The article presents the work of Johannes Marienwerder (Jan z Kwidzyna) Expositio Symboli Apostolorum as a source of research on medieval theology and biblical exegesis. The study contains four points: 1) Johannes Marienwerder als the autor of Expositio; 2) Expositio Symboli Apostolorum against the background of other literature of Johannes Marienwerder; 3) the edition of Expositio in Olsztyn; 4) Expositio Symboli Apostolorum as a source of scientific research. The purpose of the article is to draw attention to the publication of the entire medieval work and his tranlation in polish. The basis are the manuscript Johannes Marienwerder, Expositio Symboli Apostolorum N. 1977 (1401) from the Biblioteka Gdańska PAN in Gdańsk (Poland) and the manuscript 299 n. 163a 0 175b from the Jagiellonian UniversityLibrary in Cracow. This is the first modern edition of the entire work in print.
PL
Przedmiot artykułu stanowi prezentacja Expositio Symboli Apostolorum Jana z Kwidzyna (1343 – 1417) jako źródła badań teologicznych i egzegetycznych. Opracowanie zawiera następujące zagadnienia: 1) Jan z Kwidzyna jako autor Expositio; 2) Expositio Symboli Apostolorum na tle piśmiennictwa Jana z Kwidzyna; 3) Edycja olsztyńska Expositio; 4) Expositio Symboli Apostolorum Jana z Kwidzyna jako źródło badań naukowych. Cel artykułu stanowi zwrócenie uwagi na finalizowaną publikację transkrypcji i tłumaczenia na język polski całości dzieła. Jest ona oparta na manuskrypcie średniowiecznym Joannes Marienwerder: Expositio Symboli Apostolorum – Rękopis 1977 datowanym na rok 1401 przechowywanym w Bibliotece Gdańskiej PAN. W przygotowaniu publikacji posiłkowano się także manuskryptem 299 n. 163a 0 175b z Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Jest to pierwsze nowożytne wydanie całości dzieła drukiem.
Sytuacja Kościoła w wielu krajach jest określana jako kryzysowa. Odrzucenie, negacja, obojętność wobec jego misji może rodzić zniechęcenie i poczucie niemocy. Słowo Boże zawarte w ostatniej zapowiedzi Parakleta w J 16,12-15 może stanowić nie tylko wskazówkę, ale także źródło nadziei. Siłą Kościoła jest wierność wobec Jezusa oraz trwanie z nim w głębokiej duchowej więzi. Duch Święty jest przewodnikiem w drodze, którą jest trwanie w Jezusie. Dynamika wiary wymaga pokory i zdolności ciągłej przemiany serca. Nikt jednak nie jest w stanie zastąpić Ducha Prawdy w misji wskazywania Kościołowi optymalnych szlaków w zgłębianiu i uobecnianiu Prawdy, którą jest sam Jezus Chrystus, Syn Boży, Zbawiciel człowieka.
EN
The title: The „Spirit of Truth” as a guide in J 16,12-15. The Situation of the Church in the contemporary Time is very difficult. Rejection, negation, indifference to her Mission conduct to discouragement and impotence in work. The last prediction of Paraclet in John 16,12-15 give us a indication and hope. The true power of Church is fidelity and maintenance in Christ. The best guide into the faith is the “Spirit of Truth”. He guides to Jesus Christ, Son of God, Savior of Man.
DE
Die Situation der Kirche in vielen Ländern ist als kritisch bezeichnet. Ablehnung, Verleugnung, Gleichgültigkeit gegenüber ihrer Mission kann ein Gefühl der Hilflosigkeit und Entmutigung erregen. Das Wort Gottes in der jüngsten Ankündigung von Paraklet in John 16,12-15 bietet nicht nur Beratung, sondern ist auch eine Quelle der Hoffnung. Daher auch der Titel des Artikels: der Geist der Wahrheit als Führer in John 16,12-15. Der Heilige Geist ist ein Führer auf dem Weg, den das Bestehen in Jesus ist. Die Dynamik des Glaubens erfordert Demut und Fähigkeit der kontinuierlichen Veränderung des Herzens. Aber niemand kann den Geist der Wahrheit in der Mission der Identifizierung der optimalen Routen für die Kirche ersetzen. Diese Wahrheit ist Jesus Christus, der Sohn Gottes, der Erlöser des Menschen.
