Polski konstytucjonalizm ma znacznie starszą metrykę niż zazwyczaj kojarzony z nim 1791 r. Wszak w materialnym znaczeniu terminu konstytucja jest synomimem ustroju politycznego, a zatem towarzyszy ona polskiej państwowości od jej zarania. Ewolucja rodzimej monarchii doprowadziła do powstania znaczących dokumentów jurydycznych, tworzących sformalizowaną część nadwiślańskiego konstytucjonalizmu, uzupełnianą przez zwyczaje. Obejmowały one niespisane ustrojowe fundamenty, które w 1767 r. uległy instytucjonalizacji w postaci Praw kardynalnych. Można je traktować jako pierwszą polsko-litewską konstytucję, jeśli pod tym pojęciem będziemy rozumieć zawierający najważniejsze dla państwa postanowienia akt o najwyższej jurydycznej mocy. W 1791 r. stała się nim Ustawa Rządowa z 3 Maja, przekreślająca dorobek rodzimego konstytucjonalizmu w imię dostosowania się do ówczesnych eurostandartów.
EN
Polish constitutionalism has sufficiently old tradition. In the material sense constitution means political system, so she is as old as our state. In the process of evolution in ourmonarchy appeared any important juridicial acts, which composed institutionalised part of native constitutionalism apart from fundamental for political regime customs. In 1767 these basic principles were published as Cardinal laws, which may be treated as original summit of lithuanian-polish constitutionalism. His end arrived in 1791 year, when in the name of progress was proclamed co called Constitution of Third May, which annihilated our original model of constitutional statehood.
Kwestia odpowiedniego umiejscowienia sądownictwa w strukturze władzy państwowej oraz charakteru judykatury nie jest błaha. Władza sądownicza generalnie podlega mniejszym przemianom niż reszta aparatu państwowego. Sprawia to, że może powstać wrażenie jej aksjologicznej oraz historiozoficznej przewagi nad bardziej nasączonymi Duchem Czasu legislatywą i egzekutywą. Rodzi to pokusę wzmacniania znaczenia Trzeciej Władzy, domniemanie bardziej odpornej na rozmaite błędy i wypaczenia. Wydaje się jednak, że w sporym stopniu mamy do czynienia ze złudzeniem, ponieważ sądownictwo jest zbyt mocno związane z państwowością, aby można było liczyć na to, że doskonale zachowa swoje stare walory w ponowoczesnym świecie.
EN
The problem of the position of judicature in the structures of state power and justiciary’s identity is important. Judicial power generally is less inclined for changes than the rest of state’s machinery. In the effect it’s possible the appearance of impression of its axiologic and historiozofic preponderance over more connected with Time’s Spirit legislative and executive. So arises the temptation for strengthening of Third Power as more resistant for errors and distortions. However, it is probably an illusion, because justiciary is too strongly connected with statehood, so the hope for resistance of many good ancient values in the corp of judiciary is deceptive.
Losowanie jest alternatywną względem głosowania postacią wyborów. W antycznym modelu ludowładztwa właśnie za pomocą tej pierwszej, abstrahującej od demagogii i zmiennych nastrojów demosu, metody obsadzano większość publicznych stanowisk, co skłoniło Arystotelesa i Monteskiusza do uznania, że losowanie jest odpowiednie dla demokracji, a wybory w formie głosowania dla arystokracji. Obie odmiany wyborów odnajdziemy w nowszych czasach we włoskich republikach miejskich, ale Wielka Rewolucja Francuska skutkuje utożsamianiem w praktyce ustrojowej socjalistycznych i liberalnych nowoczesnych demokracji wyborów z głosowaniem. Losowanie występuje w procedurach elekcyjnych sporadycznie, np. wówczas, gdy kandydaci uzyskali tyle samo głosów, którą to sytuację prawodawcy, również w Polsce, uznają za odpowiednią dla odwołania się do zepchniętego na margines losowania.
EN
Lot and ballot are alternatives forms of the election. In the ancient democracy the first possibility was more popular as better because is independent from the people’s emotions. So Aristotle and Montesquieu represent the constant view that ballot is typical for aristocracy and lot for democracy. The both incarnations of election we can find in medieval Italian city-states as Venice or Firenze, but Great French Revolution changes the democratical paradigm in the direction of victory of balloting as practical almost unique variant of election in the modern both socialist and liberal democracies. In our times lot exists in electional procedures sporadically, for example in the situation of the equal quantity of voices given for two or more candidates. In such situation the creators of law, also in Poland, accept the possibility of using lot in the character of aiding, also evidently non substantial, procedure in the modern democracy
Artykuł przedstawia ustrój Zakonu Maltańskiego w metodologii właściwiej dla badania i opisu ustroju państwa. Autor prezentuje pogląd, że Zakon Maltański stanowi przykład państwa zakonnego typu konfesyjnego, z cechami charakterystycznymi dla państwa, do których zalicza strukturę władz oraz podział władzy, o cechach państwa republikańskiego.
EN
The article presents governmental system of Order of Malta with methodology applying to description and analyzing the system of state. Author assumes that the Order of Malta is an example of confessional monastic state with features specific for a state like structure of powers, division of powers and other characteristic for republican type of a state.
In the constitutional scheme of state power in Romania we can find the Superior Council of Magistracy. This subject is absent in the classical version of the political system. The Council is situated between the highest state powers and the courts. Its personal composition is constituted by delegates of the judiciary and public prosecutor’s office, as well as persons elected by the Senat. The task of the Council is presentation of judicial and prosecutor’s candidatures for the Presidency.
Artykuł jest poświęcony kompetencji Trybunału Konstytucyjnego RP do badania konstytucyjności już nie obowiązującego prawa. Przyjęto , że podstawowe znaczenie ma tu wyrok TK z 16 marca 2011 r. stwierdzający niekonstytucyjność dekretów Rady Państwa z 12 grudnia 1981 r. wprowadzający stan wojenny. Historyczna problematyka stanu wojennego wywołuje ciągle zrozumiałe emocje polityczne i ideologiczne, od których jednak musza abstrahować rozważania prawnicze. Autor rekonstruuje założenia, na których oparł się TK, a potem analizuje je pod katem obowiązywania standardów konstytucyjnych. Zajmuje się też skutkami, do których prowadzi uznanie już nieobowiązującego prawa za niekonstytucyjne. Tekst jest skonstruowany tak by prezentowane w nim poglądy inspirowały do dalszej dyskusji.
EN
This text concerns the institution of ballot and its functions in judicature. Author analyses in details procedures of fortuity, which replaced the argumentation of parties and the influence of such methods (“unfactual fortune”) on verdict in the judicial processes. The issue of dividing the judicature and the power of adjudication from other functions and objects of power is analysed also in this text. Author writes a lot about procedures of ballot of jury as a relict of influence the fortune on adjudication and role of this procedure in guaranteeing the impartiality of judges.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.