Celem artykułu jest próba określenia wyłaniającego się w Polsce modelu kapitalizmu według opracowanej przez Bruna Amable’a typologii gospodarek kapitalistycznych. Pierwsza część zawiera przegląd literatury przedmiotu związanej z ekonomią instytucjonalną i zróżnicowaniem kapitalizmu. Kluczowym aspektem rozważań teoretycznych jest typologia kapitalizmu zaproponowana przez B. Amable’a. W drugiej części artykułu została scharakteryzowana polska odmiana kapitalizmu, kształtująca się w oparciu o wpływy modelu wolnorynkowego, śródziemnomorskiego i kontynentalnego oraz w ramach modelu rozwoju egzogenicznego.
EN
The aim of the paper is to define the model of capitalism emerging in Poland in the light of the typology of capitalist economies elaborated by Bruno Amable. The first part includes a review of the literature on institutional economics and the diversity of capitalism. The key aspect of theoretical reasoning is the typology of the varieties of capitalism proposed by B. Amable. The second part describes the Polish type of capitalism, which develops under the impact of free market model, Mediterrean and continental type of capitalism and exogenic development model.
RU
Целью статьи является попытка определения возникающей в Польше модели капитализма согласно разработанной Бруно Амаблем типологии капиталистических экономик. Первая часть содержит обзор литературы предмета, связанной с институциональной экономикой и дифференциацией капитализма. Ключевым аспектом теоретических размышлений является типология капитализма, предложенная Б. Амблом. Во второй части статьи характеризуется польская разновидность капитализма, складывающаяся под влиянием модели свободного рынка, средиземноморской и континентальной модели, а также в рамках модели экзогенного развития.
W referacie znajduje się pozytywna i normatywna analiza układu instytucjonalnego, który ukształtował się w Polsce w wyniku realizowanej ścieżki transformacyjnej i podlegał daleko idą-cym zmianom wskutek przystąpienia Polski do UE. W literaturze przedmiotu taki układ komple-mentarnych instytucji nazywa się zwykle odmianą/modelem kapitalizmu. Autor krytycznie ocenia próby tworzenia specyficznych dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej taksonomii odmian kapitalizmu i stoi na stanowisku, że dla gospodarek tego regionu charakterystyczne jest zjawisko konwergencji odmian kapitalizmu z pozostałymi krajami EU. Szczególne znaczenie w kontekście oceny ewolucji polskiego modelu kapitalizmu zostaje nadane pojęciom efektywności i komple-mentarności instytucji. W tekście odrzucone zostaje podejście wprowadzone do literatury przez von Hayeka, zgodnie z którym instytucje tworzą się w sposób spontaniczny i nieintencjonalny. Autor – za Amablem – stoi na stanowisku, że układ instytucjonalny jest zawsze wypadkową gry interesów prowadzonych przez zainteresowane konkretnym kształtem instytucjonalnym podmioty, w związku z tym ocenia efektywność istniejących instytucji w sposób obiektywny i subiektywny (na ile instytucje umożliwiają realizację forsowanych przez konkretne podmioty interesów). W kontekście zmian polskich instytucji, do jakich doszło po akcesji do UE, autor stara się odpo-wiedzieć na pytanie, na ile przekładają się one na wzrost, a w jakim stopniu na spadek stopnia ich komplementarności. Dowodzi, że zakres komplementarności maleje, a w kontekście Polski można już mówić o modelu hybrydowym, łączącym w sobie rozwiązania typowe dla różnych odmian istniejących w tzw. starych krajach członkowskich UE.
