Debiutancka powieść Zachara Prilepina Patologie to pierwsze pozycja literatury pięknej opisująca wojnę w Czeczenii, przy czym z perspektywy uczestnika wydarzeń. Główny bohater, Jegor Taszewski, to alter ego pisarza. Kompozycja utworu oparta jest na trzech liniach: wspomnieniach protagonisty z dzieciństwa, historii jego związku z ukochaną oraz opisie wydarzeń i przeżyć wojennych. W powieści rysuje się podwójny obraz świata, uzyskany nie tylko dzięki połączeniu obecnych zdarzeń ze reminiscencjami z czasów pokoju jako dwóch części życia jednego człowieka. Mamy tu do czynienia z kontrastem brutalności ze zmysłowością, sacrum przeplata się z profanum, rozmowy o Bogu mieszają z opisami żołnierskich problemów żołądkowych. Celem artykułu jest pokazanie ambiwalencji świata w powieści, stawiającej w opozycji piękno i brzydotę, śmiech i powagę, życie i śmierć, wielkość i nikczemność.
Shamil Basayev was one of the most famous fighters, taking part in the Russian–Chechen wars. Thanks to his experience and skills acquired during the wars in Abkhazia and Nagorno-Karabakh, he took part in battles that were decisive for the war. His steadfastness and attitude dur-ing the rally on Budionnowsk in 1995, lead to the negotiations that end-ed the first Chechen war. The raid on Dagestan that Basayev undertook with Emir Chattab, was one of the deciding moments in his history. He not only lost his glory, but his actions caused the outbreak of the Second War in 1999. Also because of his ruthless tactics and being the master-mind of the most horrific terrorist attacks in Russia (Moscow Theatre 2002, Bieslan School 2004), Basayev became Putin’s sworn enemy. His actions were complicating the already tense relations between Moscow and Grozny. The fight in the name of religion and extremism distorted the image of Basayev as a freedom fighter, making him a ruthless terror-ist, ready to sacrifice the innocent in the name of his own ideas. Due to his attitude, Basayev remains one of the symbols of the conflict in the Caucasus region.
This article analyzes geopolitical importance of Chechnya for the Russian Federation. It is concentrated on a few problems: provision of human rights, the problems of stability in region, international terrorism, energy security and separatist activities contrasted with Russia’s Imperial Policy. The Russian Federation strives to maintain its presence in North Caucasus (especially Chechnya) – it’s one of the most important prorities of the Russia’s foreign policy.
The utmost aim of the article is to show in-depth analysis of Chechen refugees’s flow to Poland. In the fi rst part, there were discussed Basic concepts and conditioning of the problem. In the secondo part of the text, the author concentrated on analysis of the problem of the people, who are escaping from their fatherland, where there is anarchy, lawlessness and brutality. There is also not ended confl ict between Chechen and Russian. It is worthwhile emphasizing that the author of the article in the course of rese arch proceedings reached a conclusion, wchich shows Lack of the refugees system in Poland. The analysis performed let author to come to the conclusion, that Using lower standards of social services for refugees, than offers nations of West Europe, we starded informally encourage illegal departure of Chechen from Poland. This situation resulted to break law of European Union. Solving this problem in Poland became important social problem. Our government have to fi nd new system and institutional solves of this problems adapted to existing conditions.
PL
Artykuł ma na celu przedstawienie pogłębionej analizy zjawiska napływu uchodźców czeczeńskich do Polski. W pierwszej części omówiono podstawowe pojęcia i uwarunkowania problemu. W drugiej części tekstu skupiono się na analizie problemu ludzi uciekających ze swojej ojczyzny, w której panuje bezprawie, brutalność i trwa ciągle niezakończony konflikt czeczeńsko-rosyjski. Warto zaznaczyć, iż autor artykułu w toku postępowania badawczego uwidacznia braki systemu uchodźczego w Polsce. Przeprowadzona analiza wykazuje, że stosując dużo niższe standardy opieki nad uchodźcami niż oferują im inne kraje Europy Zachodniej, Polska nieformalnie sprzyja nielegalnym wyjazdom Czeczenów z tego kraju. Wytworzona sytuacja doprowadza do łamania procedur prawa Unii Europejskiej i wewnątrz krajowego. Rozwiązanie tej kwestii w Polsce stało się bardzo istotnym problemem społecznym, wymuszającym na decydentach poszukiwanie rozwiązań systemowych i instytucjonalnych dostosowanych do zaistniałych uwarunkowań.
