The aim of this article is to present and describe the supposed image of old age and elders, as well as features ascribed to them, that can be found in preserved literary sources from the areas of ancient Mesopotamia, Anatolia and Ugarit. The main part of this article is based on the data contained in cuneiform sources that were written in Sumerian, Akkadian and Ugaritic. Most non-literary sources (i.e., legal and economic texts, royal inscriptions or correspondence) were ignored, as were also Biblical and Egyptian texts. The main result of this short survey is quite ambiguous. On the one hand, it seems that societies from the Fertile Crescent area were oriented towards the vitality and youthfulness as the most important factors in human's life. In fact, they are hardly any pieces of art, where old people are depicted, or any pieces of literature dedicated to them. On the other hand, these short and acare textual fragments, which are available to us, can be interpreted as showing old age in quite an optimistic way. Although old people don't have strength and very good health, they have great wisdom instead, and as such can be a very useful and appreciated part of society.
L'ultimo redattore del Libro dei Proverbi doveva avere un motivo importante per inserire nel testo di questo libro sacro l'insegnamento di un pagano; proveniente da Massa, chiamato Agur. Dalla sua dottrina possiamo dedurre che egli era un proselita oppure un saggio pagano che conosceva benissimo la tradizione biblica sapienziale: lo fanno capire molte allusioni e riferimenti ai testi biblici deli'Antico Testamento.Il presente articolo e dedicato alla prima parte delle parole di Agur (Pr 30, 1-6), la quale si concentra sulla sua ricerca della sapienza. Essa ha carettere di una testimonianza che viene basata sull'esperienza personale dell'autore. Il testo possiede una struttura raffinata. Inizia con l'autopresentazione di Agur (v. 1a), poi segue il cosidetto enigma dei destinatari secondo l'interpretazione classica del testo ( v. 1b) che, in verita, e una confessione delia faticosa ricerca delia sapienza da parte del saggio. In seguito Agur ammette la sua incapacita di conoscere e di raggiungere la sapienza (vv. 2-3), perche nessun uomo puó conoscerla da solo, basandosi soltanto sulle sue proprie forze (v. 4). Alia fine il sapiente riconosce con umilta che la vera sapienza e contenuta nella Parola di Dio, che e la suprema fonte di essa (vv. 5-6). In questo modo l'insegnamento di Agur si avvicina e sostiene la tradizione biblica sapienziale che identifica la Sapienza con la Parola di Dio (cf. Sir 24,23; Ba 4,1).
In the first introductory part of the article, I discuss the contemporary paradigmin philosophy, which tends to avoid addressing some crucial subjects and issues. It seems that contemporary philosophy surrenders to the paradigm of promissorymaterialism, dominant in the particular sciences, whereas searching for the eternalshould be the main task of the love of wisdom.In the second part of the article I focus on the issue of eternity, being inspired by theworks of such authors as: A. Huxley, P. D. Uspienski, L. Kołakowski, M. Kojfman,R. Sheldrake, M. Beauregard, B. Griffiths and P. van Lommel. The eternal dimension isreal and it is expressed in the spiritual aspirations. To achieve them certain practise isnecessary to discover what is non-dual (such ideas may be found i.e. in the PatanjaliYoga). In the paper, I assume that the direct contemplation of truth is possible and it requiresintegration of the inner attitude and the external exercises (spirit and body), mindand intuition, rationality and spirituality.
School education needs to be changed, because schoolchildren nowadays are not as they used to be in the past. Their childhood and the surrounding world are different and these factors are changing much quicker and more intensively than the schools. In such a way we must deal with the cognitive competences of pupils (their school achievements, understand¬ing processes, thinking and problem-solving).A question needs to be asked – what should be evaluated: knowledge and skills or rather values, beliefs and attitudes?Should we pay more attention to how the pupil is changing during the learning process, to (what is happening now) what he or she knows or, even more often, what does he or she not know.A new education model should create a society of knowledge or even a society of wisdom – lead to creative, prospective and innovative education, appreciating activity, creativity and subjectivity of the pupils.