RESEARCH OBJECTIVE: The basic scientific aim of this article is to indicate the main research perspectives presented by exegetes who analyze the problem of criticism of imperial Rome in the Revelation of St. John. THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: In the Rev the Roman Empire is seen as hostile to Christianity. Texts related to Rome can be interpreted in different ways. The exegetes are analyzing the Sitz im Leben, complex symbolism, relationships with ancient literature. However Rev belongs to canon of the Holy Bible. The problem of polemics with imperial Rome can also considered in relation to the eschatology and propheticism of Rev. To define the main ways of exegetical interpretation were analyzed contemporary scientific publications. Then the main research stands were synthesized. THE PROCESS OF ARGUMENTATION: First, were briefly discussed problems related to historical circumstances of the book’s writing. At the second point were presented texts and symbols of Rev, which refer to imperial Rome. Third: are discussed three main research perspectives present in the scientific literature. These are: historical perspective; ethical, theological and moral dimension; an eschatological and prophetic perspective. RESEARCH RRESULTS: Analysis of contemporary exegetical literature allows for the following conclusions. Some exegetes focus their research on the historical context of criticism of Rome in Rev. They limit research to the historical aspect. Others go further. In anti-Roman symbols they see timeless ethical and moral-theological content. In addition, a large group of exegetes associate their historical research with the eschatological and prophetic dimensions of Rev. CONCLUSIONS, INNOVATIONS, RECOMMENDATIONS: It is important that researchers who see in Rev a book inspired by God, don’t lose contact with scientists studying historical-literary, historical-religious and philological aspects of this book. However, in research from a theological perspective exegetes should not ignore the prophetic message contained in the criticism of imperial Rome.
PL
CEL NAUKOWY: Podstawowy cel naukowy stanowi wskazanie na główne perspektywy badawcze prezentowane przez egzegetów zajmujących się problemem krytyki imperialnego Rzymu w Ap. PROBLEM I METODY BADAWCZE: Imperium Rzymskie jest postrzegane w Ap jako rzeczywistość wroga wobec chrześcijaństwa. Teksty Ap związane z Rzymem mogą być odczytywane w różny sposób. Prowadzone są badania dotyczące Sitz im Leben Ap, jej złożonej symboliki i związków z literaturą starożytną. Ap jest jednak także księgą należącą do kanonu ksiąg natchnionych. Dostrzegalna w Ap krytyka Rzymu może być odczytywana także w relacji do eschatologii i profetycznego wymiaru księgi. Zwrócono zatem uwagę na główne sposoby interpretacji obecne we współczesnej dyskusji egzegetycznej. PROCES WYWODU: W pierwszej kolejności poruszono krótko problemy związane z ustaleniem historycznych realiów powstania Ap. Dalej zaprezentowano krótko teksty i symbole Ap, które są odczytywane jako aluzje do imperial‑ nego Rzymu. Następnie omówiono trzy podstawowe perspektywy badawcze dostrzegalne w literaturze naukowej. Należą do nich: opis zawartej w Ap kry‑ tyki Rzymu w szeroko pojętej perspektywie historycznej, zwrócenie uwagi na jej wymiar etyczny i teologiczno-moralny oraz odczytanie jej w perspektywie profetycznej i eschatologicznej. WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza współczesnej literatury egzegetycznej związanej z krytyką imperialnego Rzymu w Ap pozwala dostrzec zróżnicowanie perspektyw badawczych. Niektórzy egzegeci koncentrują się na badaniach nad szeroko pojętym kontekstem historyczno-literackim obecnego w Ap zjawiska. Inni dostrzegają w symbolach antyrzymskich ponadczasowe treści o charakterze etycznym lub teologiczno-moralnym. Ponadto szeroka grupa egzegetów bazując na badaniach o charakterze historycznym analizuje problem krytyki Rzymu w perspektywie profetycznej i eschatologicznej księgi. WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Egzegeci traktujący Ap jako pismo o szczególnym charakterze religijnym nie powinni tracić kontaktu ze środowiskiem naukowym zajmującym się aspektami historyczno-literackimi, historyczno-religijnymi czy filologicznymi. Z drugiej strony, prowadząc badania o charakterze teologicznym nie należy pomijać przesłania profetycznego zawartego w krytyce imperialnego Rzymu.
