The article “Lost/Saved. On Stanisława Przybyszewska” attempts to elucidate the significance of trauma in the life and work of Stanisława Przybyszewska. The researcher, in a polemic with the assertions of Prof. Gabriela Matuszek-Stec (who does not perceive the negative role of the writer Stanisław Przybyszewski in the life of his daughter Stanisława Przybyszewska), first interprets the biographies Stanisława Przybyszewska’s parents - demonstrating how strongly and destructively they were constructed upon highly sexualized conceptions of life possibilities and gender roles. As a result of modernist patterns and practices, Stanisław Przybyszewski could exploit people, especially mistresses, as he pleased, while it was very difficult for his daughter (Stanisława Przybyszewska) and her mother (Aniela Pająkówna), to resist acts of symbolic and literal patriarchal violence. In the case of Stanisława Przybyszewska the author of the article also demonstrates the harmful influence of Helena Pawlikowska, the patron, on the fate of the artist. The article attempts to show how the experiences of the mother and father further influenced the life and work of Stanisława Przybyszewska. Especially the father, perhaps engaging in incestuous abuse, had a tremendous impact on both the self-destructive nature of his daughter's life decisions and the most important matters in her works - the problem of the character and scale of interdependence among people and the multi-faceted issue of power.
W roku bieżącym przypada 150. rocznica urodzin Anieli Pająkówny (1864–1912), córki stangreta w majątku Pawlikowskich w Medyce, artystki zapomnianej, która dzięki wielkiemu talentowi i opiece Heleny i Mieczysława Pawlikowskich dostąpiła awansu społecznego, na stałe weszła do historii polskiego malarstwa, a poprzez związek ze Stanisławem Przybyszewskim – polskiej literatury. Paradoksalnie postać Pająkówny jest bardziej znana w innych miejscach niż w rodzinnej Medyce, gdzie jeszcze do niedawna mało kto o niej słyszał. Autor artykułu przybliża sylwetkę artystki w oparciu o fragmenty jej korespondencji z Heleną z Dzieduszyckich Pawlikowską i o listy Stanisława Przybyszewskiego. Motyw przewodni artykułu koncentruje się na dwóch zagadnieniach: mecenacie rodziny Pawlikowskich, który umożliwił Pająkównie edukację malarską, ugruntował jej pozycję w polskim środowisku artystycznym przełomu XIX i XX wieku i zapewnił godne warunki egzystencji, oraz związku Anieli z pisarzem – dekadentem Stanisławem Przybyszewskim. Cytowane fragmenty korespondencji ukazują Pająkównę jako osobę skromną i wrażliwą, zarazem naiwną i łatwowierną, co skrzętnie wykorzystywał Przybyszewski, podsycając uczucia artystki w celu wyciągania od niej pieniędzy. W artykule świadomie pominięto przedstawienie biografii artystycznej Anieli Pająkówny, koncentrując się jedynie na uwzględnieniu jej prac związanych bezpośrednio z mecenasami – Pawlikowskimi, bliskimi jej osobami oraz rodzinną Medyką.
EN
This year is the 150th anniversary of the birth of Aniela Pająkówna (1864–1912), the daughter of a coachman in the estate of the Pawlikowski family in Medyka, and a forgotten artist. Thanks to her talent as well as to the care of Helena and Mieczysław Pawlikowscy, she managed to ascend the social ladder and earned herself a permanent record in the history of Polish art, and thanks to her relationship with Stanisław Przybyszewski, also in the history of Polish literature. Paradoxically, the figure of Pająkówna is more known in other places than in her home village Medyka, where until recently hardly anyone had ever heard of her. The author of this article gives a broad outline of the artist's life and work on the basis of her exchange of letters with Helena Pawlikowska née Dzieduszycka and Stanisław Przybyszewski. The article has two main themes. The first of these is the patronage of the Pawlikowski family, which allowed Pająkówna to get educated as a painter, established her position in the Polish artistic environment at the turn of the nineteenth century, as well as ensured her equitable living conditions. The second one is Pająkówna’s relationship with the decadent writer Przybyszewski. The fragments of their letters quoted in this article show Pająkówna as a modest, sensitive, and at the same time naïve and ingenuous person. Przybyszewski made the most of these features of her character by stirring the painter’s feelings towards himself in order to extract money from her. The author has intentionally left out the artistic biography of Pajakówna and discussed only those of her works which are directly connected with her patrons, i.e. the Pawlikowski family, her own family and friends, and her home village Medyka.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.