Artykuł ma na celu przedstawienie pogłębionej analizy zjawiska napływu uchodźców czeczeńskich do Polski. W pierwszej części omówiono podstawowe pojęcia i uwarunkowania prob lemu. W drugiej części tekstu skupiono się na analizie problemu ludzi uciekających ze swojej ojczyzny, w której panuje bezprawie, brutalność i trwa ciągle niezakończony konfl ikt czeczeńsko – rosyjski. Warto zaznaczyć, iż autor artykułu w toku postępowania badawczego uwidacznia braki systemu uchodźczego w Polsce. Przeprowadzona analiza wykazuje, że stosując dużo niższe standardy opieki nad uchodźcami niż oferują im inne kraje Europy Zachodniej, Polska nieformalnie sprzyja nielegalnym wyjazdom Czeczenów z tego kraju. Wytworzona sytuacja doprowadza do łamania procedur prawa Unii Europejskiej i wewnątrz krajowego. Rozwiązanie tej kwestii w Polsce stało się bardzo istotnym problemem społecznym, wymuszającym na decydentach poszukiwanie rozwiązań systemowych i instytucjonalnych dostosowanych do zaistniałych uwarunkowań
EN
The utmost aim of the article is to show in-depth analysis of Chechen refugees’s fl ow to Poland. In the fi rst part, there were discussed Basic concepts and conditioning of the problem. In the secondo part of the text, the author concentrated on analysis of the problem of the people, who are escaping from their fatherland, where there is anarchy, lawlessness and brutality. There is also not ended confl ict between Chechenand Russian. It is worthwhile emphasizing that the author of the article in the course of rese arch proceedings reached a conclusion, wchich shows Lack of the refugees system in Poland. The analysis performed let author to come to the conclusion, that Using lower standards of social services for refugees, than offers nations of West Europe, we starded informally encourage illegal departure of Chechen from Poland. This situation resulted to break law of European Union. Solving this problem in Poland became important social problem. Our government have to fi nd new system and institutional solves of this problems adapted to existing conditions.
Jedną z głównych cech transformacji postsowieckiej było odrodzenie religijne. Celem tego artykułu jest analiza postsowieckiego odrodzenia islamu w latach 90. XX wieku. Przebudzenie islamu i poszukiwanie miejsca dla muzułmanów w społeczeństwie znacząco wpłynęło na ukształtowanie się dzisiejszej Federacji Rosyjskiej. Autorzy badają czynniki, które wpłynęły na rolę islamu w nowo powstałej postsowieckiej Rosji oraz reakcję władz federalnych na powstałą dynamikę zmian. Artykuł podzielony jest na dwie części. Pierwsza część dotyczy odrodzenia islamu po rozpadzie Związku Radzieckiego. Drugi rozdział koncentruje się na reakcji Kremla na nowe radykalne ruchy, które pojawiły się w okresie przebudzenia islamu i nastrojów separatystycznych w muzułmańskich regionach Rosji. Posługując się jakościową metodą badawczą, autorzy doszli do wniosku, że radykalizację islamską w postsowieckiej Rosji spowodowało kilka czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Wydarzenia polityczne w Federacji Rosyjskiej od drugiej połowy lat 90. do początku XXI w. charakteryzowały ograniczenia wolności wyznania i utrwalenie federalizmu.
EN
One of the main characteristics of the post-Soviet transformation was the religious resurgence. The purpose of this paper is to analyse the post-Soviet Islamic revival in the 1990s. The awakening of Islam and seeking the place for Muslims in the society significantly influenced the formation of today’s Russian Federation. The authors examine the factors that influenced the role of Islam in newly created post-Soviet Russia and the federal government’s response to its dynamics. The paper is divided into two parts. The first part deals with the Islamic revival after the dissolution of the Soviet Union. The second chapter is focused on the Kremlin’s reaction to new radical movements that emerged during the Islamic awakening and the separatist sentiments in Russia’s Muslim regions. Using the qualitative research method, the authors drew a conclusion that Islamic radicalisation in post-Soviet Russia was caused by several external and internal factors. The political developments in the Russian Federation between the second half of the 1990s and the early 21st century were characterised by restrictions on religious freedom and consolidation of federalism.