The article is titled “The symbol of the serpent in the Apocalypse of St. John”. Its aim is an exegetical analysis of the term “serpent” (ὄφις). The expression appears in Rev 9:19; 12:9; 20:2 and 12:14-16. In Rev 9:19 snakes are a symbolic element of a cavalry that realizes God’s plan. In other texts the serpent is a symbol of Satan. In Rev 12:9; 20,2 appears the title “the ancient serpent” referring to the biblical story of Gen 3:1-24. It is emphasized that Satan is the tempter. In Rev 12:14-16 the term “serpent” is used as a synonym for the dragon. It is possible that the symbolic scene of aggression towards woman expresses a destructive satanic action against the Church. We also ask a question how much the apocalyptic dragon (δράκων) is a serpent. In the course of exegetical analysis we have paid attention to two The second is original theology of Rev. One of her basic features is very rich symbolism. The author of Rev. refers to the past, but introduces a new, original content perspectives. The first is a historical and religious background of the serpent symbol in Rev.
DE
Die Schlange (ὄφις) erscheint in Offb 9,19; 12,9; 20,2 sowie 12,14-16. In Offb 9,19 sind die Schlangen ein Element der symbolischen Reiterei, welche die von Gott vorgesehene Plage vollstreckt. In anderen Texten ist die Schlange ein Symbol des Satans. In Offb12,9 und 20,9 wird die Verbindung zwischen der Schlange und der biblischen Geschichte der Ursünde hergestellt, indem sie als „die alte Schlange“ bezeichnet wird (vgl. Gen 3,1-15). Im Kontext von Offb 12,14-16 erscheint die Schlange als ein Symbol ersatzweise mit dem Drachen. Es ist möglich, dass die symbolische Szene der Aggression gegenüber der Frau (= Kirche) an das destruktive Handeln des Satans gegenüber der laubensgemeinschaft erinnert. Die letzte Aufgabe bildet ein Versuch näher zu bestimmen, inwieweit das grundlegende Symbol des Satans „δράκων” in der Offenbarung des Johannes mit der symbolischen Figur der Schlange zusammenhängt. In der Behandlung des Themas wurde eine besondere Aufmerksamkeit auf zwei grundlegende Perspektiven gelenkt. Die eine bezieht sich auf den vielschichtigen religiös-historischen Hintergrund des Symbols der Schlange in der Offb. Die zweite Perspektive bildet die einzigartige Theologie der Offb, die berücksichtigt werden muss. Zu ihren nterscheidungsmerkmalen gehört die spezifische symbolische Sprache. Der Autor der Offb warnt die kirchliche Gemeinschaft vor der Verharmlosung dieser widerwärtigen spirituellen Macht und zeigt gleichzeitig die Möglichkeiten ihres Bezwingens auf.
PL
Wąż (ὄφις) pojawia się w Ap 9, 19; 12, 9; 20, 2 oraz 12, 14–16. W Ap 9, 19 węże stanowią element symbolicznej konnicy realizującej zaplanowaną przez Boga plagę. W pozostałych tekstach są symbolem szatana. W Ap 12, 9 i 20, 9 podkreśla się związek szatana z biblijną historią pierwszego grzechu, określając go jako „starodawnego węża”. Autor akcentuje, że podstawową formą działania szatana jest wprowadzanie w błąd. W kontekście Ap 12, 14–16 wąż pojawia się jako symbol stosowany wymiennie ze smokiem. Możliwe, że symboliczna scena agresji wobec niewiasty (Kościoła) nawiązuje do destrukcyjnego działania szatana przeciw wspólnocie wierzących. Ostatnie zadanie stanowi próba określenia, na ile podstawowy symbol szatana w Ap – δράκων może wiązać się z symboliczną figurą węża. W opracowaniu tematu zwrócono szczególną uwagę na dwie podstawowe perspektywy. Pierwszą z nich tworzy wielopoziomowe tło religijno-historyczne symbolu węża w Apokalipsie. Perspektywę drugą stanowi oryginalna teologia księgi, którą należy uwzględnić. Do jej podstawowych cech należy specyficzny język symboliczny. Autor Apokalipsy, nawiązując do przeszłości, oferuje treści nowe i profetycznie ponadczasowe. Treści te dostrzegalne są również w apokaliptycznym symbolu węża.
