Artykuł powstał ze „skrawków”, jakie pozostały w wyniku pracy nad brulionami Henryka Sienkiewicza. Autorka zrobiła rekonesans, ustaliła jak w świetle korespondencji pierwszej żony Henryka Sienkiewicza, Marii, listów samego pisarza i korespondencji Karola Potkańskiego do Jadwigi Janczewskiej można opisać stosunek małżeństwa Sienkiewiczów do syna i córki. Kluczowy w wywodzie stał się list Karola Potkańskiego napisany do Jadwigi Janczewskiej w roku 1893. Historyk, opiekun Henryka Sienkiewicza-juniora w czasie jego nauki w krakowskim gimnazjum, Karol Potkański, nakreślił w nim wizję Sienkiewicza jako ojca nieczułego i nieodpowiedzialnego, a dodatkowo faworyzującego córkę. Praca stanowi przyczynek do szerszych badań, pozwalających ustalić jak stereotypy wpływają na postrzeganie znanych postaci życia literackiego i kulturalnego drugiej połowy XIX wieku oraz nad procesem ich mitologizowania.
EN
The article was written on the basis of “scraps” left as a result of the study of Henryk Sienkiewicz’s draft papers. The author made a reconnaissance and determined how, in the light of the correspondence of Henryk Sienkiewicz’s first wife, Maria, writer’s own letters and Karol Potkański’s correspondence to Jadwiga Janczewska, we can describe the relationship of Sienkiewicz and his wife to their son and daughter. The letter of Karol Potkański, written to Jadwiga Janczewska in 1893, turned out to be crucial in this matter. In his letter, Karol Potkański, a historian, Henryk Sienkiewicz Junior’s guardian during his studies at the Kraków grammar school, presented Sienkiewicz as an insensitive and irresponsible father, who additionally favoured his daughter. The work contributes to wider research that allows to determine how stereotypes affect the perception of well-known literary and cultural figures of the second half of the 19th century and the process of their mythologisation.
Brulion Legionów, ostatniej powieści Henryka Sienkiewicza, zawiera 139 oddzielnych stron, w tym zarówno rzuty odmian tekstowych, kolejne warianty, jak i wersję drukowaną. Zróżnicowany materiał i pozostałe notatki pisarza pozwalają badaczowi przedstawić metody pisania autora i jego dylematy. Bogata kolekcja listów jest źródłem dodatkowej wiedzy na temat procesu pisania. Podobnie jak w innych sytuacjach twórczych, Henryk Sienkiewicz w swoisty sposób pracował nad koncepcją kluczowych fragmentów, a także sposobu narracji.
EN
The archived rough draft of Legiony, the last novel by Henryk Sienkiewicz, contains 139 separate pages, including drafts of textual varieties, subsequent variants, and the printed version. The diverse material and the remaining writer’s notes enabled the researcher to present the author’s writing methods and his dilemmas. The rich collection of letters was the source of additional facts on his writing process. Similarly to other creative situations, Henryk Sienkiewicz worked in his characteristic way on the concept of the crucial fragments as well as on the mode of narration.
The authoress tries to show Sienkiewicz as a person interested in a man and the environment at the aesthetic level. The writer in his correspondence left many traces of organizing his home space: he furnished apartments, brought out the equipment from the trip, which later served as the decoration of his houses. These issues became the subject of Sienkiewicz’s postal reports, allowing an analysis his tendencies, habits and aesthetic sensitivity.
PL
Autorka stara się przybliżyć Sienkiewicza jako osobę zainteresowaną człowiekiem i otoczeniem na poziomie estetycznym. Pisarz w swojej korespondencji pozostawił wiele śladów organizowania przez siebie przestrzeni domowej: wyposażał mieszkania, przywoził z podróży sprzęty, które potem służyły jako wystrój jego domów. Podobnie działo się z ubiorami kupowanymi wielokrotnie dla siebie, rodziny i przyjaciół. Zagadnienia te stały się przedmiotem relacji listownych Sienkiewicza, co pozwala na analizę jego skłonności, przyzwyczajeń i wrażliwości estetycznej.
Palace and hovel, one of the earliest (1875) works of Boleslaw Prus, is preserved as a whole in manuscript and offers interesting material for editorial-philological research. The pages contain many deletions, amendments, additions made in the author’s hand. This enables us to observe how work on the text proceeded and which parts of the text had an entirely different form than the one commonly known from the published version of the novel.
In the article there were used fragments of housekeeper’s and maid’s memories employed by Henryk Sienkiewicz. The story – preserved in the archives of Polish Radio – shows daily routine of a Polish writer. So we get to know the author of Quo Vadis through the memories of people who had direct and often long-term contact with him. It extends the context for exploring the notions and interpretation of the Sienkiewicz’s works. The article also uses the writer’s correspondence and other written sources, broadening the circumstances of knowledge about Sienkiewicz – as an individual and public figure.
PL
W artykule wykorzystano fragmenty wspomnień ochmistrzyni i służącej zatrudnianych przez Henryka Sienkiewicza. Relacja – zachowana w archiwach Polskiego Radia – pokazuje codzienną egzystencję polskiego pisarza. Poznajemy więc autora Quo vadis dzięki wspomnieniom osób, które miały z nim bezpośredni, często wieloletni kontakt. Poszerza to kontekst do poznawania jego poglądów i interpretacji twórczości. W artykule wykorzystano także korespondencję pisarza i inne źródła pisane, poszerzające wiedzę o Sienkiewiczu – osobie publicznej i prywatnej.
The author presents to the readers a 19th-century account of a journey to the Giant Mountains (Karkonosze mountains). It was written by Stanisław Bełza, who noted down his impressions from a 1893 expedition to the Giant Mountains. The account is examined in its function of both a guidebook and an artistic description of the author’s experiences in the mountains.
The author introduces the figure of Władysław Matlakowski, a 19th-century “modern man” of many talents, today slightly forgotten despite his important contribution to science and culture in the second half of the 19th century. Chałubiński — awell-known Warsaw physician — became strongly assimilated into the Tatra landscape and people, when he was suffering from tuberculosis. That is why he became passionate about trying to save the highlanders’ culture and language. His memories of his journey and journal of his illness constitute avaluable source of information about how Matlakowski viewed the world around him, and show the sensitivity of this writer and translator.
Alpine landscapes and impressions became a focus of interest of Anna Nakwaska née Krajewski, a 19th century lady famous for her extraordinary work for women, also known as a traveller and writer. In her “Family Chronicle” from 1891, she described her stay in Switzerland. The author analyses her vivid account presenting the most interesting places and the most characteristic phenomena in the Alpine landscape.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.