Wdrażanie w Polsce indywidualnego wskaźnika zadłużenia (IWZ) jednostek samorządu terytorialnego wywołuje wiele dyskusji, przede wszystkim dotyczących konstrukcji nowego rozwiązania. W niniejszym artykule autor zwrócił uwagę na konsekwencje wyznaczania IWZ na podstawie nadwyżki operacyjnej i dochodów ze sprzedaży majątku, wskazując na niestabilność wartości tych kategorii finansowych w czasie, a przez to na niestabilność samego sposobu limitowania długu. W przeprowadzonym badaniu wskazano na zmienność analizowanych wielkości finansowych, ukazując zróżnicowanie wartości zarówno pod względem średniej, jak i zmienności w przypadku poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. W konkluzji wskazano na konieczność wydłużenia horyzontu czasowego, na podstawie którego jest wyznaczana wartość IWZ.
Wprowadzenie w 2014 r. nowej reguły fiskalnej limitującej zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego miało na celu zahamowanie dynamicznego przyrostu długów samorządowych oraz zmotywowanie do bardziej efektywnego nimi zarządzania. W praktyce jednak wiele samorządów podjęło działania zmierzające do refinansowania swojego zadłużenia, by zdobyć przestrzeń do zaciągania kolejnych zobowiązań. Celem opracowania jest próba określenia skali zjawiska polegającego na „rolowaniu” długów samorządowych oraz wskazanie możliwych jego konsekwencji dla bezpieczeństwa finansowego JST. Głównym wnioskiem płynącym z przeprowadzonych rozważań jest to, że „rolowanie” zadłużenia po roku 2010 stało się powszechne we wszystkich typach JST, i to mimo wyraźnego spadku potrzeb pożyczkowych netto. Powoduje to nadmierne wydłużanie okresów spłaty i znaczący wzrost kosztów finansowania zewnętrznego JST, co może destabilizować finanse samorządowe, prowadząc do niekontrolowanego przyrostu długu w przyszłości.
Instytucja indywidualnego wskaźnika zadłużenia JST jest instytucją nową i jeszcze nie do końca sprawdzoną. Po raz pierwszy w 2014 r. JST, aby uchwalić budżet, musiały wziąć pod uwa-gę nowy sposób liczenia zdolności do zadłużania się. Mimo, iż było wiadome, że nowy sposób liczenia nastąpi za kilka lat, to nie wszystkie samorządy odpowiednio się do tego przygotowały. JST po ustanowieniu nowych reguł zadłużania się podjęły pewne kroki dostosowujące zadłu-żenie do nowych reguł. W związku z powyższym większość z gmin nie miała problemów z uchwa-leniem budżetu na 2014 r. Pojawiły się jednak takie gminy, które w trakcie prac nad budżetem na 2014 r. miały pro-blem ze spełnieniem nowych ograniczeń zadłużenia i stawały w obliczu konieczności przygo-towania programu naprawczego. W województwie podkarpackim taka sytuacja dotyczyła gmin wiejskich: Krzywcza, Dubiecko oraz Baligród. W ostateczności każda z tych gmin uchwaliła program naprawczy. Bardzo dobrym przykładem, który wskazuje na właściwość zastosowanego przez ustawo-dawcę wskaźnika jest wcześniej wspomniana gmina Dubiecko, która według nowych przepisów musiała uchwalić początkiem kwietnia 2014 r. program naprawczy na lata 2014–2016. Według poprzednio obowiązujących granic zadłużenia w 2013 r. zadłużenie tej gminy po uwzględnieniu zobowiązań wyniosło 52,01% dochodów ogółem. Pokazuje to, że wskaźnik jeszcze w większym stopniu ograniczy zadłużanie JST.
EN
Institution of individual debt ratio in local government units is new and not yet fully proven. For the first time in 2014 local government units in order to adopt a budget have to consider the new method of calculating the debt capacity. Although it was known that new calculating method will take place in few years time, not all local governments prepared respectively. The goal of the article is to show how individual debt ratio affect constantly growing debt of selected municipali-ties in podkarpackie voivodeship. The basic method during the research was dogmatic-law method, because most of the source data is located in local government unit resolutions. Theoretical-law method and historical-law method were also used. Local government units after establishment of the new debt rules have taken some steps to adjust the debt to the new rules. Consequently, most of the municipalities had no problems with the adoption of the budget for 2014. However, there were such municipalities, which during the works on the budget for 2014 had problems with fulfilling new restrictions on debt and were faced with the need to prepare recovery program. In podkarpackie voivodeship such situations took place in country municipalities: Krzywcza, Dubiecko and Baligrod. In the end, each of these municipalities adopted the recovery program. A very good example that shows adequacy of individual debt ratio used by the legislator is the above-mentioned municipality Dubiecko, which according to the new rules had to adopt at the beginning of April 2014, the recovery program for the years 2014–2016. According to the previ-ously existing debt boundaries in 2013, the debt of this municipality after the commitments was 52.01% of total revenue. This shows that individual debt ratio will reduce the indebtedness of local government units to larger extend22
The considerable growth of Polish local government debt observed recently has resulted in the increasing importance of debt management as part of the overall financial management in local government units. An essential tool in this process is the long-term financial forecast, mandatory since 2010. In 2013 local governments were also obliged to report, in a standardised form, their forecasts, and the first aggregated data have already been published by the Ministry of Finance. Thus, for the first time, trends in the local government debt management in Poland could be analysed. This paper examines the main features of this process as reflected in local governments’ financial plans. In particular, the size of the planned debt and its service has been analysed in absolute terms and in relation to the units’ income, followed by an analysis of debt repayment schedules and the cost of the debt.
PL
Znaczący w ostatnich latach wzrost zadłużenia polskich samorządów spowodował, że zarządzanie długiem stało się niezwykle istotnym elementem zarządzania finansami w jednostkach samorządu terytorialnego. Niezbędnym w tym procesie narzędziem jest obowiązkowa od 2010 r. wieloletnia prognoza finansowa. Począwszy od 2013 r., jednostki zobligowane zostały dodatkowo do raportowania w ujednoliconej formie swoich prognoz, które ostatecznie zostały zebrane i upublicznione w zbiorczym zestawieniu przez Ministerstwo Finansów. Dane te umożliwiły po raz pierwszy zbadanie tendencji w zarządzaniu długiem samorządowym w Polsce. W niniejszym artykule zbadano najważniejsze przejawy tego procesu, które zostały odzwierciedlone w planach finansowych jednostek. Przeanalizowano w szczególności wielkość planowanego zadłużenia oraz jego obsługę (w ujęciu bezwzględnym, jak i w relacji do dochodów jednostek), wskazano także na rozplanowanie spłaty długu w czasie oraz na wysokość jego kosztów.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.