EN
This paper is presenting positive and normative analysis of Polish model of capitalism, which emerged as a result of transformation process started in early nineties and now is transforming after Polish accession to the EU. Author is making comments on different classifications of mod-els/varieties of capitalism and presenting the hypothesis that a far-reaching convergence among the models of capitalism existing in new and old EU member countries has taken place. The description of Polish model of capitalism is made with special regards to the the efficiency and complementarity of the institutions, i.e. the interrelationship between various components of the institutional environ-ment with a view to determine the efficiency of various "bundles" of institutions. An equally im-portant question dealt in this paper is whether the process of developing a particular model of capital-ism in Poland was unintentional and driven, as argued by von Hayek, by spontaneous forces or rather – as suggested by Amable resulted from the bilateral confrontation of various groups of vested inter-ests. Adhering to the latter and supported by authors view would imply the necessity to redefine the very concept of efficiency in terms of economic institutions. In such a case, ‘efficient’ would not only read ‘maximization of social welfare’, but also ‘maximization of utility of particular interest groups’. In case of Polish EU accession author is evaluating the accelerated evolution of Polish capitalism variety and as a consequence of this fact a decreasing degree of their institutional complementarities, adversely affecting the efficiency of institutions involved. Author is pointing out that in Poland the prevailing models of capitalism have displayed a hybrid nature; this is to say that in particular institutional areas in a country solution inherent to different models of capitalism operate.
Polska to jeden z najbardziej znaczących przykładów transformacji gospodarczej w Europie Środkowej i Wschodniej. Po 45 latach funkcjonowania w warunkach gospodarki centralnie planowanej pod koniec lat 80. XX w. polska gospodarka przekształciła się w gospodarkę wolnorynkową. W 2004 r. kraj przystąpił do Unii Europejskiej, co stanowiło kolejny kamień milowy w procesie transformacji. Niewątpliwie znaczącym czynnikiem, jeśli chodzi o transformację gospodarczą państwa, było otoczenie instytucjonalne. Wydaje się, że horyzont 25 lat od momentu upadku komunizmu stwarza odpowiednią perspektywę do oceny bilansu transformacji gospodarczej ze szczególnym uwzględnieniem jakości instytucji. Studia komparatystyczne nie analizują jednak poszczególnych instytucji osobno, tylko rozpatrują je razem z perspektywy ram instytucjonalnych.Celem niniejszego opracowania jest zbadanie zakresu komplementarności instytucjonalnej Polski w ujęciu różnorodności kapitalizmu (Diversity of Capitalism). Główną tezą artykułu jest to, że po ponad dwóch dekadach od pierwszego etapu transformacji gospodarczej oraz po dekadzie od przystąpienia do Unii Europejskiej komplementarność instytucjonalna Polski jest zasadniczo na satysfakcjonującym poziomie. Możemy jednak zaobserwować niski poziom komplementarności instytucjonalnej w przypadku interakcji między rynkiem pracy a systemem finansowym. Ponadto polski model kapitalizmu wydaje się nieco odmienny od modeli innych państw z grupy porównawczej, tj. krajów, które przeszły transformację gospodarczą (w szczególności od Czech czy Węgier). Metoda badawcza użyta w tym artykule opiera się na analizie statystycznej (w szczególności na metodzie K-najbliższych sąsiadów, metodzie K-średnich oraz analizie głównych składowych).
EN
Poland is one of the most significant examples of a transition country in Central and Eastern Europe. After 45 years of being a centrally planned economy Poland emerged at the end of the 1980’s a free-market economy. In 2004 Poland became a member of the European Union, which was another milestone in the transition process. Undoubtedly, institutions were a very important factor in Poland’s economic transition. It seems that the horizon of 25 years since the fall of communism has created a decent prospect to evaluate the balance of economic transition in terms of the quality of institutions. However, comparative studies do not analyse institutions separately, but consider them together in an institutional framework.The purpose of this essay is to examine the scope of the institutional complementarity of Poland in terms of Diversity of Capitalism. The main thesis of the article is that after more than two decades since the first stage of the economic transition, and one decade after joining the European Union, Poland’s institutional complementarity is, in general, at a satisfactory level. However, there is a very low level of institutional complementarity in the case of interaction between the labour market and the financial system. Furthermore, the Polish model of capitalism seems to be quite different from other countries from the peer group of transition economies (for example the Czech Republic or Hungary). The research method which was used in this essay includes statistical methods (in particular the K-Nearest Neighbours Method, K-Mean Method and Principal Component Analysis).
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.