Diagnoza i terapia logopedyczna dziecka przedwcześnie urodzonego (od okresu noworodkowego do adolescencji)

• Authors: Ewa Kaptur

Title variants

EN

Speech therapy diagnosis and therapy of a prematurely born child (from the neonatal period to adolescence)

Abstracts

EN

Children born prematurely are in the risk group of children who may experience factors negatively affecting their psychomotor, emotional, social development. In the case of more severe complications, caused by CNS damage, there are serious pathologies observed already in the first months of a child’s life. However, often the consequences of prematurity are felt only in later years - at the stage of preschool or school development. That’s why it’s so important that babies born prematurely are cared for by neurologists already in the neonatal ward, and later have the opportunity to attend speech therapy clinics. The article points out when it is appropriate to seek the help of a speech therapist. It was explained whether the visits should be consultative or continuous, in the form of regular therapy. The heterogeneous group of children and adolescents who participated in speech therapy classes is also shown, the methods (including supportive ones) used during therapy are indicated, and selected speech therapist activities in the area of primal (food intake) and secundal (speaking) functions are briefly characterized. Key words: preterm birth, preterm infant development, early speech therapy intervention, speech therapy, primaries and seconds functions, therapy methods

PL

Dzieci urodzone przedwcześnie znajdują się w grupie ryzyka dzieci, u których mogą wystąpić czynniki negatywnie oddziałujące na ich rozwój psychoruchowy, emocjonalny, społeczny. W wypadku cięższych powikłań, spowodowanych uszkodzeniami OUN, dochodzi do poważnych patologii obserwowanych już w pierwszych miesiącach życia dziecka. Często jednak następstwa wcześniactwa odczuwane są dopiero w późniejszych latach – na etapie rozwoju przedszkolnego czy szkolnego. Dlatego tak ważne jest, aby dzieci przedwcześnie urodzone były pod opieką neurologopedów już na oddziale neonatologicznym, a później miały możliwość uczęszczania na terapię do gabinetów logopedycznych. W artykule zwrócono uwagę na to, kiedy warto skorzystać z pomocy logopedy. Wyjaśniono, czy wizyty mają mieć charakter konsultacyjny, czy też ciągły, w postaci regularnej terapii. Pokazano też niejednorodną grupę dzieci i młodzieży, które uczestniczyły w zajęciach logopedycznych, wskazano metody (także te wspomagające) stosowane podczas terapii oraz krótko scharakteryzowano wybrane działania logopedy w obszarze funkcji prymarnych (pobór pokarmu) i sekundarnych (mówienie).

Keywords

PL

poród przedwczesny; rozwój wcześniaka; wczesna interwencja logopedyczna; terapia logopedyczna; funkcje prymarne i sekundarne; metody terapii

EN

preterm birth; preterm infant development; early speech therapy intervention; speech therapy; primaries and seconds functions; therapy methods

• Publisher: Polskie Towarzystwo Logopedyczne
• Journal: Logopedia
• Year: 2024
• Volume: 53
• Pages: 215-232

Dates

published

2024

Contributors

author

Ewa Kaptur

• Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej, Pracownia Leksykologii i Logopedii