PL
W artykule podjęto próbę nakreślenia wizji modelu procesu kształcenia zgodnego z wymaganiami społeczeństwa informacyjnego, ewoluującego w kierunku społeczeństwa wiedzy, a nawet mądrości. Narrację skoncentrowano wokół pytania fundamentalnego postawionego z perspektywy ontodydaktycznej: „Czego uczyć, jakimi treściami wypełniać programy nauczania?”. Podniesiono temat przykładowych ontodydaktycznych dylematów związanych z obserwowanym przeciążenia informacyjnym młodego pokolenia. Wskazano na rangę kompetencji informacyjnych w dobie przemian oraz określono szereg strategii psychodydaktycznych niezbędnych w kreowaniu tytułowej szkoły w społeczeństwie wiedzy. Ponadto przedstawiono wyimek z badań longitudinalnych dotyczących trudnych treści w procesie kształcenia.
W artykule wskazuje się, że wraz z cywilizacyjnym rozwojem spo- łeczeństwa zmieniały się jego epistemologiczne fundamenty. Tworzyły je kolejno: mądrość, wiedza i informacja. Autor analizuje proces przejścia od społeczeństwa wiedzy do społeczeństwa informacyjnego i zastanawia się nad skutkami, jakie zwrot ten ma dla edukacji dorosłych.
The main goal the Israelite sages’ activity was to transmit knowledge of wisdom and to make people base their attitudes on wisdom principles. Pr. 1-9 contains a number of texts which make it possible to reconstruct the main lines of education in wisdom, a process that began in the family, continued at school and was then completed at various centres of public education. The authors of school texts drew on education in the family (1, 8-9; 4, 3-9; 6, 20-21), where the parents would educate their son to be obedient and disciplined and imparted to him basic knowledge of his duties. The wisdom education of a pupil under the guidance of a tutor and teacher followed a set course (2-7). Its aim was to develop and consolidate the pupil’s personality on the foundations of piety, discipline and personal contact with wisdom, which manifests itself in the knowledge of God and in justice. Religious consciousness and the ability to act correctly were the practical tests of a life of wisdom, immune to temptation from sinners and fools. The two speeches of personified wisdom (1, 20-33; 8,1-36) differ in style from the school teachings and we can find in them some principles of wisdom education intended for adults, whether opponents of wisdom or people already well advanced in its ways. A preliminary condition to undertake such education was to become converted at it were, that is to abandon inveterate vices and turn to wisdom, or at least willingly to listen to wisdom teachings and to embrace the instructions received. The principal aim of these was to strengthen justice, inspire the love of virtuous conduct concordant with the principles of wisdom and to ensure a happy life for every man, which can only be attained through God’s wisdom.
Artykuł przedstawia fenomen mądrości rozumianej jako złożona, psychologiczna metakompetencja. Pierwsza jego część jest poświęcona problematyce natury i ontogenezy mądrości, druga zawiera omówienie najważniejszych koncepcji traktujących mądrość jako nadrzędną właściwość wyznaczającą zachowania jednostek. Całość zamyka przegląd badań oraz rozważania nad dyspozycyjnymi czynnikami sprzyjającymi osiąganiu mądrości, zróżnicowanymi w okresie wczesnej, średniej i późnej dorosłości.
EN
The article discusses the phenomenon of wisdom understood as a complex psychological meta-competence. In the first part of the paper the author introduces aspects of the nature of wisdom and its ontogenesis. In the second part she presents the most important concepts of treating wisdom as a supreme property that defines the behavior of individuals. The article ends with an overview of research and reflections on the dispositional factors contributing to the achievement of wisdom, varying in early, middle and late adulthood.
The Book of Wisdom uses a rich biblical Tradition concerning the personified Wisdom and the Spirit of God as a real presence of God among His creatures. Wisdom and Spirit as realities descending from God, and depending on Him, have their own self-existence. The author of the Book of Wisdom identifies Wisdom and Spirit on the cosmical level as the presence of God in the World, and on the anthropological level as the God’s factor acting inside of human being. Based on the previous biblical approaches of these two terms, Pseudo-Solomon concludes that Wisdom and Spirit are both the principium of moral human behavior. He points at the cosmical activity of the both and their renovating presence in human being and in the World.
