PL
Opowieści spiskowe (znane również jako „teorie spiskowe”) utrzymują, że dostarczają prawdziwych i jednoznacznych odpowiedzi na doświadczenia kryzysowe i rozwijają się w połączeniu z tymi ostatnimi: im więcej kryzysów, tym więcej spisków! Nic więc dziwnego, że niedawnym, rozległym i wielopoziomowym kryzysom towarzyszyła kakofonia „modnych” opowieści, w których kryją się spiski, m.in. dotyczące COVID-19, zmiany klimatu, migracji, stagnacji gospodarczej i konfliktów zbrojnego. Te opowieści spiskowe łączą się z globalnymi teoriami spiskowymi (np. Great Reset, QAnon), a także z lokalnymi gwałtownymi protestami opartymi na teoriach spiskowych na poziomie krajowym lub regionalnym. Pomimo braków merytorycznych i logicznych, które często są wskazywane, teorie spiskowe mają dwie istotne zalety. Jedną jest ich struktura narracyjna, stanowiąca „rozwiązanie” pewnego narracyjnego „problemu”, utożsamianego z omawianym kryzysem. Opowiadają rzekomo tajną historię, która „wyjaśnia” obecny kryzys i na jej podstawie dają wgląd w innowacyjne rozwiązanie. Drugą zaletą jest ich przenośne, niedosłowne sformułowanie w formie metaforycznych i metonimicznych scenariuszy, co pozwala użytkownikom na mentalne anulowanie części swoich opowieści, gdy zostaną one zdemaskowane jako nieprawdziwe, a tym samym zachowanie opowieści, jako całości. Artykuł zawiera korpusową analizę użycia metafor w opowieściach spiskowych na temat COVID-19 w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i Niemczech. Wyjaśnia ich funkcję i szkicuje perspektywy dalszych badań. Omawia również szanse „przeformułowania” wzbogaconych metaforą opowieści spiskowych podczas (perma-)kryzysów i argumentuje, że takie przedsięwzięcie nie może ograniczać się do sprawdzania i poprawiania faktów. Zamiast tego należy wziąć pod uwagę atrakcyjność narracyjną opowieści spiskowych, opartą na ich przenośnej strukturze, aby tym samym ujawnić ich potencjalnie katastrofalne konsekwencje polityczne i społeczne.
EN
Conspiracy stories (also known as ‘conspiracy theories’) pretend to provide truthful and unambiguous responses to crisis experiences and thrive in conjunction with the latter: the more crises, the more conspiracies! Hence, it is no surprise that the recent, extended and multi-level crises have been accompanied by a cacophony of ‘trending’ stories that see conspiracies behind, e.g. COVID-19, climate change, migration, economic stagnation and military conflicts. These conspiracy stories link up with global master-conspiracies (e.g. Great Reset, QAnon) as well as with localised violent protests based on conspiracy stories at national or regional levels. Despite their oft-lamented factual and logical deficiencies, conspiracy stories have two important assets. One asset is their narrative structure that presents a ‘solution’ to the narrative ‘problem’, which is identified with the topical crisis. They tell a supposedly secret back-story that ‘explains’ the current crisis and, based on it, provide a glimpse of an innovative solution. Their second asset is their figurative, non-literal formulation in terms of metaphor scenarios and metonymies, which enables users to mentally cancel part of their stories when they are exposed as untrue, and thus to maintain the story as a whole. The article provides a corpus-based analysis of metaphor use in conspiracy stories about COVID-19 in the UK, America and Germany. It explains their function and sketches perspectives for further research. It also discusses the chances of “reframing” metaphor-enhanced conspiracy stories during (perma-)crises and argues that such an endeavour must not restrict itself to fact-checks and -corrections. Instead, the narrative appeal of conspiracy stories, based on their figurative structure, needs to be taken into account, in order to expose their potentially disastrous political and social consequences