Przekład tekstów prawniczych na język angielski wymaga podejmowania świadomych decyzji translatorskich dotyczących wyboru wariantu języka docelowego i jego ewentualnych modyfikacji. Analiza powinna mieć na celu dokonanie wyboru najlepszego z możliwych wariantów na wszelkich poziomach: gramatycznym (morfologia i składnia), semantycznym oraz konceptualnym (wybór właściwej terminologii), a także pragmatycznym (uwzględnienie potencjalnego odbiorcy tekstu). Wybór wariantu może być uzależniony od docelowego systemu prawnego (prawo kontynentalne, common law, shariat, itd.) i docelowego odbiorcy (jego znajomości prawa, doświadczenia w obrocie prawnym, itd.). Praca dotyczy wybranych aspektów procesu decyzyjnego tłumacza. Autorka ilustruje wywody przykładami przydatnych rozwiązań i niebezpiecznych pułapek.
EN
Translating legal texts into English requires that a translator should make a qualified decision with respect to a variety of legal English, or its modification, to be used as the target language. The analysis should be aimed at choosing the best possible “variety” of legal English at all “linguistic” levels – grammatical (morphology and syntax), semantic and conceptual (relevant terminological choice), textual (relevant text types/genres) and pragmatic (considering potential addressees). The decision relating to “which legal English” should be used may often be motivated by the type of target legal system (e.g. common law, continental law, sharia, etc.) and by an envisaged ultimate recipient of the translated text (whether the recipient has any legal background, previous experience in legal transactions conducted in English, etc.). The paper deals with the relevant aspects of such decision-making and provides examples of both useful options and confusing alternatives.
Autorzy przekładów kodeksów prawnych nie informują na ogół o przyjętym rzez siebie podejściu do rozwiązywania problemów translacyjnych. Jednym z powodów jest ugruntowane przekonanie o konieczności wiernego i tym samym dosłownego przekładu tekstu wyjściowego. Takie nieprawnicze podejście tworzy pole do bezpodstawnego kreowania tzw. terminologii bezekwiwalentnej. W konsekwencji tłumaczenia zawierają wyrażenia, których znaczenia w docelowym języku są niezrozumiałe lub nie można ich ustalić poprzez odwołanie się do dorobku doktryny czy orzecznictwa. Podejście prawnicze oparte na wiedzy przedmiotowej i precyzyjnej metodologii ustalania interlingwalnych ekwiwalentów eliminuje problemy wynikające z podejścia nieprawniczego. W części analitycznej artykułu przedstawiono metodologię prawniczego podejścia do rozwiązywania problemów translacyjnych i sposób jej praktycznego zastosowania.
EN
Authors of translations of legal codes do not usually inform about their approach to solving translational problems. One of the reasons is the firm belief in the need for a faithful and thus literal translation of the output text. This unlawful approach creates a field for unfounded creation of so-called Equivalent terminology. Consequently, translations contain expressions whose meanings in the target language are incomprehensible or cannot be determined by reference to the doctrine or case-law. A legal approach based on subject knowledge and a precise methodology for determining interlingua equivalents eliminates the problems arising from a non-lawful approach . In the analytical part of the article it is presented the methodology of the legal approach to solving translational problems and the method of its practical application.
A new law on registered civil unions of persons of the sme sex has been in force in Austria since 1 January 2010. It is the third statute which introduces a new legal order in this sphere of social life in a German-speaking country. The main aim of this paper is to compare the above mentioned legal acts from a legal and linguistic perspective. The analysed terminology will also be investigated in the aspect of translation. The results of the research will show similities and differences between institutions introduced in the dicussed legal systems and reveal national (regional) terminological usage.
DE
Am 1. Januar 2010 trat das Eingetragene Partnerschaft-Gesetz (EPG) in Österreich in Kraft. Es ist das dritte deutschsprachige Land, in dem der Bereich des öffentlichen Lebens gesetzlich geregelt wird. Die in dem vorliegenden Artikel dargestellte rechtsvergleichende Untersuchung setzt sich zum Ziel die drei deutschsprachigen Gesetzestexte miteinander aus zwei Perspektiven zu vergleichen. Den Ausgangspunkt bilden zum einen die Bestimmungen hinsichtlich des Rechtsinstituts der eingetragenen Lebenspartnerschaft und die von den Gesetzgebern vorgeschlagenen rechtlichen Lösungen. Zum anderen umfasst die Vergleichsbasis die sprachliche Ebene der Texte. Sie werden nämlich hinsichtlich der Fachterminologie untersucht, und somit wird es der Frage nachgelaufen, ob die vorgefundenen Fachtermini ein homogenes Repertoire darstellen oder eher als nationale (regionale) Varianten im deutschsprachigen Raum anzusehen sind. Weniger Augenmerk wird der äußeren Struktur der Gesetzestexte gewidmet. Die Untersuchung schließen einige Überlegungen und Bemerkungen aus dem übersetzungswissenschaftlichen Standpunkt ab.