Psychological concepts of wisdom were reviewed in the article. C.G. Jung and E. Erikson’s concepts describe wisdom as the final stage of personality development, manifesting itself in integration and making life meaningful. Wisdom was also described as the highest stage of cognitive development: developing relativist and dialectic thinking (Riegel 1973; Kramer 2003; Labouvie-Vief 1982). According to the expert knowledge model of P.B. Baltes’ team (Baltes and Staudinger, 1995), wisdom encompasses rich declarative and procedural knowledge, the consciousness of their limitations, a reference to the sense of life, managing life and development taking into account personal and common good, relating to values, tolerance and virtues of character that manifest in actions (Baltes et al. 2004). R.J. Sternberg defines wisdom as the use of secret and explicit knowledge for common benefit by balancing personal, interpersonal and non-personal interest, both short and long-term, together with environment adaptation, modification and change (Sternberg, 2001). M. Straś-Romanowska (2011) draws our attention to the spiritual aspect of wisdom. We can talk about different ways, in which wisdom “exists”: 1) wisdom as perfection, 2) wisdom as a quality, that can be acquired by the man during development, 3) wisdom as a phenomenon present in common imagination.
PL
Dokonano przeglądu psychologicznych koncepcji mądrości. Koncepcje C.G. Junga i E. Eriksona ujmują mądrość jako finalne stadium rozwoju osobowości, przejawiające się integracją i nadaniem życiu sensu. Mądrość ujmowano również jako najwyższe stadium rozwoju poznawczego: rozwinięcie myślenia relatywistycznego i dialektycznego (Riegel 1973; Kramer 2003; Labouvie-Vief 1982). Według modelu wiedzy eksperckiej zespołu P.B. Baltesa (Baltes, Staudinger 1995) mądrość obejmuje bogatą wiedzę deklaratywną i proceduralną oraz świadomość ich ograniczoności, odniesienie do sensu życia, kierowanie życiem i rozwojem, uwzględniając dobro osobiste i powszechne, odniesienie do wartości i tolerancję oraz cnoty charakteru przejawiające się w działaniu (Baltes, Glück, Kunzmann 2004). R.J. Sternberg definiuje mądrość jako zastosowanie ukrytej oraz jawnej wiedzy dla wspólnego pożytku, przez: równoważenie interesów osobistych, interpersonalnych i pozaosobowych, w krótkim i długim okresie oraz adaptację, modyfikację i zmianę środowiska (Sternberg 2001). M. Straś-Romanowska (2011) zwraca uwagę na duchowy aspekt mądrości. Możemy mówić o różnych sposobach „istnienia” mądrości: 1) mądrość jako ideał, 2) mądrość jako jakość, którą człowiek może nabywać w rozwoju, 3) mądrość jako fenomen obecny w potocznych wyobrażeniach.
Art not only arouses emotion and aesthetic experience through the beauty. It is also a message of different content. It stimulates reflection and contemplation at the same time. It is also a testimony of the time and the artist himself. Sacrum has a cognitive, didactic but also mystical and eschatological role. To effectively assist in meeting the God, it should merge the triad: fides, ratio and ars.
La littérature sapientiale de la Bible est centrée sur l’homme, sur sa conduite pratique de la vie individuelle, familiale et sociale. D’autre part pourtant, les livres sapientiaux dessignent l’image de l’homme qui – pour parvenir à la pleine réalisation de soi-même – ne peut pas se limiter à la dimension pratique de la vie. Ses propres efforts et l’expérience des âges créent une première dimension de la recherche de ce qui est bon pour l’homme. Certaines questions qui ne trouvent pas les réponses dans cette dimension ouvrent l’homme à une dimension nouvelle – cette de la foi. L’homme en tant que créature, est conduit à la vraie sagesse qui est plus intérieure - puisqu’elle commence avec la crainte de Dieu, et très concrète – puisqu’on la trouve dans le livre de l’alliance qui nous lie au Dieu très-haut (Sir 24,23). Voilà une accomplissement naturelle de la recherche de l’homme demandant où trouver la voie vers la vie accomplie, pleine et heureuse. La première partie de cet article nous offre l’analise des étapes de l’itinéraire de l’homme qui le conduit à la rencontre avec la Parole de Dieu.Dans la deuxième partie de l’article on nous propose la réflexions qui cherche à répondre à la question suivante: quelle est la relation entre le livre de l’alliance proposé comme source de la sagesse avec d’autres parties de la Bible, surtout avec cette partie du canon qu’on appelle la littérature de sagesse.