Encyklika papieża Franciszka Laudato sì wywołała niemałe poruszenie w środowisku naukowym. Jednocześnie, w środowisku teologów i filozofów katolickich większego znaczenia nabrały pytania o związek wiary i ekologii. Wobec panującej, często uproszczonej wersji ekologii, nierzadko powiązanej z areligijnymi i lewicowymi nurtami społecznymi Franciszek proponuje spojrzenie na ekologię adekwatne do otaczającej współczesnego człowieka rzeczywistości. Akcent pada na integralność ekologii. Integralność ta polega przede wszystkim na uznaniu, że celem działań ekologicznych jest nie tylko świat roślin czy zwierząt, ale również człowiek. W prezentowanym artykule podejmuje się refleksję nad biblijną koncepcją stworzenia, która dla chrześcijanina stanowi istotne źródło realizowania postaw proekologicznych. Biblia, jako święta księga chrześcijan wskazuje jasno, że pierwszym powodem, dla którego osoba religijna powinna szanować stworzenie jest szacunek dla jego Autora, czyli Stwórcy. Jednocześnie w kluczu ekologicznym, czyli zgodnym z naturalnym stanem rzeczy, autorzy biblijny postrzegają sporne dzisiaj kwestie, jak np. małżeństwo mężczyzny i kobiety, szacunek dla nienarodzonych i chorych, opiekę nad osobami wykluczonymi ze społeczeństwa. W odróżnieniu od wąsko pojętej ekologii tradycyjnej, znaczonej specyficznym pesymizmem i napięciem, ekologia integralna wiąże się z szansą radykalnej odnowy stworzenia, która dokona się przez Jezusa Chrystusa. Wrażliwość ekologiczna jest współcześnie szeroko akceptowana i rozwijana. Podkreślanie integralności ekologii jest właściwą drogą do usuwania sprzeczności, które istnieją w przestrzeni refleksji i praktyki ekologicznej. Jednocześnie jest oczywiste, że „nawrócenie ekologiczne” jest dla chrześcijanina tożsame z nawróceniem do Boga Stwóry i do Jezusa Chrystusa.
EN
This article is entitled: Creation and Integral Ecology. A biblical-theological perspective. The concept of integral ecology has been emerging in scientific discussion for some years. It is also addressed in Pope Francis' encyclical Laudato si (2015). The biblical theology of creation can be one of the sources for integral ecology. From a biblical perspective, integral ecology concerns human beings and creation. The integral ecologist asks about human dignity before birth and about social injustice. From the perspective of biblical theology, Jesus Christ plays an important role. He is the beginning of a new creation. In eschatology, he leads the whole creation to perfection. Christians should work in favour of ecology because the world was created by God and has been renewed by Jesus Christ. Furthermore, the church should be a community of brotherly love. Everyone should have equal access to the goods of nature. Biblical truth about creation can be an important source for environmental activities.
The Apocalypse of St. Jana delights with the richness of eschatological content. However, the eschatological themes of the Apocalypse are not a frequent subject of scientific study. The reflections contained in this article take the form of methodological guidelines. They concern the process of interpreting the eschatology of Apocalypse. The Apocalypse should not be interpreted in isolation from historical and literary research. It should also not be interpreted in isolation from ethical research. It should also take into account the specific nature of prophetism of Apocalypse. Eschatological contents contain an important place in this book. In order to interpret them properly, it is necessary note i.a.: eschatological dynamics of the Apocalypse; the ambiguity of some symbols; the relation of eschatology to christology and ecclesiology.
PL
Apokalipsa św. Jana zachwyca bogactwem i głębią treści eschatologicznych. Jednak aktualnie, w przestrzeni teologiczno-biblijnej refleksji naukowej tematy eschatologiczne nie są podejmowane zbyt często. Refleksje zawarte w tym artykule stanowią formę wskazówek o charakterze metodologicznym. Dotyczą one procesu odczytywania eschatologii Ap. Nie można jej interpretować w oderwaniu od badań o charakterze historyczno-literackim czy badań nad etyką ksiegi. Należy uwzględnić także specyficzny charakter profetyzmu Ap. Jednak centralne miejsce zajmują w Ap treści eschatologiczne. Aby interpretować je właściwie warto uwzględnić niektóre postulaty. Należą do nich: zwrócenie uwagi na dynamikę eschatologiczną Ap, uwzględnienie wieloznaczności niektórych symboli oraz odczytanie eschatologii księgi w relacji do jej oryginalnej chrystologii i eklezjologii.
The article entitled "Originality of satanology of Apocalypse on the background of biblical literature" is dedicated especially theological vision of Satan in the Apocalypse. Against the background of the New Testament figure of Satan in Revelation presents new content. So far satanology is expanded. Introduces new accents.
