After the First World War, part of Upper Silesia was included as a region of Poland. A new administrative body was set up: its aim was to kindle a sense of national belonging. Accordingly, a range of educational, social and cultural policies were introduced. One of these policies was to establish the Silesian Museum which aim was to prove, in a scientific manner, the Polish character of these lands. The head of this institution, Tadeusz Dobrowolski, exhibited a range of items from ethnography, nature, gothic art, nineteenth century Polish paintings and the history of the Silesian risings. In 1936, Karol Schayera’s project to build the edifice of the museum began. This modern building was a steel-construction, thanks to which one could flexibly shape the exposition space. The plan was to equip it with the latest technological inventions: moving stairway, a system of automatic window screens and air-conditioning. The institution had to implement the latest museum management’s scheme, which apart from assembling and presenting exhibits, had an educational mission. Building and purchasing goods for the exhibition, thanks to the funds from the budget of Silesian voivodship, proceeded rapidly. The first opening was planned for the spring of 1940. However, these plans fell apart after an explosion destroyed the museum during the Second World War. The Silesian museum could have been the most modern of its kind in Poland.
Po I wojnie światowej część Górnego Śląska została włączona do Polski. Nowe władze administracyjne przyjęły politykę, której celem było wzniecenie poczucia przynależności narodowej. W tym celu realizowano szereg działań z zakresu edukacji, polityki społecznej i kulturalnej. Jednym z nich było powołanie do życia Muzeum Śląskiego, które w naukowy sposób miało udowodnić polskość tych ziem. Na czele instytucji stanął Tadeusz Dobrowolski, który zdobywał eksponaty z zakresu etnografii, przyrody, sztuki gotyckiej, polskiego malarstwa XIX wieku oraz historii powstań śląskich. W 1936 roku rozpoczęto budowę gmachu muzeum według projektu Karola Schayera. Nowoczesny budynek miałstalową konstrukcję, dzięki której w dowolny sposób można było kształtować przestrzeń ekspozycyjną. Planowano wyposażyć go w najnowsze zdobycze technologiczne: schody ruchome, system automatycznych przysłon okien, klimatyzację. Instytucja miała wprowadzać w życie najnowszą myśl muzealniczą, która oprócz zbierania i prezentowania zbiorów miała zadanie edukacyjne. Budowa i zakup eksponatów, dzięki funduszom z budżetu województwa śląskiego, przebiegały w szybkim tempie. Otwarcie zaplanowano na wiosnę 1940 roku, jednak wybuch II wojny światowej zniweczył te plany. Muzeum Śląskie mogło być najnowocześniejszym tego typu obiektem w Polsce.
W artykule zaprezentowano krytyczną ocenę współczesnej kondycji nowego Muzeum Śląskiego w Katowicach. Zdaniem autora placówka ta jest obecnie w kryzysie organizacyjnym, związanym z kilkuletnim procesem zatracania pierwotnej idei wyrosłej wokół nowej siedziby oraz stopniowego rozmycia koncepcji nowej misji. Refleksje zaprezentowane w artykule oparte zostały na analizie danych – na oficjalnych dokumentach wytworzonych przez Muzeum Śląskie w Katowicach oraz materiałach medialnych komentujących działalność placówki, a także obserwacji uczestniczącej, prowadzonej z perspektywy insidera społeczności śląskiej i współpracownika naukowego instytucji. Ambitna i nowoczesna wizja nowego Muzeum Śląskiego, bazująca na rewitalizacji poprzemysłowych terenów po Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, stanowi szansę na „drugie życie” terenów pokopalnianych. Katowicka placówka muzealna podjęła się misji kreowania przestrzeni dla dialogu z przeszłością i dokonaniami współczesności w celu głębszego poznawania Śląska, Polski i Europy. Niestety, nieudolne działania decydentów politycznych, zawirowania na stanowisku dyrektora muzeum, nieudane próby połączenia z bytomskim Muzeum Górnośląskim, brak zrozumienia dla ponadnarodowego, uniwersalnego przekazu historycznego dotyczącego dziejów regionu, doprowadziły do zatracenia pierwotnej idei i rozmycia obranej misji. Kryzys, w jakim znalazło się obecnie Muzeum Śląskie, ma podłoże polityczne i wynika z wykorzystywania instytucji muzealnej do instrumentalnych doraźnych działań władzy.
W 2012 r. politycy i niektórzy historycy zablokowali przygotowania do pierwszej (po 1989 r.) stałej wystawy historii Górnego Śląska. Historia Śląska okazała się budzić o wiele więcej kontrowersji i wyszła poza ramy opowiadania historii w muzeum. Projekt i wytyczne scenariusza wystawy były konsultowane od 2010 r. ze specjalistami i w toku m.in. badań fokusowych. Zarówno wynik badań, jak i analiza ekspertów określiły współczesną historię (XIX i XX wieku) jako kluczowy okres dla zrozumienia dziedzictwa regionu. Autorzy projektu chcieli zastąpić niektóre mity narodowe i regionalne nowymi kategoriami interpretacji, jak m.in. nowoczesność, industrializacja, pojawienie się nowego krajobrazu kulturowego czy zmiana ról społecznych spowodowana rozwijającym się przemysłem. Wystawa miała pokazać historię G. Śląska z perspektywy Polski i Niemiec cy (i Czech), których obecność kulturalna itd. była znacząca w historii Górnego Śląska. Poszukiwano uniwersalną interpretacji rezygnując z narodowych odniesień w jej przebiegu. Projekt został odrzucony, a scenariusz, rezygnował z wielonarodowej perspektywy.
EN
In 2012 politicians and some historians blocked the first (after 1989) permanent exhibition of the history of Upper Silesia. TIts history turned out to be much more controversial and went beyond the framework of storytelling in a museum. Guidelines of the exhibition scenario have been consulted from 2010 with specialists and in the course of focus surveys. Result of the research and experts' opinions defined modern history (19th and 20th c.) as key period for understanding the heritage of the region. The authors of the project wanted to replace national and regional myths by new categories of two leading universal interpretation such as modernity and industrialization The authors wanted to show the history of Silesia from the perspective of Poland, Germany and Czechia for their cultural presence etc. was significant in its history. The project was rejected and the script resigned from a multinational and European perspective.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.