Literary reportage is considered the belles-lettres genre. It tells about events the author witnessed or participated in. Reportage dealing with the subject of war has a special place due to the determination of the reporter undertaking such a task. Mirosław Kuleba participated in the Russian‑Chechen wars and decided to describe what he saw, experienced and felt, i.a., in the book Szamil Basajew. Knightly ethos and soldier’s duty. In addition to descriptions of military operations, Kuleba noticed that war requires an attitude to some values, the most important of which is freedom, as he claims. He pointed out that the lives of Chechen fighters are highly spiritual. These observations may be confirmed by accounts of other reporters, including Patrick Chauval, Wojciech Jagielski, and Anna Politkowska. It is worth noting that the fight for Chechen freedom was also spiritually supported by Zbigniew Herbert.
PL
Reportaż literacki zaliczany jest do literatury pięknej. Opowiada o zdarzeniach, których autor był świadkiem bądź uczestnikiem. Reportaż poruszający tematykę wojenną zajmuje wyjątkowe miejsce ze względu na determinację reportera, który podejmuje się tego zadania. Mirosław Kuleba uczestniczył w wojnach rosyjsko-czeczeńskich, a to, co widział, przeżył i odczuł, opisał m.in. w książce Szamil Basajew. Rycerski etos a powinność żołnierska. Poza rejestrem działań zbrojnych Kuleba zauważył, że wojna niesie ze sobą wartości, wśród nich zaś najważniejsza jest wolność. Zwrócił uwagę na to, że życie bojowników czeczeńskich jest mocno uduchowione. Spostrzeżenia te potwierdzają relacje innych reporterów, m.in. Patricka Chauvala, Wojciecha Jagielskiego, Anny Politkowskiej. Warto podnieść, że walkę o wolność Czeczenów wspierał duchowo Zbigniew Herbert.
Статья посвящена документальному фильму Welcome to Chechnya (Добро пожаловать в Чечню, 2020), снятому в ответ на массовую чистку сексуальных меньшинств, начавшуюся в Чеченской Республике в 2017 году. Основная цель статьи - осветить проблему общества ЛГБТКИА+ в России и Чечне и дать голос жертвам дискриминируемых меньшинств, что кажется как никогда важным сегодня на фоне войны в Украине. В статье представлено правовое положение ЛГБТКИА+ в обеих странах, определены возможные причины непринятия гомосексуальности в России и Чечне, изложена официальная позиция Кремля в отношении гомосексуальности и объяснены причины использования искусственного интеллекта (ИИ) в фильме.
PL
Artykuł dotyczy filmu dokumentalnego Welcome to Chechnya (2020) zrealizowanego w odpowiedzi na masową czystkę przedstawicieli mniejszości seksualnych, która rozpoczęła się w Republice Czeczeńskiej w 2017 roku. Głównym celem artykułu jest naświetlenie problemu społeczeństwa LGBTQIA+ w Rosji i Czeczenii oraz oddanie głosu ofiarom dyskryminowanych mniejszości, co dziś w obliczu wojny na Ukrainie wydaje się ważniejsze niż kiedykolwiek. W artykule przedstawiono sytuację prawną osób LGBTQIA+ w obu krajach, wskazano możliwe przyczyn braku akceptacji dla homoseksualizmu w Rosji i Czeczenii, przedstawiono oficjalne stanowisko Kremla w kwestii homoseksualizmu oraz wyjaśniono powody, dla których w filmie wykorzystano sztuczną inteligencję (AI).
EN
The paper concerns the documentary Welcome to Chechnya (2020), made in response to the mass purge of gay men and women that started in the Chechen Republic in 2017. The main aim of this paper is to highlight the problem of LGBTQIA+ society in Russia and Chechnya and give a voice to the victims of discriminated minorities. In the face of the war in Ukraine, it seems more important than ever. It is done through presenting the legal situation of LGBTQIA+ in both countries, explaining possible causes of the lack of acceptance of homosexuality in Russia and Chechnya, clarifying the Kremlin’s point of view in the domain of homosexuality and explicating the reason for which artificial intelligence (AI) is used in the documentary.