PL
Od 1 stycznia 2010 roku obowiązuje w Austrii nowe prawo o rejestrowanych związkach partnerskich osób tej samej płci. Jest to trzecia ustawa niemieckojęzyczna, która wprowadza nowy porządek prawny w tej dziedzinie życia społecznego w kolejnym kraju niemieckiego obszaru językowego. Celem artykułu, który z założenia jest badaniem prawnoporównawczym i wpisuje się w nurt badań komparatystyki prawniczej, będzie analiza wspomnianych aktów legislacyjnych przeprowadzana z dwóch perspektyw. Przedmiotem porównania jest nie tylko instytucja związku partnerskiego, ale również struktura przedmiotowych ustaw oraz od strony językowej: terminologia specjalistyczna odnosząca się do przedmiotu ustaw rozpatrywana również w aspekcie przekładoznawczym. Wyniki badania dostarczą odpowiedzi, na ile rozwiązania legislacyjne zaproponowane przez ustawodawców trzech krajów w podobny sposób regulują ten sam fragment rzeczywistości społecznej i mogą uchodzić za standardowe. Analiza językowa wskaże na obecność lub brak specjalnej terminologii oraz jej homogeniczność bądź narodową (regionalną) wariantywność na obszarze państw niemieckojęzycznych.
Streszczenie: Niniejsze badanie ma na celu (1) zbadanie różnych przyczyn błędnego tłumaczenia terminologii prawnej w umowach międzynarodowych, które są egzekwowane na mocy przepisów krajowych i (2) próbę dostarczenia pewnych rozwiązań. Powszechnie uważa się, że szkolenie prawne pomaga tłumaczom prawniczym poprawnie tłumaczyć terminologię. Należy to potwierdzić, ponieważ wiele terminów prawnych z różnych systemów prawnych to fałszywi przyjaciele, ponieważ nawet dobrze wyszkolony prawnik może być zmuszony do przeprowadzenia szeroko zakrojonych badań prawnych i językowych, aby uczynić je w innym języku lub systemie prawnym. Badanie to, w oparciu o porównanie kilku przetłumaczonych pojęć prawnych z system prawnego Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) i Tajwanu, pokazuje, że oprócz wiedzy prawnej, różnice między prawem międzynarodowym a prawem krajowym i różnymi tradycjami prawnymi mogą również prowadzić do niewłaściwego przeniesienia terminologii prawnej na inny języki.
EN
This study aims to explore different causes for the mistranslation of legal terminology in international agreements that are enforced through domestic legislation, and attempt to provide some solutions. It is said that legal training will help legal translators to render terminology correctly. This should be held true because many legal terms from different legal systems are ‘false friends’, in that even a well-trained lawyer may need to undertake extensive legal and linguistic research to render them in another language or legal system. This study, by use of a comparison of several translated legal terms from People’s Republic of China (PRC) and Taiwan, shows that besides the cause of ‘legal knowledge’, the disparities between international law and national law and different legal traditions can also lead to an improper transfer of legal terminology. Examples of these terms are “Copyright piracy” (Daoban 盗版 vs. qinhai zhuzuoquan 侵害著作权), “Good Faith” (Chengshi shouxin 诚实守信 vs. shanyi 善意), and “Inventive Step” (Famingxing de buzhou 发明性的步骤 vs. jinbuxing 进步性). In order to enhance translators’ legal knowledge, it is proposed that they be presented with some substantive laws together with simple illustrations of their structures. Translators should crosscheck their translations against a wide range of sources at work.
Artykuł omawia problemy związane z przygotowaniem pierwszego czesko-ukraińskiego słownika prawniczego przygotowanego przez Halynę Myronovą i Oxanę Gazdosovą. Słownik został wydany w 2009 roku. Autorka omawia kwestie związane z doborem właściwych ekwiwalentów z ciągów synonimicznych, problem hiponimii i hiperonimii pól znaczeniowych terminów w obu jezykach, a także przekład internacjonalizmów, zapożyczeń i terminów bezekwiwalentowych.
