ghettos until 1942, which were brought there from Krośniewice and Kutno. Afterwards they were moved to concentration camp in Chełm nad Nerem. In existing elaborations, terrain of bigger ghetto is imprecise presented. Moreover photographs do not display its buildings. This article tries to explain inaccuracies and correctly describe historical boundaries of bigger ghetto.
PL
W okresie okupacji niemieckiej w Żychlinie istniały dwa getta ludności żydowskiej. Małe getto utworzono w czerwcu 1940 r. przy ul. Pierackiego (ob. 1 Maja) na niewielkim terenie zakładu przemysłowego zwanego Fabianówką. Drugie większe getto założono w lipcu 1940 r. na dużym obszarze między ulicami Łukasińskiego (d. Buszkowską), Narutowicza (d. Budzyńską) i Traugutta. Na terenie gett, istniejących do marca 1942 r. zgromadzono ponad 3 tys. Żydów, których wywieziono do Krośniewic i Kutna, a następnie zamordowano w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. W istniejących opracowaniach nieprecyzyjnie prezentowany jest obszar dużego getta żychlińskiego, a także fotografie, które nie obrazują jego zabudowy. W niniejszym artykule autor stara się wyjaśnić nieścisłości i prawidłowo opisać historyczne granice dużego getta.
The Saint Peter and Paul’s parish church in Żychlin, erected in 1684 as the brick-built and successively extended between 1772 and 1782, re-extended in 1848-1849, is an example of a temple consistently executed as the block dominanting in the city market square and Gabriela Narutowicza street (formerly Łowicka). As the result of current renovation of the church’s elevation, the walls were exposed from the wall plaster, which allowed to determine wall’s, ledge’s, lintel’s way of performance and to retrace its implementation stages. Structural analysis admitted existing arrangements concerning the extension of the temple, which were carried out based on the archival research.
PL
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Piotra i Pawła w Żychlinie, wzniesiony jako murowany w 1684 r. i sukcesywnie rozbudowywany w latach 1772-1782 oraz 1848-1849 jest przykładem świątyni konsekwentnie realizowanej jako bryły dominującej w przestrzeni głównego rynku miasta i ulicy Narutowicza (d. Łowickiej). W wyniku prowadzonego obecnie remontu elewacji kościoła, ściany zostały odsłonięte z tynku i pozwoliły na ustalenie sposobu wykonania murów, gzymsu, nadproży oraz prześledzenie etapów jego realizacji. Analiza budowlana potwierdziła dotychczasowe ustalenia dotyczące rozbudowy świątyni przeprowadzone na podstawie badań archiwalnych.
The Saint Peter and Paul’s parish church existing in former village Wieś Żychlińska, wooden in the Middle Ages, located nearby the open-air market. After receiving urban charter, the brick-built church was erected at the city market square in 1684, extended for the first time between 1772 and 1782, and re-extended in 1848. The late baroque parish church in Żychlin is an example of a mindful exposure on the axis of Łowicka street (now Gabriela Narutowicza street). The body of the building, after alterations in the size of the former city market square, closes the perspective of the street. Simultaneously, it is an illustration of spacial schema changes pulled off during the period of over 200 years in its northern frontage: from the situation shown in the plan of the medieval town, through the demolishing butcher’s shops on the dominion plots, up to modern development of the Ministerial Centre with the St. Maximilian Kolbe Chapel.
PL
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Piotra i Pawła istniejący w dawnej Wsi Żychlińskiej, w średniowieczu drewniany, zlokalizowany był przy placu targowym. Po powstaniu miasta lokacyjnego wzniesiony został w 1684 r. przy rynku miasta jako murowany i powiększony po raz pierwszy w latach 1772-1782 oraz powtórnie w 1848 r. Późnobarokowy kościół parafialny w Żychlinie, jest przykładem świadomego usytuowania na osi wytyczonej ulicy Łowickiej (obecnie Gabriela Narutowicza). Jego bryła, po zmianie wielkości rynku dawnego miasta lokacyjnego, zamyka perspektywę tej ulicy. Równocześnie ilustruje zmiany przestrzenne jakie dokonały się w okresie ponad 200 lat w jego północnej pierzei: od sytuacji wskazanej w planie miasta lokacyjnego, poprzez wyburzenie jatek na działce dominium, do współczesnej zabudowy Ośrodka Duszpasterskiego z kaplicą św. Maksymiliana Kolbe.