W artykule zaprezentowano wyniki prac nad polską adaptacją Trzywymiarowej Skali Mądrości (Three-Dimensional Wisdom Scale) Moniki Ardelt. Przedstawiono właściwości psychometryczne polskiej wersji 3D-WS. Otrzymane rezultaty są porównywalne z danymi dla wersji oryginalnej narzędzia i potwierdzają, że polska wersja skali 3D-WS może mieć zastosowanie w badaniach naukowych. Skala składa się z 39 itemów, tworzących 4 wymiary: Poznawczy, Afektywny, Samoświadomościowy, Empatyczny. Skala przetestowana została w badaniach 475 osób. Wskaźnik rzetelności (α Cronbacha) dla całej skali wynosi 0,83, a w odniesieniu do poszczególnych podskal waha się od 0,64 do 0,77. Ponadto stwierdzono, że wyniki uzyskiwane w niektórych podskalach 3D-WS pozostają w związku ze zmiennymi socjodemograficznymi, takimi jak płeć, wiek i wykształcenie.
EN
The article outlines the results of academic endeavors to develop a Polish adaptation of Monika Ardelt’s Three-Dimensional Wisdom Scale (3D-WS). The results obtained using the Polish version are comparable to those obtained using the original research instrument, which proves that the Polish 3D-WS can be successfully used for research purposes. The Polish adaptation consists of 39 items covering four dimensions: Cognitive, Affective, Self-Awareness, and Empathic. The scale testing procedure involved a research sample consisting of 475 people. The Cronbach’s alpha coefficient was .83 for the entire scale and oscillated between .64 and .77 for the subscales. Over the course of the study, it turned out that some subscales of the Polish 3D-WS can be influenced by sociodemographic factors such as age, sex, and education.
Defining the issue of culture Stefan Swieżawski lays great stress on philosophy and the Gospel, the basic culture-creative elements (those being fundamental for education). The stand coincides with the Second Vatican Council. Swieżawski calls for deepening the notion of human culture in the cultus animi spirit – the cultivation of human spirit, which should be understood as the proper and full development of mental powers and will. Thus, it is wisdom more than knowledge in cognition and good in conduct that are to characterize contemporary Christians. “In the truly cultural light is a sagacious and being-able-to-love man, even if they could not produce or consume any cultural achievements”. The culture understood in the previously presented way is supposed to lead to the true humanization of human relationships.
The article is the first part of the publication about the problem of suffering based on Job Book especially in so called motive of Job`s Friends. Author called the thesis of Markus Saur that the Job Book has a special role in the interpretation of the problem of suffering, but shows also that there is no definitive solution of this dilemma. The article does not refer exegetical-historical discussion about Job, but tries to present a variety of Old Testament interpretation of the problem of suffering. Jobs Book shows also the border of the human wisdom based on the conviction that there is a strait relationship between action and retribution. The Author describes 3 answers on the problem of no fault suffering shown in the Book: 1. Answers of the Jobs Friends, 2. Prologue, 3. Orations of God. At the End of the Part I of the publication, the Writer shows the continuity of the dilemma in the others book of the Old Testament.
PL
Część pierwsza publikacji omawia zagadnienie, zwane w literaturze przedmiotu problemem Hioba, czyli kwestię postawy przyjaciół Hioba wobec niezawinionego cierpienia, które go dotknęło. Autor odwołuje się do wyników badań Markus Saura, który wskazuje na szczególne znaczenie Księgi Hioba w interpretacji fenomenu ludzkiego cierpienia i jego przyczyn. Zaznacza jednocześnie, że starotestamentowa księga, w swym wielowątkowym wykładzie problemu, nie daje jednoznacznych odpowiedzi. Artykuł nie odnosi się do dyskusji historyczno-egzegetycznej dotyczącej samej Księgi Hioba, lecz prezentuje interpretacje problemu cierpienia sformułowane na bazie głosów wypowiedzianych przez tzw. przyjaciół Hioba. Wiedza starotestamentowa w odniesieniu do tego zagadnienia, ukazanego w Księdze Hioba, mówi o kryzysie i granicach ludzkiej mądrości, dla której charakterystyczne jest przekonanie o absolutnym związku pomiędzy czynem a odpłatą. Autor wskazuje w tekście Księgi trzy grupy odpowiedzi na problem niezawinionego cierpienia: 1. Odpowiedź przyjaciół, 2. Prolog, 3. Przemówienia Boga. Na końcu I części publikacji wskazuje na kontynuacje problemu Hioba mające miejsce w innych księgach Starego Testamentu.
