The current German discourse on euthanasia may readily be reduced to the main topic of ‘Pro vs. Contra active euthanasia’. In this respect, we are dealing not so much with a factual debate but, rather, with attempts at exerting considerable influence on opponents’ emotional attitude towards (active) euthanasia. Based on publicly communicated texts, the Author identifies contrasting modes of thought which, during the last two decades, have determined a set of emotionally charged arguments thus constituting the discourse topic as a communicative reality. It will be shown that opponents of the discourse support the contrasting emotional assessment of (active) euthanasia by means of context-specific topoi of argumentation. Since these topoi cannot be described linguistically without making reference to a cognitive-semantic representation format, we will use the frame approach as a more comprehensive model. Based on knowledge-based analysis that specific knowledge will be elicited, which, on a deep semantic level, underlies various competing discourse contributions and constitutes a discourse topic based on an excerpt of a thinking pattern typical of its time.
DE
Der aktuelle deutsche Sterbehilfediskurs lässt sich auf das Hauptthema „Pro vs. Contra (aktive) Sterbehilfe“ reduzieren, wobei es weniger um eine Sachdebatte als um eine Beeinflussung der emotionalen Einstellung zur (aktiven) Sterbehilfe beim Diskursgegner geht. Aus öffentlich kommunizierten Texten werden die kontrastierenden Denkweisen ermittelt, die innerhalb der letzten zwei Jahrzehnte die emotional geführte Argumentation bestimmen und damit das Diskursthema als kommunikative Wirklichkeit konstituieren. Gezeigt wird, dass die Diskursgegner die kontrastierende emotionale Bewertung der (aktiven) Sterbehilfe mit Hilfe von kontextspezifischen Argumentationstopoi stützen. Da diese linguistisch nicht ohne Bezug auf ein kognitiv-semantisches Repräsentationsformat beschreibbar sind, wird der Frame-Ansatz als das umfassendere Modell herangezogen. Im Ergebnis der wissensbezogenen Analyse wird dasjenige verstehensrelevante Wissen eruiert, das den konkurrierenden Diskursbeiträgen tiefensemantisch zugrunde liegt und einen Ausschnitt zeittypischen Denkens zum Diskursthema ausmacht.
The goal of the article is to introduce school books as a possible object of study of contrastive discourse linguistics. The analysis of selected German and Polish history textbooks for the level Oberstufe II/Liceum provides, thanks to its contrastiveness, information about similarities and differences (or gaps, fr. le non dit) between the presented knowledge about neighbouring countries and binational relationships. The imparted knowledge order can be recognized at the word-level, in text strategies, text-image relations, and at the level of discourse. The article outlines several examples of these kinds of knowledge manifestations distinctive for Polish-German affairs. The result of the multi-level analysis serves to elicit the role of a textbook as a knowledge-canonising medium and its influence on formation of the normalization discourse as well as to criticize this medium especially in consideration of meta-linguistic aspects.
PL
Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na podręczniki szkolne jako na przedmiot badawczy kontrastywnej lingwistyki dyskursu. Analizie poddane zostały wybrane niemieckie i polskie podręczniki do historii na poziomie liceum/Oberstufe II. Analiza kontrastywna dostarcza informacji o podobieństwach i różnicach (także o „lukach treściowych”) występujących w sposobie przedstawiania wiedzy o danym kraju i o wzajemnych relacjach polsko-niemieckich. Porządek wiedzy obecny w polskich i niemieckich podręcznikach można wyśledzić w oparciu o zjawiska występujące na płaszczyźnie słowa, w strategiach tekstowych, relacjach tekst – obraz oraz na płaszczyźnie dyskursywnej. Wyniki analizy wielopłaszczyznowej wskazują na szczególną rolę podręczników w kształtowaniu kanonu wiedzy oraz dyskursu o normalizacji stosunków polsko-niemieckich, uwzględniają one przy tym także aspekty metajęzykowe.
This paper focuses on the question of conditions under which a written or a spoken phrase can be interpreted as ‘critical’. After all, the possibility to express something in different ways—contrasted with the expressions that have already been uttered - is one of the main features of language in use. Contrastive discourse linguistics as critical practice interrelates expressions from different languages. In this way, it shows alternative expressions and thoughts beyond their own discursive environment.
PL
Punktem wyjścia podjętych w pracy rozważań jest odpowiedź na pytanie dotyczące warunków, które muszą zostać spełnione, by móc uznać realizację jakiegoś wyrażenia za ‘krytyczne’ na tle innych. Każdy odmienny sposób wyrażania (pojmowany tutaj jako ciągłe re-formułowanie i tym samym kontrastowanie z tym, co zostało już powiedziane, czyli proces nieodłącznie wpisany w codzienną komunikację) stanowi wszakże podstawową właściwość języka w użyciu. Skupiając się na relacjach wyrażeń pochodzących z różnych języków, kontrastywna lingwistyka dyskursu w ujęciu krytycznym, ukazuje na ich tle alternatywne możliwości wyrażania i sposoby myślenia.
DE
Ausgangspunkt ist die Frage, welche Bedingungen erfüllt sein müssen, um die sprachliche Realisierung eines Ausdrucks im Kontrast zu anderen Ausdrücken als ,kritisch‘ bewerten zu können. Schließlich ist das Anders-Sagen als stetige Re-Formulierung und der damit einhergehende alltägliche gesellschaftliche Vorgang der Kontrastierung zu bereits Gesagtem eine grundlegende Eigenschaft von Sprache im Gebrauch. Kontrastive Diskurslinguistik als kritisches Verfahren verstanden setzt Ausdrücke unterschiedlicher Sprachen in Beziehung und zeigt dadurch alternativen Ausdrucks- und Denkweisen auf.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.