PL
W większości krajów prowadzone są rozbudowane programy badawcze, których celem jest dostarczanie użytecznej wiedzy społecznej na temat funkcjonowania sił zbrojnych i ich relacji ze społeczeństwem; wiedza ta jest podstawą tzw. evidence based policy w dziedzinie obronności państw. Niektóre z tych badań prowadzone są przez cywilne ośrodki akademickie, większość jednak przez wyspecjalizowane instytucje badawcze związane bezpośrednio z siłami zbrojnymi lub resortem obrony danego kraju. Stosowany w nich warsztat wykracza znacznie poza standardowe sondaże ankietowe i obejmuje bogate spektrum metod i technik badawczych stosowanych współcześnie w rozwiniętych naukach społecznych. Wiele badań ma charakter wielodyscyplinarny i wykorzystuje naukowe metody badawcze psychologii, antropologii, nauk o zarządzaniu itp. Na tym tle sytuacja badań społecznych dla potrzeb polityki obronnej w Polsce wygląda niezmiernie ubogo. Zasób kompetencji i zakres działalności badawczej Wojskowego Biura Badań Społecznych stanowi ledwie niewielki wycinek tego, co jest normą dla ośrodków działających na świecie. Poza resortem działa tylko jeden ośrodek, którego badania mają jednak czysto akademicki charakter i nie koncentrują się na wojsku, gdyż dotyczą wszystkich służb mundurowych („grup dyspozycyjnych”). W artykule przedstawiono zatem postulat rozwoju w MON systemu badań nastawionego na dostarczanie profesjonalnie gromadzonej i analizowanej wiedzy społecznej. Jako przykład potrzeb, które takie badania powinny zaspokajać, przedstawiono tworzone obecnie Wojska Obrony Terytorialnej. Opisano socjologiczną specyfikę nowego rodzaju SZ oraz naszkicowano uwzględniający ją program badań, mających służyć Dowództwu WOT odpowiednią wiedzą społeczną, dotyczącą zarówno zjawisk i procesów obserwowanych wewnątrz tej formacji, jak i zewnętrznych, szczególnie lokalnych, uwarunkowań społecznych.
EN
In most countries complex research programs are developed to provide actionable social knowledge on armed forces and their relations with civil society. This knowledge allows military and civil authorities to formulate evidence based defence policy. Some of these research programs are undertaken by civil academic centres, but a majority are executed by specialised research institutions bound directly to the army or MoD in the given country. The spectrum of research methods and techniques applied by them is much wider than typical opinion surveys and contains practically the whole range of tools developed in contemporary social sciences. Several research projects are of multidisciplinary character and use scientific methods of psychology, anthropology, management science etc. Comparing to this the situation in Poland looks rather miserly. The range of research activity and competence resources of the Military Office of Social Research cover only a small section of what is a norm for centres in even smaller countries. Outside of MoD there is only one academic institution, not focused on applied research and dealing with not only military, but all kind of “disposal services” (incl. police, fire departments, customs, prison guard etc.). The article argues for development within Ministry of National Defence of a system of applied social research aimed at providing professionally collected and analysed social knowledge. As an example of needs that should be met by this kind of research the Territorial Defence Forces are presented. The sociological specificity of TDF is characterised, and appropriate research program is delineated which would provide the TDF Command with actionable social knowledge concerning as well internal processes and phenomena within TDF as external social determinants with particular focus on local conditions.