PL
Artykuł przedstawia odpowiedź na pytanie, czy współczesne zróżnicowanie postaw wobec edukacji odzwierciedla podziały zaborowe. Odwołując się do teorii długiego trwania instytucji Douglasa Northa, teorii zmian w systemach edukacyjnych Margaret Archer oraz teorii postaw Alberto Simpsera, przedstawione są argumenty łączące dzisiejsze postawy wobec edukacji ze sposobem wprowadzania instytucji nowoczesnego państwa w XIX wieku. W artykule przeanalizowano obecne postawy wobec edukacji na obszarze dawnej Galicji, porównano je z wynikami z Prus i zaboru rosyjskiego. Na podstawie badań oraz dostępnej literatury można stwierdzić wpływ wzoru wdrażania elementów państwowości na modele mentalne mieszkańców społeczności lokalnej. Przeanalizowano sposób budowania instytucji, oparty na poszanowaniu społeczności lokalnej, angażujący nauczycieli w działalność społeczną, który przekłada się na satysfakcję z działania instytucji, a także katalizuje zaufanie między mieszkańcami danego regionu. Analiza opiera się na badaniach ilościowych i jakościowych przeprowadzonych w trzech miastach znajdujących się na terenach dawnych zaborów oraz na reprezentatywnym badaniu rodziców uczniów.
EN
The provides presents the answer to the question whether contemporary diversity of attitudes towards education reflects divisions from XIX century. Referring to North’s theory of the long duration of institution, Archer’s theory of changes in the educational systems of and Simpser’s theory of attitudes, it is agrned that today’s attitudes towards education and the pattern of introducing institutions of modern state in the nineteenth century are linked. The article analyses current attitudes towards education in former Galicia, comparing them with those in the area of former Prussia and Russia. The model of implementation of state elements is found to have impact on the mental models of inhabitants of the local community. The patterns of institutions building, based on respect for the local community, engaging teachers in social activities that generates satisfaction with the functioning of institutions as well as trust between the inhabitants of the region, are analyzed. The analysis is based on quantitative and qualitative research.