Poszanowanie dobra odbiorcy, podstawowy standard etyczny psychologii, pojawia się w niemal wszystkich kodeksach etyczno-zawodowych. Norma ta nie jest wystarczająco precyzyjnie sformułowana, jej zaplecze filozoficzne jest nieokreślone, a status raczej aspiracyjny niż regulacyjny. Celem artykułu jest przedstawienie zmian, jakim ulegało rozumienie normy poszanowania dobra odbiorcy w procesie rozwoju kodyfikacji etyczno-zawodowych w psychologii: od roku 1952 (pierwszy kodeks Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego) do roku 2008 (Universal Declaration of Ethical Principles for Psychologists). Proces ten określić można jako stopniowe odchodzenie od zachodniego absolutystycznego etnocentryzmu w kierunku uniwersalizacji zasad etyczno-zawodowych, opartej na poszanowaniu zarówno wspólnej ludzkiej godności, jak i różnic międzykulturowych.
EN
The principle of caring for the client's welfare is the most pervasive of all the ethical principles in the profession of psychology, recognized in almost all of the psychologists' ethics codes. Although recognized as an overarching value, the norm of client welfare is not formulated with sufficient precision. Its philosophical background is unclear, and the principle itself is of an aspirational rather than regulatory character. Psychology came a long way from the 1952 American Psychological Association Ethics Code to the 2008 Universal Declaration of Ethical Principles for Psychologists. From the beginning of the 21st century, the European and North American ethnocentrism of Western ethics codes is being increasingly challenged and is gradually giving way to the universalization of ethical principles, based on respect for common human dignity as well as for cultural diversity.
W swoim artykule Katarzyna Sikora przedstawia dobrze uzasadnione ujęcie znaczenia troski o dobro klienta oraz sposoby, w jakich pojęcie to jest uwzględniane w kodeksach etycznych psychologów i deklaracjach zasad etycznych w psychologii. Artykuł ukazuje, że odzwierciedleniem istoty postępowania zgodnego z etyką zawodową bywają dylematy moralne i że dobro klienta jest zwykle bardziej związane z wartościami aspiracyjnymi niż ze standardami normatywnymi. Autorka analizuje pojęcie dobra klienta w kodeksach etyczno-zawodowych jako powiązane bardziej z pojęciami korzyści i dobrostanu psychicznego niż z filozoficznymi koncepcjami dobra i zła. W artykule wskazano, że kodeksy etyczne powinny być tworzone lokalnie, gdyż każdej zasadzie trzeba nadać kształt kulturowy w ramach danego społeczeństwa; w tym miejscu Autorka odnotowuje ważną kwestię wpływów europejskich i północnoamerykańskich w aktualnych psychologicznych kodeksach etyczno-zawodowych na całym świecie. Jest w nim również mowa o wyzwaniu, jakie stanowi uniwersalizacja zasad etycznych, a także o perspektywach stworzenia wspólnej podstawy dla kodeksów etycznych w wielokulturowym kontekście. Wspomniany jest Meta-Kodeks Etyczny, przyjęty przez Europejską Federację Towarzystw Psychologicznych w roku 1995, który można również powiązać z „Protokołem porozumienia na rzecz zasad etycznych w praktyce zawodowej psychologów w państwach Mercosur i krajach stowarzyszonych", podpisanym w Ameryce Południowej w roku 1997, który utrzymany był w tym samym duchu i zawierał podobne zasady. W artykule została też wspomniana Powszechna Deklaracja Zasad Etycznych Psychologów (The Universal Declaration of Ethical Principles for Psychologists, UDEPP), uchwalona w 2008 r., jej związek z prawami człowieka oraz możliwość uniwersalizacji etyki z uwzględnieniem różnic międzykulturowych. Omawiając ten proces, Autorka zwraca uwagę, że dla właściwego zrozumienia zasady troski należy uwzględnić nie tylko zasadę primum non nocere, lecz także zasadę maksymalizacji dobra klienta poprzez uszanowanie jego praw i godności zarówno w ich aspekcie indywidualnym, jak i społecznym.
EN
In her article, Katarzyna Sikora presents a well supported perspective on the meaning of caring for the client's welfare as well as on how this concept is included in psychology ethics codes and in declarations of ethical principles for psychology. It is well shown how the core of ethical professional behavior is sometimes reflected in moral dilemmas and also how client welfare has usually been more related to aspirational values than to prescriptive standards. The author analyzes the concept of client welfare in ethics codes as more related to the concept of benefit or well being than to philosophical ideas of good and evil. The paper points out that ethics codes have to be locally developed as any general principle has to be culturally shaped within a particular society, and here the author makes an important point about the European and North American influence in current psychology ethics codes worldwide. Also presented is the challenge of universalizing ethical principles and perspectives for developing a common basis for local ethics codes within a multicultural context. The Meta-Code of Ethics is mentioned, adopted by the European Federation of Psychologists' Associations in 1995, which can also be linked to the Agreement Protocol of Ethical Principles for the Professional Practice of Psychologists in Mercosur and Associated Countries, which was signed in South America in 1997, with the same spirit and quite similar principles. Finally, the paper mentions the Universal Declaration of Ethical Principles for Psychologists passed in 2008, its relation to human rights, and the possibility of universalization of ethics taking into account intercultural differences. Within this process, the author points out that to understand the principle of caring means to consider not only the primum non nocere principle but the principle of maximizing client welfare by respecting both individual and social dignity and rights.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.