Przedmiotem niniejszego artykułu było ukazanie roli mądrości w wyjaśnianiu stosowania strategii radzenia sobie z codziennymi stresującymi wydarzeniami życiowymi u osób w późnej dorosłości. Zgodnie z badaniami Ardelt, mądrość, rozumiana jako złożenie komponentu poznawczego, refleksyjnego i emocjonalnego, może być zasobem uzdalniającym osoby dorosłe do proaktywnego radzenia sobie.Badaniu poddano grupę 86 osób w późnej dorosłości. Posłużono się następującymi metodami badawczymi: Trzywymiarową Skalą Mądrości Życiowej (Three-Dimensional Wisdom Scale: 3D-WS) autorstwa Ardelt, w adaptacji Steuden, Brudka i Izdebskiego, oraz Kwestionariuszem Reakcji na Codzienne Wydarzenia (The Proactive Coping Inventory – Polish Adaptation: PCI) Sęk, Pasikowskiego, Tauberta, Greenglass i Schwarzera.Wyniki przeprowadzonego badania potwierdzają wyjaśniającą rolę mądrości dla preferencji podejmowanych strategii zaradczych w późnej dorosłości. Mądrość w wymiarze afektywnym okazała się predyktorem proaktywnego, refleksyjnego i prewencyjnego radzenia sobie oraz strategicznego planowania. Wymiar afektywny wyjaśniał zmienność stosowania strategii poszukiwania wsparcia instrumentalnego i emocjonalnego
EN
The purpose of this article was to demonstrate the role of wisdom in explaining the preference of coping strategies to deal with daily stressful life events in late adulthood. According to Ardelt's research, wisdom, understood as a composite of cognitive, relfective, and afective (compassionate) components, may be a resource that empowers adults to cope proactively. A group of 86 individuals in late adulthood was studied. The following research methods were used: Three-Dimensional Wisdom Scale (3D-WS) by Ardelt, adapted by Steuden, Brudek and Izdebski and The Proactive Coping Inventory (Polish Adaptation: PCI) by Sęk, Pasikowski, Taubert, Greenglass and Schwarzer. The results of the study confirm the explanatory role of wisdom for the preference of coping strategies in late adulthood. Wisdom in the afective dimension proved to be a predictor of proactive, reflective, and preventive coping and strategic planning. The afective dimension explained variability in the use of instrumental and emotional sup port-seeking strategies.
Niniejszy artykuł stanowi próbę ukazania źródeł i sposobów rozumienia mądrości na gruncie psychologii. W pierwszej kolejności mądrość jest ukazana jako fenomen mający źródło i specyficzny sposób rozumienia na gruncie filozofii i teologii. W dalszej kolejności prezentowana jest historia rozwoju pojęcia mądrości na gruncie psychologii. Następnie zostają przedstawione najważniejsze psychologiczne koncepcje mądrości takich autorów, jak Sternberg, Baltes i Labouvie-Vief. Na tym tle zostaje zaprezentowana trzyczynnikowa teoria mądrości autorstwa Ardelt, według której mądrość jest połączeniem czynnika poznawczego, refleksyjnego i emocjonalnego.
EN
This article is an attempt to show the sources and ways of understanding wisdom in the field of psychology. Firstly wisdom is depicted as a phenomenon that has got its source and a specific way of understanding in the philosophy and theology. Subsequently paper presents a history of the development of the concept of wisdom in psychology. Next part refers to selected concepts of wisdom proposed by leading authors such as Sternberg, Baltes and Labouvie-Vief. This background allows to present Ardelt’s Three Dimensional Wisdom Theory in which wisdom is a understood as a combination of cognitive, reflective and emotional (compassionate) components.