Prawna lokacja miasta Żychlina nastąpiła prawdopodobnie w latach 1340-1348, a jego kształt przestrzenny powstał w drugiej połowie XIV wieku. Obszar miasta o powierzchni około 7,5 morgi (4,1 ha) tworzył owal otoczony obwałowaniami. Centralną częścią miasta był rynek o wymiarach 13x20 prętów (około 56x86 m) otoczony blokami zabudowy mieszkalnej. Obwałowania miasta lokacyjnego, potwierdzone w dokumentach historycznych, miały długość około 800 m oraz 4 bramy wjazdowe. Brak jest informacji o wielkości nasypów ziemnych. Autor hipotetycznie przyjął, że ich kubatura mogła wynieść ponad 11 tys. m3 ziemi, piasku i żwiru. Tak duża objętość materiałów kopalnych użytych do usypania wałów zostawiła ślad – wyrobisko w najbliższej okolicy miasta lokacyjnego tj. przy dawnej ul. Żabiej, obecnej Kościuszki, na terenie współcześnie urządzonego Parku Miejskiego. Wały miejskie istniały prawdopodobnie do połowy XVII wieku, tj. do czasu kiedy podjęto decyzję o powiększeniu rynku i budowy frontem do niego murowanego kościoła p.w. św. Piotra i Pawła oraz wytyczeniu nowej ul. Łowickiej (ob. Narutowicza).
EN
Legal location of town Żychlin had taken place probably in years 1340 – 1348. It’s dimensional shape was established in second half of XIV century. City area was about 7,5 acres (4,1 ha) and it created oval, surrounded by embankment. Central city part was marketplace size of 13x20 poles (around 56x86 m) surrounded by blocks of residential buildings. Embankment of chartered town, reassured in historical documents, had length of approximately 800m and 4 entrance gates. There is no information about the size of earthen banks. Author hypothetically assumed that its cubature was over 11 thousand cubic meters of earth, sand and gravel. Such big volume of dug materials used to build the embankment left remnant – excavation in the nearest surroundings of chartered town, beside Żabia street currently Kościuszki street, on territory of modern decorated Town Park. Town embankment had existed probably until half of XVII century when the decision was made to increase the marketplace size, building brick church dedicated to saint Peter and Paul and to demarcate new Łowicka street (now Narutowicza).
In 1853 Tomasz Aleksander Pruszak assigned 20 morgues of land (11,2 hectare) from Budzyń grange in order to create new area called „Factory settlement Walentynów”. It covered sugar plant and adjacent build-up area. In 1867 L. Kronenberg and H. Toeplitz became owners of the Settlement. Moreover its area was extended to about 28 hectare .From 1867 to 1918 new housing buildings where built as well as school, hospital and People’s House. Furthermore city park was established . Trees were planted along the main avenue (nowdays Narutowicza). After 1945 rapid development occurred, which led to construction of a dozen or so residential buildings and shops. In 1964 entire residantial area was named „Wyzwolenia housing estate”. Nowdays old settlement is made of hisorical buildings and modern ones.
PL
W 1853 r. Tomasz Aleksander Pruszak wydzielił z gruntów folwarku Budzyń 20 mórg (11,2 ha) i nazwał ten teren „Osadą Fabryczną Walentynów”. Obejmowała ona obszar cukrowni i teren zabudowy mieszkaniowej. W 1867 r. właścicielami Osady zostali L. Kronenberg i H. Toeplitz, a jej powierzchnia została powiększona do około 28 ha. W latach 1867-1918 wzniesiono nowe budynki mieszkalne, szkołę, Dom Ludowy, szpital oraz założono park miejski i obsadzono drzewami główną ulicę (ob. Narutowicza). Po 1945 r. zbudowano nowe bloki mieszkalne, sklepy, a w 1964 r. cały zespół mieszkaniowy nazwano „Osiedlem Wyzwolenia”. Obecnie dawna Osada składa się z budynków historycznych i współczesnych.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.