• https://orcid.org/0000000180949889

References

• Bagnowska K., 2014, Czynniki wpływające na skuteczność rehabilitacji metodą NDT-Bobath u dzieci urodzonych przedwcześnie „Nowa Pediatria” 2, s. 63–71.
• Baj-Lieder M., 2019, Integracja sensoryczna w praktyce logopedycznej, „Forum Logopedy” 34,s. 22–25.
• Bauer H., Appaji G., Mundt D., 1992, Vojta Neurophysiologic Therapy, „The Indian Journal ofPediatrics” 59, s. 37–51.
• Baxter R., 2023, Język na uwięzi, tłum. A. Grabowiecka-Nowak, B. Gołdynia, wyd. 2, Kraków.
• Bednarczyk M., Lewandowska M., Stobnicka-Stolarska P., Szozda A., Winnicka E., ZawitkowskiP., 2014, Ocena gotowości do funkcji jedzenia (karmienia doustnego), „Standardy MedycznePediatria” 1, s. 36–39.
• Bernatowicz-Łojko U., Brzozowska-Misiewicz I., Twardo M., 2013, Wczesna interwencja – opiekalogopedyczna od pierwszych dni życia dziecka, [w:] Medycyna w logopedii. Terapia, wspomaganie, wsparcie. Trzy drogi – jeden cel, red. J.J. Błeszyński, Gdańsk, s. 40–56.
• Bielecka-Cymerman J., 2003, Zaburzenia neurorozwojowe u dzieci urodzonych przedwcześnie, [w:] Noworodek przedwcześnie urodzony – pierwsze lata życia, red. M.K. Kornacka, Warszawa,s. 42–54.
• Boiron M., Nobrega L., Roux S., Henrot E., Saliba E., 2007, Effects of oral stimulation and oral suport on non-nutritive sucking and feeding performance in preterm infants, „Developmental Medicine and Child Neurology” 49 (6), s. 439–444.
• Borkowska M., 2008, Metoda NDT-Bobath (Neurodevelopmental Treatment – Bobath) w usprawnianiu dzieci z zaburzeniami rozwoju ruchowego, [w:] Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków, s. 193–208.
• Bręborowicz G.H., Kamiński K., Markwitz W., Skrzypczak J., Wilczyński J., 2003, Poród przedwczesny, [w:] Postępy w medycynie matczyno-płodowej: zbiór wybranych wykładów wygłoszonych na III Kongresie Polskiego Towarzystwa Medycyny Perinatalnej, red. J. Wilczyński, L. Podciechowski, D. Nowakowska, Poznań, s. 183–185.
• Chrzan-Dętkoś M., 2012, Wcześniaki. Rozwój psychoruchowy w pierwszym roku życia, Gdańsk.
• Chrzan-Dętkoś M., 2016, Rozwój dzieci urodzonych przedwcześnie, [w:] Wczesna interwencja logopedyczna, red. S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray, Gdańsk, s. 162–179.
• Cieszyńska J., Korendo M., 2011, Wczesna interwencja terapeutyczna, Kraków.
• Cytowska B., 2008, Idea wczesnej interwencji i wspomagania rozwoju małego dziecka, [w:] Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków, s. 15–26.
• Cytowska B., 2008, Stymulowanie rozwoju niemowląt, [w:] Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków, s. 101–112.
• Czajkowska M., Kaptur E., 2016, Metoda Vojty w diagnozie i terapii triady ssanie-połykanie-oddychanie u dziecka przedwcześnie urodzonego, „Logopedia” 45, s. 205–221.
• Dołyk B., 2008, Diagnostyka i terapia metodą Vojty we wczesnej interwencji. Zaburzenia ośrodkowej koordynacji nerwowej, [w:] Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków, s. 209–220.
• Domżalska-Popadiuk I., 2014, Wpływ stanów chorobowych u noworodka na rozwój mowy, [w:] Biomedyczne podstawy logopedii, red. S. Milewski, J. Kuczkowski, K. Kaczorowska-Bray,Gdańsk, s. 62–67.
• Dworzańska K., Borowicz-Lech L., 2016, Diagnoza dziecka od chwili narodzin, „Forum Logopedy” 11, s. 11–13.
• Gacka E., 2012, Wczesna interwencja logopedyczna, [w:] W świecie logopedii, t. 1. Materiały dydaktyczne, red. A. Podstolec, K. Węsierska, Katowice, s. 31–49.
• Gacka E., 2014, Zaburzenia rozwoju mowy u dzieci z porodów przedwczesnych, Gdańsk.