Данная статья посвящена топосу волка и трем «мифо-ритуальными сценариями Волка» в чеченской культуре, т. е. происхождению от ликоморфного Предка, актуализации изначального мифологического событья и воинской инициации. Эти сценарии реализуются в песне Аварское село современного чеченского барда Тимура Муцураева, в которой мотив «воинской ликантропии» является реактуализацией чеченского народного мифа о волчице. В ходе анализа особенно важна категория das Unheimliche (жуткое) Зигмунда Фрейда, с помощью которой можно выявить новые значения образа отождествления себя с волками в сознании чеченцев и их борьбы.
EN
The main objective of the paper is to examine the three “mythico-ritual scenarios of the Wolf ” in Chechen culture: the lycomorphic mythical Ancestor, actualization of a primordial event and military initiation. Elements of these scenarios may be observed in the song Аварское село by the contemporary Chechen bard Timur Mutsuraev. The military initiation presented in the song re-actualizes the Chechen myth of the She-Wolf. The phenomenon of the wolfish identity of the Chechens and their struggle are analyzed in the context of Sigmund Freud’s category of das Unheimliche (the uncanny).
PL
Artykuł poświęcony jest toposowi wilka i trzem "mityczno-rytualnym scenariuszom Wilka" w kulturze czeczeńskiej: to pochodzenie od likomorficznego Przodka, aktualizacja mitycznego czynu i inicjacja bojowa. Scenariusze te można zaobserwować w pieśni Аварское село współczesnego czeczeńskiego barda Timura Mucurajewa. Motyw "bitewnej likantropii" stanowi w niej reaktualizację czeczeńskiego mitu o wilku. W utworze tym ważną rolę pełni kategoria niesamowitości (das Unheimlische) Zygmunta Freuda - kontekst ten pozwala odsłonić nowe znaczenia obrazów wilczej tożsamości Czeczenów i ich walki.
The article aims to present the international conditions of the Russian-Chechen wars, with particular emphasis on selected Muslim regional powers (Iran, Turkey and Saudi Arabia). The problem was considered not only as an internal conflict of the Russian Federation with the autonomous Republic of Chechnya, which is a part of it but one that was interfered by external entities, showing the scope and types of influence that they used during the events, as well as the goals they tried to achieve. The author approached the topic differently than it is done in most of the Polish and foreign publications. The author adopted realism in the defensive realism trend as the theoretical perspective in the study of international relations and applied an adequate methodological approach for it. The key method used in the article was the analysis of printed and electronic sources in text form. Also, a comparative method with a historical perspective was used to describe the multiplicity and differentiation of the reasons for the participation of selected political entities in the Russian-Chechen conflict.
PL
Artykuł ma na celu przybliżenie uwarunkowań międzynarodowych wojen rosyjsko-czeczeńskich, ze szczególnym uwzględnieniem wybranych muzułmańskich mocarstw regionalnych (Iranu, Turcji i Arabii Saudyjskiej). Problem rozpatrzono nie tylko jako konflikt wewnętrzny Federacji Rosyjskiej z wchodzącą w jej skład autonomiczną Republiką Czeczenii, lecz także taki, w który ingerowały podmioty zewnętrzne wraz z ukazaniem zakresu i rodzajów środków oddziaływania, którymi posługiwały się w czasie trwania omawianych wydarzeń, jak również cele, które próbowały osiągnąć. Autorka podeszła do tematu odmiennie, niż jest on ujęty w przeważającej części publikacji zarówno polskich, jak i zagranicznych. Podczas pracy nad artykułem przyjęto jako perspektywę teoretyczną w badaniu stosunków międzynarodowych realizm w nurcie realizmu defensywnego i zastosowano adekwatne dla niego podejście metodologiczne. Kluczową metodą wykorzystaną w artykule była analiza źródeł drukowanych i elektronicznych w formie tekstowej. Do opisu mnogości i zróżnicowania przyczyn uczestnictwa wybranych podmiotów politycznych w konflikcie rosyjsko-czeczeńskim zastosowano także metodę porównawczą wraz z ujęciem historycznym.
The brutal repression of human rights defenders and representatives of LGBT groups in Russia increased between 2014 and 2020. This was preceded by a tightening of control over activism, protests, social movements and the sphere of public information, as well as a tightening of institutional control over the so-called “third sector” and the introduction of a structured, increasingly restrictive legal instrument. All of these actions were aimed at creating a top-down system of human rights. As a result, this led to an increasing number of persecuted groups operating from the second half of the 1960s in the USSR, a form of resistance that was dissident. The purpose of the analyses conducted in this article is to identify mechanisms that can lead to open and peaceful resistance activities, mechanisms that allow human rights defenders and LGBT activists in Russia to be active on issues whose relevance crosses administrative boundaries, and solutions that allow them to participate in an area of solidarity irrespective of political boundaries.
