Zwrot kulturowy, który silnie oddziałał na kształt nauk humanistycznych doprowadził w socjologii między innymi do podjęcia na nowo problematyki kulturowych uwarunkowań działań społecznych. Autor w tym artykule rekonstruuje jeden z wpływowych i analitycznie owocnych nurtów teoretycznych, który konceptualizuje struktury i elementy konstytuujące kulturę zbiorowości w odniesieniu do procesu konstruowania w niej działań społecznych i działań połączonych. Przedstawia historyczne przedsięwzięcia teoretyczne jako usytuowane w obszarze wyznaczonym przez kolektywną i holistyczną koncepcję Durkheima oraz psychologizującą i inywidualistyczną koncepcję Webera. Analizuje pod kątem empirycznej trafności oraz analitycznych możliwości i ograniczeń przedstawiane w toku rozwoju socjologii koncepcje kultury odwołujące się zarówno do metafory systemu symbolicznego, jak i układu praktyk, oraz dialektycznego zespolenia tych aspektów. Przedstawia także typologię współcześnie rozwijanych socjologicznych koncepcji kultury oraz wewnętrzną dynamikę kulturową, której efektem jest różnicowanie kulturowego pola socjologicznych koncepcji kultury.
The cultural turn in social sciences has induced sociologist to take further the problem of cultural determination of social action. is article reconstructs an important theoretical trend in modeling cultural structures as inuencing social action and interaction. It describes theoretical enterprises as situated between the opposite concepts of Durkheim and Weber and makes an assessment of analytical capacity and empirical delity of theoretical concepts based on the notion of symbolic system and practice. e article outlines the typology of contemporary sociological concepts of culture and explains the internalcultural dynamics of the cultural eld of social concepts of culture.
In Poland, the last two decades can be viewed as a period in which there has been a great deal of controversy and conflict, and which have coincided with the presence and use in the public sphere of religious symbols and values. Since the revolution of solidarity changed Polish society, those conflicts have been observed in different fields of social life: in politics, art, religion and even in science. In this article we decided to consider them, not only as a simple expression of a new culture of liberty in Poland, but we are also following an evolution of sociological knowledge about symbols and the conflicts which they involve. The main perspective in this text is concentrated around a theoretical point of view. We describe independent nature (Ricouer, Eco, Łotman) and the different kinds of symbols which take active roles in public discourse and in many social performances. We give special attention to the key symbols (Ortner, Turner, Łotman) which have a strong influence on present social situations and which are used in contemporary performative cultures to construct or dissolve conflicts. We do not forget about the power of a social context. For example, we consider how key symbols play dominating roles in the expression of social identity, within the dynamic of postmodern culture (Eco). We also describe how sociologists and anthropologists select and observe those central symbols when they are in social use. Using the example of Polish society we present the changeable nature of symbols and we do this with reference to the ritual and “quasi-ritual process”, which has been observed by many sociologists.
W dwóch ostatnich dekadach w Polsce obserwujemy liczne kontrowersje i konflikty dotyczące obecności wartości i symboli religijnych w sferze publicznej. Stały się one dla nasinspiracją do podjęcia teoretycznych rozważań dotyczących udziału symboli w procesach podtrzymywania i zmiany porządku społecznego oraz warunków adekwatnej socjologicznej analizy symboli i konfliktów symbolicznych. W artykule przedstawiamy użytecznąanalitycznie koncepcję symbolu (Ricouer, Turner, Łotman), który pełni aktywną funkcję w procesach integracji i transformacji kultury. Szczególną uwagę poświęcamy symbolom kluczowym (Ortner, Turner, Łotman), ich typologii oraz umiejscowieniu i udziałowi w dynamice symbolicznych centrów współczesnych społeczeństw (Shils, Alexander), a także zasadom badania ich użycia w procesach tworzenia tożsamości i strategicznych działaniach performatywnych o charakterze rytualnym. Przedstawioną metodologiczno-teoretyczną koncepcję stosujemy do wstępnej analizy konfliktów dotyczących krzyża jako symbolu centralnego w pluralistycznych, postchrześcijańskich społeczeństwach. Artykuł przedstawia zastosowanie pojęcia „symbol kardynalny” (key symbol) w antropologii. Analizuje zjawiska, którym nadaje się lub można nadać status symbolu kardynalnegow analizach kulturowych, kategoryzując je zgodnie z ich podstawowym sposobem funkcjonowania w sferze myślenia i działania.