Liczba ludności Zielonej Góry w latach 1945-2003 nieustannie rosła. Był to wynik powiększania powierzchni miasta z 32 ha do 52,32 ha, dodatniego przyrostu naturalnego, szczególnie na przełomie 50. i 60. oraz 70. i 80. lat XX wieku oraz dodatniego salda migracji, szczególnie istotnego w pierwszym okresie powojennym oraz w latach 70. XX wieku. Liczba mieszkańców miasta wzrosła z 15,7 tys. w 1946 roku do 118,7 tys. w 2003 roku, by w kolejnych latach powoli spadać i osiągnąć w 2010 roku liczbę 117,7 tys. osób. Prognozy GUS dla Zielonej Góry nie są optymistyczne i zakładają dalszy spadek liczby mieszkańców w 2020 roku do 116,3 tys. i w 2035 roku do 112 tys. Zmianom liczby ludności towarzyszyły również istotne zmiany mające bezpośredni wpływ na atrakcyjność miasta, szczególnie dla osób napływających: rozwój budownictwa mieszkalnego, trudnego i niezaspokajającego potrzeb do lat 70. i znacznie korzystniejszego w latach następnych oraz rozwój infrastruktury – rozbudowa sieci wodociągowej, kanalizacyjnej czy gazowej.
EN
The population of Zielona Góra in the years 1945-2003 continually increased. This was the result of 1) expansion of the area of the city from 32 ha to 52.32 ha, 2) the natural growth, especially at the turn of the 1950s/1960s and 1970s/1980s. as well as 3) a positive balance of migration, especially important in the first post-war period and in the 1970s. The population of the city grew from 15.7 thousand in 1946 to 118.7 thousand in 2003. In the following years it slowly decreased and in 2010 it amounted to 117.7 thousand persons. The population change forecasts of the Central Statistical Office in Zielona Góra are not optimistic and assume a further decline in the number of inhabitants in the year 2020 to 116,3 thousand and in the year 2035 to 112 thousand. The changes of the population were accompanied by significant changes that influenced the cities attractiveness, especially for the incoming people: the development of the housing construction, which was difficult and unsatisfactory up until the 1970 and much more favorable in the following years as well as the development of the infrastructure – the expansion of the water supply systems, sewer systems and gas mains.
Artykuł ma na celu odtworzenie stanu liczbowego mieszkańców powiatu gubińskiego w pierwszych powojennych latach. Zebrane dane statystyczne obejmują niewykorzystany dotąd szerzej materiał źródłowy w postaci sprawozdań i wykazów starostwa powiatowego oraz PUR. Omówiono wysiedlanie Niemców i napływ ludności polskiej, przedstawiono liczbę ludności powiatu z podziałem na miasto i wieś oraz wskazano dynamikę zmian w latach 1945–1949, a także strukturę ludności pod względem płci, wieku, narodowości i kierunku napływu (repatrianci ze wschodu i zachodu oraz przesiedleńcy z Polski centralnej).
EN
The article aims to reconstruct the number of inhabitants in the Gubin district in the early post-war years. The statistical data available include previously unused source material in the form of reports and lists of the district administrator and the State Repatriation Office (PUR). The displacement of Germans and the influx of Poles will be discussed, the district’s population levels will be given with a division into town and village, and the speed of change in 1945–1949 will be indicated, as well as the population structure in terms of sex, age, nationality and direction of influx (repatriates from the East and West and displaced people from central Poland).
The article discusses the difficult beginnings of economic development in Gubin’s villages in the first post-war years. The new inhabitants of these areas, who took former German farms, had to establish a network of economic connections in the district. Agriculture, which in 1939 was a small part of the economic life of the inhabitants, became the dominant occupation after the war. The population status of the Gubin villages will be described, the property rights, the state of livestock and dead livestock as well as the management of ex-junker’s estates, the creation of state-owned farms and machine centers. In the years 1945–1949, Gubin district was depopulated and poverty prevailed among the settlers. As a result of the land reform, many farmers had to leave their farms.
PL
Artykuł omawia trudne początki rozwoju gospodarczego wsi gubińskich w pierwszych powojennych latach. Nowi mieszkańcy tych terenów, zajmując poniemieckie gospodarstwa, musieli nawiązać sieć powiązań gospodarczych w powiecie. Rolnictwo, które w 1939 r. stanowiło niewielką część zajęć mieszkańców wsi, po wojnie było dominującym zajęciem. Stan zaludnienia wsi powiatu, akcja uwłaszczeniowa, stan inwentarza żywego i martwego oraz zagospodarowanie majątków junkierskich, tworzenie PGR-ów i ośrodków maszynowych powodowały stagnację. W latach 1945–1949 powiat gubiński był wyludniony, a wśród osiedleńców panowała bieda.