EN
The paper presents Halyna Myronova and Oxana Gazdosova´s Czech-Ukrainian Legal Dictionary (Česko-ukrajinský právnický slovník) published in 2009. There are also given problems that appeared while compiling the dictionary, the most difficult being the necessity to choose the relevant equivalent from a synonymy chain. Further, hypernymous and hyponymous relations among the legal terms had to be analyzed – paronymy and homonymy. An attention is focused on translation of words of foreign origin, internationalisms or translation of realia.
RU
В докладе презентируется Чешско-украинский юридический словарь (Česko-ukrajinský právnický slovník / Чесько-український юридичний словник) Галины Мыроновой и Оксаны Газдошевой, изданый в 2009 году в Брно, в Чехии, который является первым произведением / публикацией своего рода как в чешской, так и в украинской лексикографии. Словарь вмещает приблизительно 15000 чешских статей, многословных названий и закрепленных словосочетаний, которые часто появляются в юридических текстах и которым соответсвуют около 20 000 украинских эквивалентов. В докладе тоже представлена робота и самие частые и болшие лингвистические, а тоже экстралингвистические проблемы, связаные со составлением этого словаря.
Praca dotyczy kwestii stosowania prostego języka prawnego i prawniczego w Japonii. W pierwszej części autorka omawia spór toczący się w tym zakresie pomiędzy prawnikami i laikami. Następnie omawia badanie dotyczące parafrazy terminologii prawa cywilnego w ramach grantu naukowego pt. ‘A Study on Paraphrase of Civil Legal Terms based on Lay Perception’, finansowanego przez Japońskie Stowarzyszenie Promocji Nauki od kwietnia 2012 do marca 2013 roku. Badanie wykazało, że w wielu przypadkach terminy prawnicze są błednie rozumiane przez użytkowników nie mających wykształcenia prawniczego. Jednym z takich terminów jest ‘zamiar’ (故意).
EN
This paper discusses the issue of plain legal language in Japan. First, several legal language battles between legal and lay people are shown, followed by a paraphrase work on civil legal terms based on a research titled ‘A Study on Paraphrase of Civil Legal Terms based on Lay Perception’, which was funded by Grants-in-Aid for Scientific Research of Japan Society for the Promotion of Science from April of 2012 to March of 2013. The research was conducted, using corpus analysis of civil legal terms appeared in ordinary writings and questionnaire of legal experts. The finding of the research is that ‘misunderstood’ legal words which appear more than 50% in non-legal writings is an obstacle to lay understanding. One ‘misunderstood’ legal term ‘intent’ (故意) is selected for paraphrase analysis from the point of views of antonym, synonym, derivative of legal term.
The term ‘false friends’ refers to lexical units appearing in two languages in identical or similar graphic or phonetic form, but differing in meaning. Such a formal similarity creates a risk of incorrect usage not only by foreign language learners, but also inexperienced translators. The translator’s false friends are particularly dangerous in the translation of legal texts because incorrect translation may sometimes lead to misunderstandings with very serious consequences as a result of distortion of the message in the target language. The present paper aims to show chosen examples of the translator’s false friends which could be terminological traps waiting for inexperienced translators of Polish and German legal texts.
PL
Terminem „fałszywi przyjaciele tłumacza” określa się jednostki leksykalne występujące w dwóch językach w identycznej lub podobnej formie graficznej i/lub fonetycznej, lecz różniące się znaczeniem. To podobieństwo formalne stwarza ryzyko ich błędnego użycia nie tylko przez osoby uczące się języka obcego, lecz także przez osoby zawodowo zajmujące się przekładem, zwłaszcza przez tłumaczy mających mniejsze doświadczenie. Fałszywi przyjaciele tłumacza stanowią szczególne niebezpieczeństwo w przekładzie tekstów z dziedziny prawa, ponieważ błędne tłumaczenie może niekiedy prowadzić do nieporozumień o daleko idących konsekwencjach, a mianowicie do błędnej interpretacji w wyniku zniekształcenia komunikatu w języku docelowym. Celem artykułu jest przedstawienie konkretnych przykładów fałszywych przyjaciół, które mogą stanowić pułapki terminologiczne dla niedoświadczonego tłumacza polskich i niemieckich specjalistycznych tekstów prawnych i prawniczych.