The subject of the presented paper is Romans in Maran Atha by Johann Gottfried Herder (1779). J. G. Herder (1744 – 1803) is one of the outstanding figures of our region. The contemporary academic discussion concerning his achievements and significance predominantly consists of studies related to his work as a philosopher, cultural anthropologist, linguist and theologian, but his biblical exegesis is less known. One of Herder‘s important exgetic works is "Maran Atha. Das Buch von der Zukunft der Herrn, des Neuen Testaments Siegel", Riga 1779. The author interprets numerous texts of the Apocalypse as referring to the Jewish war (66 – 73). During the conflict the Romans and their commanders played an important role. Herder represents the Romans as executors of God’s punishment against Israel and Jerusalem. Responsibility for disaster lies with the representatives of Jewish insurgents. Apart from allusions to the Romans and the Jews text of the "Apocalypse" refers to eschatology and christology. On this way Herder links the cultural context and theology of the biblical book.
PL
Prezentowany artykuł nosi tytuł Rzymianie w Maran Atha Johanna Gottfrieda Herdera (1779). J. G. Herder (1744 – 1803) należy do wybitnych postaci naszego regionu. We współczesnej dyskusji naukowej na temat jego dorobku i znaczenia przeważają studia związane z jego twórczością jako filozofa, antropologa kultury, lingwisty czy teologa, jednak jego egzegeza biblijna jest mało znana. Do ważnych dzieł egzegetycznych Herdera należy zaliczyć komentarz do Apokalipsy św. Jana Maran Atha. Das Buch von der Zukunft der Herrn, des Neuen Testaments Siegel, Ryga 1779. Jedną z ważnych cech komentarza stanowi interpretacja szeregu tekstów Ap jako zapowiedzi wydarzeń wojny żydowskiej (66 – 73). W czasie tego konfliktu kluczową rolę odegrały wojska rzymskie i ich dowódcy. Herder przedstawia Rzymian jako wykonawców wyroków Bożych wobec ówczesnego Izraela i Jerozolimy. Odpowiedzialność za klęskę ponoszą bowiem przedstawiciele elit powstańczych. Mimo oczywistych aluzji do działań Rzymian wobec Żydów, tekst Ap posiada także znaczenie eschatologiczne i chrystologiczne. W ten sposób Herder wiąże kontekst kulturowy powstania Ap z jej przesłaniem teologicznym.
Presented article is entitled: Biblical theology of creation as a source of integral ecology. The concept of integral ecology several years appears in the scientific discussion. Also appears in the Encyclical Letter of Pope Francis Laudato sì (2015). The biblical theology of creation can be one from sources of integral ecology. From a biblical perspective the integral ecology refers to human person and to the created world. The ecologist integral asks for the dignity of the human person before birth and for social injustice. From the perspective of biblical theology a very important role plays the person of Jesus Christ. He is the beginning of a new creation. In eschatological time he brings the whole creation to the fullness. A Christian should work towards ecology because the world is created by God, was created anewin Christ Jesus, and the Church should be a community of brotherly love. Everyone should have fair access to the goods of nature. Biblical truth about the creation can be an importantsource of ecological activities.
PL
Prezentowany artykuł nosi tytuł: Biblijna teologia stworzenia jako źródło ekologii integralnej. Pojęcie ekologii integralnej od kilku lat pojawia się w dyskusji naukowej, a ostatnio także w encyklice papieża Franciszka Laudato sì (2015). Biblijna teologia stworzenia może być jednym ze źródeł ekologii integralnej. Z perspektywy biblijnej ekologia integralna odnosi się do osoby ludzkiej i do świata stworzonego. Ekolog integralny pyta o godność osoby ludzkiej przed narodzeniem oraz o niesprawiedliwość społeczną. Z perspektywy teologii biblijnej bardzo ważną rolę odgrywa osoba Jezusa Chrystusa. On jest początkiem nowego stworzenia. W czasie eschatologicznym doprowadza całe stworzenie do pełni. Chrześcijanin powinien działać na rzecz ekologii, ponieważ świat jest stworzony przez Boga, został stworzony na nowo w Chrystusie Jezusie, a Kościół powinien być wspólnotą braterskiej miłości. Wszyscy powinni mieć sprawiedliwy dostęp do dóbr natury. Biblijna prawda o stworzeniu może być ważnym źródłem działań ekologicznych.