During the Middle Ages not only Latin biblical commentaries were used to understand the Bible, but also monolingual Latin dictionaries focusing on unusual vocabulary. The most popular included Mammotrectus, which was compiled at the beginning of the 14th century by the Italian minorite Giovanni Marchesini and which in the Czech lands during the 15th century acquired Czech translations mostly taken from the second redaction of the Old Czech Bible. This dictionary formed the basis for bilingual Latin‑Czech biblical dictionaries known as Mammotrecti. Nineteen Mammotrecti have been dealt with by two Czech researchers, Bohumil Ryba and Vladimír Kyas. This paper also presents another three Mammotrecti from the 15th century: a Latin‑Czech local Mammotrect on the biblical prologues, written on the front and back inside covers of a manuscript at the St Vitus Metropolitan Chapter library under the administration of the Prague Castle Archive (shelf no. B 2/1), a Latin‑Czech local Mammotrect from the manuscript of the former St James parish library in Brno (City of Brno Archive, St James Library shelf no. 34/42), which highlights the translation of difficult words from the New Testament, and a Latin‑Czech local Mammotrect on pericopes from the Gospels and the Epistles based on the church year from a manuscript housed in the monasterial library in Schlägl, Austria (shelf no. Cpl. 203).
Old Czech Summaries in Fifteenth-Century BiblesThis article focuses on some non-biblical texts accompanying Old Czech Bible translations in the Middle Ages. The oldest translation of the entire Bible into Old Czech, which comes from the 1350s, included a particular type of non-biblical texts: prefaces to biblical books. The following Old Czech revisions and new translations of the Bible were provided, to varying degrees, with other textual aids, such as the lists of Mass readings. In this paper, we focus on the so-called capitula, summaries of individual chapters of particular biblical books. In the Middle Ages, the capitula were an aid providing orientation in the text for the study of the Holy Writ in Latin. During the revision of the Czech biblical translation at the turn of the fourteenth and fifteenth centuries, chapter summaries in Latin were also translated. However, they are only preserved in their entirety in one manuscript, the second volume of the Litoměřice-Třeboň Bible. Other Old Czech Bibles included biblical summaries only exceptionally and selectively; the Old Czech chapter summaries survived in nine biblical manuscripts, mainly before individual chapters of selected books of the Old Testament. They were primarily intended to familiarise readers with the content of the text. The biblical summaries deserve a critical edition and further research, especially for their Old Czech vocabulary, reflecting the formation of biblical language and style in the late Middle Ages.Staroczeskie streszczenia w piętnastowiecznych tłumaczeniach BibliiNiniejszy artykuł jest poświęcony tekstom towarzyszącym staroczeskim przekładom Biblii z okresu średniowiecza. Pierwszy staroczeski przekład całej Biblii, pochodzący z lat pięćdziesiątych XIV wieku, zawierał również szczególny rodzaj tekstu: przedmowy do poszczególnych ksiąg. Zarówno jego zmodyfikowane wersje, jak i nowe przekłady, były (w różnym stopniu) zaopatrzone w teksty pomocnicze, na przykład listy czytań mszalnych. Przedstawiona analiza omawia tzw. capitula, czyli streszczenia poszczególnych rozdziałów ksiąg biblijnych. W średniowieczu stanowiły one jedyną w swoim rodzaju pomoc, umożliwiającą orientację w treści łacińskiego tekstu Pisma Świętego. Podczas modyfikacji czeskiego przekładu Biblii na przełomie XIV i XV wieku przetłumaczono również łacińskie streszczenia; zachowały się one w całości tylko w jednym manuskrypcie – drugim tomie Biblii litomierzycko-trzebońskiej. Inne biblie staroczeskie zawierały takie streszczenia tylko w wybranych rozdziałach; zachowały się one w dziewięciu manuskryptach, gdzie w większości przypadków poprzedzają poszczególne rozdziały wybranych ksiąg Starego Testamentu. Ich głównym celem było zapoznanie czytelnika z treścią tekstu biblijnego. Streszczenia, o których mowa, zasługują na krytyczne opracowanie i dalsze badania, zwłaszcza ze względu na staroczeskie słownictwo, odzwierciedlające formowanie się języka i stylu biblijnego w okresie późnego średniowiecza.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.