• Gacka E., 2017, Czynniki ryzyka wystąpienia nieprawidłowości w kształtowaniu się mowy u dzieci urodzonych przed terminem (wcześniaków) w świetle założeń profilaktyki logopedycznej, [w:] Współczesne tendencje w diagnozie i terapii logopedycznej, red. D. Pluta-Wojciechowska, B. Sambor, Gdańsk, s. 191–202.
• Gadzinowski J., Kęsiak M., 2008, Definicje, terminologia, zasady organizacji opieki nad noworodkiem, [w:] Podstawy neonatologii, red. J. Szczapa, Warszawa, s. 1–22.
• Gawor M., 2012, Rozwój dziecka od okresu noworodkowego do 3. roku życia, [w:] Wybrane zagadnienia z pediatrii i pielęgniarstwa pediatrycznego, t. 1., red. L. Sochocka, A. Wojtyłko, Opole, s. 17–33.
• Gunia G., 2012, Koncepcja i organizacja opieki logopedycznej w Polsce, [w:] G. Gunia, V. Lechta, Wprowadzenie do logopedii, Kraków, s. 53–67.
• Helwich E., 2003, Ewolucja najczęstszych uszkodzeń mózgu, [w:] Noworodek przedwcześnie urodzony – pierwsze lata życia, red. M.K. Kornacka, Warszawa, s. 33–41.
• Iskra L., Szuchnik J., 2005, Diagnoza logopedyczna, [w:] Podstawy neurologopedii. Podręcznik akademicki, red. T. Gałkowski, E. Szeląg, G. Jastrzębowska, Opole, s. 271–302.
• Jasiak-Pałczyńska E., 2008, Postępowanie interwencyjne i wczesna terapia na oddziałach noworodkowych i niemowlęcych, [w:] Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków, s. 27–37.
• Kaczan R., Regner A., 2004, Teoretyczne i praktyczne podstawy ustno-twarzowej terapii regulacyjnej według koncepcji Rodolfo Castillo Moralesa, [w:] Neurokinezjologiczna diagnostyka i terapia dzieci z zaburzeniami rozwoju, red. L. Sadowska, Wrocław, s. 253–294.
• Kaczorowska-Bray K., 2012, Diagnoza we wczesnej interwencji logopedycznej, [w:] Diagnoza logopedyczna, red. E. Czaplewska, S. Milewski, Gdańsk, s. 223–261.
• Kaptur E., Sławek J., 2017, Opieka logopedyczna nad dzieckiem przedwcześnie urodzonym, [w:] Mózg – język – komunikacja, red. M. Rutkiewicz-Hanczewska, J. Sławek, E. Kaptur, Poznań, s. 69–95.
• Kaptur E., Sławek J., 2020, Dyslalia, dysleksja i inne problemy u dziecka przedwcześnie urodzonego. Studium przypadku, „Forum Logopedy” 38, s. 11–17.
• Kaptur E., 2023, Rozwój mowy dzieci przedwcześnie urodzonych, „Forum Logopedy” 54, s. 5–10.
• Karga M., 2008, Podstawowe zasady obserwacji i terapii zaburzeń integracji sensorycznej u małego dziecka, [w:] Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków, s. 221–238.
• Kowalska K., 2019, Terapia zaburzeń karmienia u dziecka urodzonego przedwcześnie, „Forum Logopedy” 33, s. 22–26.
• Kułakowska Z., 2003, Wczesne uszkodzenie dojrzewającego mózgu. Od neurofizjologii do rehabilitacji, Lublin.
• Lipka D., Huras H., Poród przedwczesny – najnowsze wytyczne postępowania, „Forum Położnictwa i Ginekologii” https://www.forumginekologii.pl/artykul/porod-przedwczesny-najnowszewytyczne-postepowania [data dostępu: 15.09.2024].
• Łada A., 2013, Diagnostyka i terapia neurologopedyczna w świetle koncepcji NDT-Bobath, [w:] Medycyna w logopedii. Terapia, wspomaganie, wsparcie. Trzy drogi – jeden cel, red. J.J. Błeszyński, Gdańsk, s. 140–14
• Łobacz P., 2005, Prawidłowy rozwój mowy dziecka, [w:] Podstawy neurologopedii, red. T. Gałkowski, E. Szeląg, G. Jastrzębowska, Opole, s. 231–268.
• Machoś M., Czajkowska M., 2019, Ssanie bez tajemnic, Wrocław.
• Masgutowa S., Regner A., 2009, Rozwój mowy dziecka w świetle integracji sensomotorycznej, Wrocław.
• Marczykowska I., Koczaja-Styka W., 2017, Opóźniony rozwój mowy na tle skrajnego wcześniactwa – studium przypadku, „Głos Język – Komunikacja”, t. 4, s. 164–181.
• Mikołajewska E., Mikołajewski D., 2016, Metoda Bobath w rehabilitacji dorosłych i dzieci, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” 1 (18), s. 7–23.