The article presents the problem of equivalence between the main terms of the law on bills of exchange in Polish and French. First, the author presents the origins of the bill of exchange and the evolution of the law on bills of exchange from ancient times until the twentieth century when the rules concerning this branch of law were unified at the international level, in the convention concluded in Geneva on 7 June 1930. Afterwards, some terms related to bills of exchange in both language versions of the convention are analyzed in order to create the mini-dictionary of principal terms. Then these results are compared with the equivalents proposed in traditional dictionaries. The aim of this study is to check whether dictionaries are a valuable source for the translator of legal texts in relation to the corpus consisting of texts of international law, written in multiple languages.
PL
Artykuł porusza problematykę ekwiwalencji między podstawowymi pojęciami z zakresu prawa wekslowego w języku polskim i francuskim. Na początku przedstawiono genezę weksla oraz ewolucję prawa wekslowego, od czasów starożytnych aż do XX wieku, kiedy to normy tej gałęzi prawa zostały ujednolicone na szczeblu międzynarodowym w Konwencji Genewskiej z 7 czerwca 1930 r. Następnie, przeanalizowano kilka podstawowych związanych z wekslami pojęć pojawiających się we francuskim i polskim tekście konwencji i na tej podstawie stworzono mini-słownik terminologii prawa wekslowego, który następnie porównano z ekwiwalentami proponowanymi w tradycyjnych słownikach. Celem niniejszej pracy jest zweryfikowanie, czy w porównaniu z korpusem złożonym z tekstów prawa międzynarodowego w różnych wersjach językowych słowniki są wartościowym źródłem dla tłumacza tekstów z zakresu prawa.
FR
L’article aborde la problématique de l’équivalence entre les termes principaux du droit cambiaire dans la langue polonaise et française. D’abord, on présente les origines des effets de commerce et l’évolution du droit cambiaire à partir des temps anciens jusqu’au XXe siècle où les règles relatives à cette branche du droit ont été unifiées au niveau international, dans la convention conclue à Genève le 7 juin 1930. Après, on analyse quelques notions liées aux effets de commerce dans les deux versions linguistiques de la convention pour créer le mini-dictionnaire de quelques termes du droit cambiaire. Puis on compare ces résultats avec les équivalents proposés dans les dictionnaires traditionnels. Le but de cette étude est de vérifier si les dictionnaires sont une source valable pour le traducteur des textes juridiques par rapport au corpus composé des textes de droit international, rédigés dans les plusieurs langues.
Since the 1970s legal language as a language for special purposes has been a subject of growing interest among researchers. In the early period of scientific study specialised vocabulary was considered to be the essential element of a language for special purposes. Therefore, the firststudies of legal language focused mainly on terminology. However, despite intensive research into the problems of terminology, forming terms in legal language remains an open area of scientific study. The article is an attempt at presenting different means that can be used in legal language to meet the demand for new terms, as well as showing the extent to which particular means are used in forming the terminology of Polish and German trade law. In this aspect the author also presents difficulties connected with understanding and proper usage of terms which an ordinary citizen can encounter when trying to comprehend complicated legal texts.
PL
Od lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia język prawa jako język specjalistyczny cieszy się coraz większym zainteresowaniem badaczy. W początkowym okresie refleksji naukowej nad językami specjalistycznymi za konstytutywny element języka specjalistycznego uważano słownictwo fachowe. Z tego względu pierwsze prace badawcze z zakresu języka prawa poświęcone były przede wszystkim terminologii. Jednak mimo prowadzenia intensywnych badań w zakresie problemów terminologicznych tworzenie terminów w języku prawa pozostaje nadal otwartym obszarem eksploracji naukowej. Referat jest próbą przedstawienia różnorodnych środków, z jakich może korzystać język prawny, aby zaspokoić zapotrzebowanie na nowe terminy, oraz w jakim stopniu poszczególne środki są wykorzystywane w tworzeniu terminologii polskiego i niemieckiego prawa handlowego. W tym aspekcie autorka wskaże również na trudności związane z rozumieniem i właściwym stosowaniem terminów, na które może napotkać zwykły obywatel, próbujący zorientować się w skomplikowanej materii prawnej.
The article aims to investigate the most accurate way to translate Latin phrase privilegium odiosum into Polish. The most popular translation « przywilej niekorzystny » can be regarded as awkward. On the grounds of legal and literary Roman sources the etymology of word privilegium was taken into consideration and the meaning of this word can be defined as a rule granted to an individual or to a restricted group, not always profitable for them. The Author takes into consideration the meaning of phrase in question in old and contemporary sources and literature of canon law, examples of such privileges were also given. In the last part of the article the Author points out how important is to determine the proper meaning of Latin phrases for the most proper translation, and suggests such translation of phrase privilegium odiosum into Polish.