Koniec XVIII wieku był przełomowym okresem w dziejach położnictwa polskiego, gdyż wiedza medyczna została udostępniona także kobietom. Specjalnie dla nich od 1773 roku organizowano kursy akuszerii, w czasie których otrzymywały wiedzę teoretyczną i praktyczną. Największe ośrodki na ziemiach polskich znajdowały się w Krakowie, Warszawie, Wilnie, Poznaniu i początkowo także we Lwowie. Powstanie zawdzięczają władzom państw zaborczych, które nakazywały powstawanie szkół położniczych, często finansując bezpłatną naukę dla części uczennic. Szkoły te były dobrze wyposażone w narzędzia medyczne, czy fantomy położnicze, a praktyki uczennice odbywały „przy łóżku” w powstałych klinikach położniczych. Władze równocześnie zakazywały działania babom. Działalność wykształconych akuszerek wspomagały przepisy prawa, ale równocześnie nakładały na nie obowiązki i odpowiedzialność karną. Przepisy nakazywały im także ochrzczenie dziecka, jeśli zachodziła obawa o jego życie. Akuszerka stała się urzędnikiem miejskim, bądź powiatowym, i będąc opłacaną przez lokalne władze, nie mogła nikomu odmówić pomocy. Jej rola w trakcie porodu polegała bardziej na obserwacji i identyfikowaniu zagrożeń niż wykonywaniu czynności lekarskich, gdyż te pozostawiono lekarzowi-położnikowi. Akuszerka miała m. in. wykonać obrót dziecka żle ułożonego w kanale rodnym, dbać o krocze rodzącej, uspokajać rodzącą. Podręczniki szczegółowo opisywały zadania akuszerki w trakcie ciąży, porodu i wkrótce po nim. Należy podkreślić, że proces zastępowania niewykwalifikowanych bab akuszerkami dopiero się rozpoczął, a na wsi nadal dominowały te pierwsze.
The article discusses the difficult beginning of economic development of Gubin villages directly after World War Two. New inhabitants of this area had to establish economic linkage, including a new trade network. The local economy was invigorated (22 percent of manufacturing plants were triggered), since mid-1945 shops had been opened, farming cooperatives had been established, and craft businesses, mills, distilleries and birckyards had been activated. However, since 1947 Polish authorities had gradually interfered with their activity and led to their shutdown or takeover. The potential of the post-German manufacturing plants remained unexploited, which resulted in the region’s stagnation.
PL
Artykuł omawia trudne początki rozwoju gospodarczego wsi gubińskich w pierwszych powojennych latach. Nowi mieszkańcy tych terenów musieli stworzyć sieć powiązań gospodarczych, w tym handlowych. Doszło do swoistego ożywienia (uruchomiono 22% zakładów przemysłowych), od połowy 1945 r. otwierano sklepy, zakładano spółdzielnie rolne, uruchamiano zakłady rzemieślnicze, młyny, gorzelnie i cegielnie. Jednak od 1947 r. państwo polskie stopniowo ingerowało w ich działalność i doprowadziło do ich likwidacji lub przejęcia. Potencjał tkwiący w poniemieckich zakładach przemysłowych nie został wykorzystany, co skazało region na stagnację.
Guben in 1815 by the Treaty of Vienna was taken Saxony and became part of the Prussian state. This has contributed to changes in the law. Prussian “Landrecht” has become the determinant of some of the changes of behavior. Wedding ceremony took on a secular dimension to the legal regulations. Religious dimension has been lost, though, and so in the Protestant faith, the nature of marriage had the blessing and not a sacrament. Guben not so large as in previous centuries attended Sunday services, which complained to the clergy. Even baptism did not take place in the first days after birth, but the moment is shifted in time by several weeks. Very quickly and many residents have benefited from a reduction in the number of days on the advent and the post, thus changing the seasonality of marriages entered into a monthly – contains compounds readily bed previously overlooked such as December. But it seems that apart from marriage, a new form of coexistence between man and woman, concubinage. Evidenced by the significant proportion of illegitimate births and premarital conception.
The article is chronological study of the history of culture in Poland and is divided into four parts. The first presents the achievements of Polish cultural research until 1918, the next in 1918–1939, third 1945–1989 and the last after 1989. The analysis consisted the discussion on the synthetic works of the history of Polish culture, customs, history, culture, ideas, literature, and arts (among others architecture, painting, sculpture, music). Other publications extended the horizon of knowledge about the former culture analysis of the functioning of the various institutions that have shaped cultural awareness: printing, library (reading), education and schools, church. The reader will also find information about the publications of the material culture history: including the house and its interior, clothing, footwear. Unfortunately they are not too many synthetic studies on the history of Polish culture, and the last was resleased over 25 years ago. It is the history of Polish culture by Aleksander Brückner (1930–1931), Bogdan Suchodolski (1980) and Maria Bogucka (1987 and 2008).