Natchnieni autorzy Pisma Świętego w pierwszej kolejności przypisują mądrość samemu Bogu. Dotyczy to głównie dzieła stworzenia świata i człowieka. Mądrość ludzka z kolei stanowi Boży dar, o który ciągle trzeba prosić Stwórcę. Przykład takiej ufnej modlitwy o mądrość zostawił nam król Salomon, który nie prosił Boga o długie życie, bogactwo, czy o zgubę swoich nieprzyjaciół, ale o serce pełne rozsądku – w celu sądzenia i rozróżniania dobra od zła. Ta ludzka mądrość dotyczy głównie osób dojrzałych i starszych, ale to wcale nie znaczy, że jest ona zarezerwowana tylko i wyłącznie dla tych ludzi. Owa mądrość przejawia się przede wszystkim w pobożności, przestrzeganiu nakazów Prawa i bojaźni Bożej. Człowiek mądry może się także poszczycić wiedzą i bogatym doświadczeniem życiowym, dlatego to właśnie takie osoby dzieliły się swoją mądrością z innymi ludźmi (szczególnie z młodym pokoleniem), a gdy zaszła taka potrzeba – sądziły i doradzały. Starcy – odznaczający się mądrością – cieszyli się autorytetem i wielkim szacunkiem, a ich nagrodą była długowieczność i żywa pamięć wśród następnych pokoleń.
EN
The article shows what inspired the authors of Scripture in the first place to attribute wisdom to God alone. This mainly concerns the creation of the world and man. It also points to human wisdom, which is God's gift, of which there is still a need to ask the Creator. King Solomon left us an example of such trusting prayer for wisdom. He did not ask God for a long life, wealth, or the destruction of his enemies, but for a heart full of common sense – in order to judge and discern good and evil. This human wisdom applies primarily to mature and older people, but that does not mean that it is reserved only for them. That wisdom manifests itself primarily in piety, observance of the precepts and fear of God. A wise man can also boast extensive knowledge and life experience, because he can share his wisdom with other people (especially the young generation), and when the need arises he can think and advise. Old men – distinguished by wisdom – enjoyed great authority and respect, and the reward for their longevity and life was a living memory for future generations.
Wisdom is one of the many human qualities, oft en tied to the old age. Th ere are various theoretical concepts of wisdom, however, its integrative nature is refl ected by: cognitive, aff ective and motivational, as well as social components. Wisdom of the elderly, in a particular way, is associated with practical intelligence. Th e paper presents the results of research on the suggestions, pieces of advice given by older people about the phenomena determining a good, fulfi lling aging, because the respondents found their own aging as such. Wisdom of the elderly is a great capital, which today is not fully utilized. It turns out that the practical knowledge of seniors confi rms theoretical assumptions concerning the measures of preventive gerontology, which is intended to prevent, or minimize, pathological aging and trigger activity, independence, social affi liation, improve the seniors’ quality of life both in the individual and social dimensions. Knowledge and wisdom of older people can help young people to cope with the challenges of adult life, and particularly with the old age that is still to come.
Theology has always required to have its raison d’ệtre justified. This was particularly visible when universities began to emerge, the reflection on a scientific method was developed and new fields of study appeared. Even St Thomas Aquinas understood the need to legalize theology as a science. He was very scrupulous about it and paid attention to the methodological coherence. Since a man has been seeking salvation the necessity for science showing the way towards it evolved as well.Despite the different cultural circumstances and the modified concept of a science a question reappears. If a contemporary man is as sensitive as possible, the answer should be provided together with the challenges that our faith is to meet.This article proves that the validity of theology can be done within three existential areas that a human being is interested in. These include searching for meaning, freedom and wisdom. It is absolutely true that we need a science which will help us reach this goal. Notwithstanding theology is the best way to accomplish it.
PL
Theology has always required to have its raison d’ệtre justified. This was particularly visible when universities began to emerge, the reflection on a scientific method was developed and new fields of study appeared. Even St Thomas Aquinas understood the need to legalize theology as a science. He was very scrupulous about it and paid attention to the methodological coherence. Since a man has been seeking salvation the necessity for science showing the way towards it evolved as well.Despite the different cultural circumstances and the modified concept of a science a question reappears. If a contemporary man is as sensitive as possible, the answer should be provided together with the challenges that our faith is to meet.This article proves that the validity of theology can be done within three existential areas that a human being is interested in. These include searching for meaning, freedom and wisdom. It is absolutely true that we need a science which will help us reach this goal. Notwithstanding theology is the best way to accomplish it.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.