FR
L’auteur propose une réflexion sur la traduction la plus pertinente de l’expression privilegium odiosum vers le polonais. La traduction « przywilej niekorzystny », souvent rencontrée, peut paraître en effet maladroite. En se fondant sur les sources romaines, juridiques et littéraires, elle a examiné l’étymologie du mot privilegium et son sens comme norme pas toujours avantageuse, adressée à des destinataires concrets. Vient ensuite l’analyse du sens de l’expression en question dans les sources anciennes et contemporaines ainsi que dans la littérature du droit canon, illustrée par des exemples de cette sorte de privilèges. Dans la dernière partie de l’article, l’auteur sou¬ligne l’influence du sens exact des expressions latines sur la pertinence de la traduction et pro¬pose des traductions de l’expression privilegium odiosum en polonais.
Celem niniejszego artykułu jest próba znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy łacińskie terminy prawnicze, występujące w tekstach źródłowych z prawa rzymskiego, należy w przekładzie na język polski pozostawić w formie oryginalnej, czy też znaleźć ich polskie odpowiedniki. Podstawą do rozważań są trzy przekłady na język polski Instytucji Gaiusa, prawnika z II wieku. Przekład dwóch pierwszych ksiąg autorstwa Teodora Dydyńskiego ukazał się w latach sześćdziesiątych XIX wieku. W 1982 r. całość dzieła przetłumaczył Cezary Kunderewicz, a w 2003 r. nowego przekładu dokonał Władysław Rozwadowski. Na podstawie analizy rozwiązań przyjętych przez trzech tłumaczy w końcowej części artykułu autorka proponuje własną odpowiedź na postawione pytanie.
EN
The subject of this paper is to present the ways in which the authors of translations of the Gaius’ Institutions into Polish reflect the Latin legal terms. On the basis of various solutions adopted by translators, the author attempts to answer the question whether Latin legal terms, appearing in source texts of Roman law, should be left in the original form or their Polish counterparts should be found.
FR
L’objectif de l’article est de chercher une réponse à la question si les termes juridiques latins dans les textes sources du droit romain doivent être laissés sous leur forme originale ou s’il faut créer des équivalents polonais. La réflexion porte sur trois traductions en polonais des Institutions de Gaius, juriste du IIe siècle. La traduction des deux premiers volumes, faite par Teodor Dydyński, est parue dans les années soixante du XIXe siècle. L’œuvre tout entière a été traduite en 1982 par Cezary Kunderewicz, et en 2003 une nouvelle traduction a été réalisée par Władysław Rozwadowski. Après avoir analysé les solutions adoptées par les trois traducteurs, l’auteur de l’article propose sa propre réponse à la question posée au début.
The aim of this article is to present a method of terms analysis based on realistic metaphysics. Its application is necessary to determine the equivalents of the term will in comparable texts taken from the French and Polish Civil Code. These terms are presented integrally, i.e. in their relation¬ships between ontic structure of the called being, ontological structure as well as morphological and syntactic structure of the language. The author extracts the terms from the documents using a real terminological definition and presents them in their syntagmatic combinatorics on the metalinguistic level in the form of source sentences. It forms the basis for a description of French and Polish collocations and compound terms as some units of the discourse in comparable texts. The author also contrasts them with the terms from bilingual dictionary and presents some difficulties to determine the equivalents. The type of specialized text and its historical context should also be taken into consideration.
PL
Celem artykułu jest porównanie ekwiwalentów opracowanych na podstawie analizy dwujęzycz¬nych tekstów porównywalnych z ekwiwalentami zapisanymi w dwujęzycznym słowniku specjalistycznym. Na przykładzie testamentu przedstawiona jest metoda analizy językoznawczej terminów na bazie metafizyki realistycznej, która pozwala połączyć strukturę ontyczną testamentu, jego konceptualizację (struktura ontologiczna) oraz strukturę morfologiczną i składniową wyrażeń języko¬wych terminu. Na tej podstawie opisane są francuskie i polskie kolokacje oraz terminy zło¬żone jako jednostki dyskursu w tekstach prawa francuskiego i polskiego. Są one wydobywane z tekstu za pomocą realnej definicji terminologicznej i ukazane w ich kombinatoryce syntagmatycznej na poziomie metajęzykowym w postaci zdań źródłowych. Autorka wskazuje na konieczność uwzględnienia typu tekstu specjalistycznego i jego kontekstu historycznego w ustalaniu ekwi¬walentów terminologicznych.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.