PL
Brutalizacja represji wobec obrońców praw człowieka i przedstawicieli grup LGBT w Rosji wzrosła w latach 2014–2020. Poprzedzały ją zaostrzenie kontroli nad aktywizmem i protestami społecznymi, sferą informacji publicznej, a także nad tzw. trzecim sektorem i wprowadzanie ustrukturyzowanego, restrykcyjnego systemowego instrumentarium prawnego. Wszystkie te działania miały na celu odgórne kreowanie systemu praw człowieka. W konsekwencji doprowadziło to do coraz częstszego sięgania przez przedstawicieli rosyjskiego społeczeństwa obywatelskiego po stosowaną od II połowy lat 60. XX w. na terenie ZSRR formę oporu, tj. dysydenctwo. Celem zawartej w artykule analizy jest identyfikacja występujących współcześnie w rosyjskim społeczeństwie mechanizmów mogących prowadzić do otwartych i pokojowych działań oporowych. Są to mechanizmy umożliwiające obrońcom praw człowieka i aktywistom LGBT z Rosji zaangażowanie w kwestie, których istotność przekracza granice administracyjne Federacji Rosyjskiej. W artykule wskazano również skuteczne praktyki i rozwiązania stosowane na gruncie prawa międzynarodowego, które pozwalają obu grupom na uczestnictwo w przestrzeni solidarności niezależnej od granic politycznych.
The author made an attempt to analyze the Russian-Chechen wars that took place in 1994-1996 and 1999-2009 in terms of their international conditions, taking into account the historical experiences and cultural features of the Chechen nation. The aim of the article was to investigate to what extent and by what means Western states interfered in the conflict, and to show that one of the main reasons for the outbreak of the Chechen wars was the geopolitical struggle of third countries with the Russian Federation for domination in the North Caucasus. While working on the article, realism in the current of defensive realism was adopted as a theoretical perspective in the study of international relations and a methodological approach adequate for it was applied: the method of critical and causal analysis of the available written and graphic materials, as well as the comparative method with a historical perspective to describe the diversity of the reasons for the participation of selected political entities in the Russian-Chechen conflict.
PL
Autorka podjęła próbę analizy wojen rosyjsko-czeczeńskich, toczących się w latach 1994-1996 oraz 1999-2009 w zakresie ich uwarunkowań międzynarodowych z uwzględnieniem doświadczeń historycznych i cech kulturowych narodu czeczeńskiego. Celem niniejszego artykułu było zbadanie w jakim zakresie oraz jakimi środkami państwa zachodnie ingerowały w opisywany konflikt a także wykazanie, iż jedną z zasadniczych przyczyn wybuchu wojen czeczeńskich była walka geopolityczna państw trzecich z Federacją Rosyjską o dominację w obszarze Kaukazu Północnego. Podczas pracy nad artykułem przyjęto jako perspektywę teoretyczną w badaniu stosunków międzynarodowych realizm w nurcie realizmu defensywnego i zastosowano adekwatne dla niego podejście metodologiczne: metoda analizy krytycznej i przyczynowej dostępnych materiałów pisanych oraz graficznych jak również zastosowano metodę porównawczą wraz z ujęciem historycznym do opisu zróżnicowania przyczyn uczestnictwa wybranych podmiotów politycznych w konflikcie rosyjsko-czeczeńskim.
RU
Автор предпринял попытку проанализировать российско-чеченские войны 1994–1996 и 1999–2009 гг с точки зрения их международных условий с учетом исторического опыта и культурных особенностей чеченского народа. Целью данной статьи было выяснить, в какой степени и какими средствами западные государства вмешались в описываемый конфликт, и показать, что одной из основных причин начала чеченских войн была геополитическая борьба третьих стран с Российской Федерацией за господство на Северном Кавказе. При работе над статьей реализм в направлении защитного реализма был принят как теоретическая перспектива в исследовании международных отношений и применен адекватный ему методологический подход: метод критического и причинно-следственного анализа имеющихся письменных и графических материалов, а также сравнительный метод с исторической перспективой для описания разнообразия причин участия политические акторы в российско-чеченском конфликте.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.