• Montgomery A., Stoińska B., Pusz B., Gadzinowski J., Mazela J., 2015, Porównanie wyników oceny rozwoju w drugim roku życia dzieci urodzonych poniżej 32. t.c. w latach 1999-2003 oraz 2011-2012, „Standardy Medyczne Pediatria”, t. 12, nr 4, s. 655.
• Orłowska-Popek Z., Pawłowska-Jaroń H., 2023, Trudności dzieci przedwcześnie urodzonych w wieku przedszkolnym i szkolnym, „Logopedia” 52/2, s. 63–82.
• Pawłowska-Jaroń H., Orłowska-Popek Z., 2019, Problemy rozwojowe dzieci przedwcześnie urodzonych z perspektywy logopedycznej, „Logopaedica Lodziensia” 3, s. 149–162.
• Peirsmann N.E., 2011, Terapia czaszkowo-krzyżowa u dzieci i niemowląt, przeł. J. Popcowa, Warszawa.
• Pilewska-Kozak A.B., Bałanda-Bałdyga A., Skurzak A., Bień A.M., Kiełbratowska B., 2009, Odżywianie noworodka przedwcześnie urodzonego, [w:] Opieka nad wcześniakiem, red. A.B. Pilewska-Kozak, Warszawa, s. 117–137.
• Pluta-Wojciechowska D., 2015, Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji. Podstawy postępowania logopedycznego, Bytom.
• Pusz B., 2016, Wczesna interwencja i stymulacja rozwoju dziecka na oddziale neonatologicznym, [w:] Wczesna interwencja logopedyczna, red. K. Kaczorowska-Bray, S. Milewski, Gdańsk, s. 300–307.
• Pusz B., Stoińska B., 2008, Wybrane zagadnienia rehabilitacji ruchowej noworodków i małych dzieci, [w:] Podstawy neonatologii, red. J. Szczapa, Warszawa, s. 545–585.
• Regner A., 2008, Wczesna interwencja logopedyczna wobec dziecka zagrożonego niepełnosprawnością, [w:] Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków, s. 239–251.
• Regner A., 2016, Wczesna interwencja logopedyczna zapobiegająca zaburzeniom ustno-twarzowym, [w:] Wczesna interwencja logopedyczna, red. K. Kaczorowska-Bray, S. Milewski, Gdańsk, s. 286–299.
• Rządzka M., 2009, Obszary i formy wspomagania rozwoju mowy dziecka, [w:] Wczesne wspomaganie dziecka niepełnosprawnego i jego rodziny, red. E. Kraszewska, Gorzów Wielkopolski, s. 65–71.
• Rządzka M., 2019, Odruchy oralne u noworodków i niemowląt. Diagnoza i stymulacja, Kraków.
• Siudak A., Prażak J., 2023, Zaburzenia miofunkcjonalne w kontekście rozwoju motorycznego dziecka – studium przypadku „Logopedia” 52(2), s. 211–224.
• Stecko E., 2002, Zaburzenia mowy u dzieci – wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Warszawa.
• Stecko E., 2013, Logopedia małego dziecka, Warszawa.
• Sullivan P.B., Juszczak E., Bachlet A., Lambert B., Grant H.W., Eltumi M., Alder N., Thomas A.G., 2005, Gastrostomy tube feeding in children with cerebral palsy: a prospective, longitudinal study, „Development Medicine and Child Neurology” 47 (2), s. 77–85. wczesniak.pl/statystyka/ [data dostępu: 15.09.2024].
• Węsierska K., 2012, Profilaktyka logopedyczna w ujęciu systemowym, [w:] Profilaktyka logopedyczna w praktyce edukacyjnej, t. 1, red. K. Węsierska, Katowice, s. 25–47.
• Węsierska K., 2013, Opieka logopedyczna w przedszkolu. Profilaktyka – diagnoza – terapia, Toruń.
• Winnicka-Makulec E., 2012, Niskie napięcie mięśniowe u noworodków i niemowląt w aspekcie logopedycznym, [w:] Interwencja logopedyczna. Zagadnienia ogólne i praktyka, red. J. Porayski-Pomsta, M. Przybysz-Piwko, Warszawa, s. 189–196.
• Winnicka E., 2017, Trudności w karmieniu wcześniaków i ich konsekwencje, „Forum Logopedy” 22, s. 13–16.
• Winnicka E., 2019, Logopeda na oddziale patologii noworodka, „Forum Logopedy” 33, s. 6–11.
• Witak-Światłowicz L., 2007, Od jedzenia do mówienia. Problemy związane z karmieniem dziecka chorego, [w:] Dziecko chore. Zagadnienia biopsychiczne i pedagogiczne, red. B. Cytowska,B. Winczura, Kraków, s. 343–353.
• Zajączkowska-Sadlok A., 2014, Kiedy neonatolog wzywa logopedę, „Forum Logopedy” 3, s. 60–61.

Identifiers

DOI

10.24335/znq2-hr90

Biblioteka Nauki

62414899