Artykuł zwraca uwagę na problem nietypowych skłonności seksualnych, które ujawniają się u osób w młodym wieku. Opisuje stan wiedzy studentów pedagogiki resocjalizacyjnej o fetyszyzmie, ukazuje częstotliwość jego występowania w okresie nauki szkolnej w badanej grupie, a następnie poziom gotowości przyszłych pedagogów do podjęcia pracy z osobami potencjalnie nim zagrożonymi. Przedstawia wnioski z badań narracyjnych przeprowadzonych z osobami deklarującymi się jako fetyszyści, z uwzględnieniem wczesnej młodości jako okresu rodzenia się ich upodobań, i terytorium szkoły jako miejsca pierwszych doświadczeń w tym zakresie. Wybiórcza analiza dokumentów dostępnych w Internecie przynosi dowody na to, iż postęp technologiczny i powszechność narzędzi elektronicznych służących rejestracji obrazu skutkują zwiększeniem zainteresowania fetyszyzmem i zintensyfikowaniu komunikacji pomiędzy osobami, które są nim dotknięte. Zjawisko to rodzi niebezpieczeństwo nadużyć w związku z upowszechnianiem wizerunków osób tego nieświadomych.
Pojęcie fetysza ma swe źródło w teoriach religii pierwotnych. Słowo „fetysz” wywodzi się z portugalskiego feitico. Fetyszami nazywano małe przedmioty materialne (idole, amulety) używane w kulcie religijnym. We współczesnej filozofii i studiach kulturowych pojęcia fetysza i fetyszyzmu są bardzo pomocne w opisie traktowania rzeczy w systemie masowej konsumpcji. Luksusowe marki czynią swe produkty obdarzonymi mocą i pełnymi heterogenicznych znaczeń, co sprawia, iż produkty te stają się obiektami kultu dla konsumentów. W ten sposób kształtuje się nowa religia – religia przedmiotów. Pośród dyskutowanych autorów są: K. Marks, G. Perec, Ch. Taylor, H. Böhme.
EN
The concept of fetish has its roots in the theory of primitive religion. The word fetish is derived from the Portuguese feitico. Fetishes were the small material objects (idols, amulets) used in religious worship. In comtemporary philosophy of culture and cultural studies it is very helpful to describe the treatment of things in the system of mass consumption by using the term fetish and the theory of fetishism. Luxury brands make their products powerful and full of heterogenic meanings, so these products become objects of the cult by customers. In this way arises the new religion – religion of products. Among discussed authors are: K. Marx, G. Perec, Ch. Taylor, H. Böhme.
The article uses the concept of Marx ’s commodity fetishism to uncover and describe complex relations between eroticism, political economy and psychology in "The Doll" by Bolesław Prus. The scene under analysis is when Wokulski fires from his shop a shop assistant who was overfamiliar with Izabela Łęcka. The interpretation applying the given contexts unveils political dimension of economy which Wokulski uses to overcome class barriers and also to create new boundaries which are supposed to separate the object of his love from other men.
Artykuł jest propozycją powrotu do pojęć fetyszyzmu i reifikacji jako klasycznych, ale nadal aktualnych narzędzi krytycznej teorii społeczeństwa. W ramach szeroko pojętej analizy nowoczesności wskazywały one na odwrócenia, w których środek zastępuje cel, a obiektywizujące miary redukują niewspółmierne jakości. W tekście zostają zestawione koncepcje, które można uznać za źródła teorii fetyszyzmu i urzeczowienia, a także ich klasyczne i nowsze sformułowania w pracach Marksa, Lukácsa i Deborda. Wskazane w tytule pojęcia odniesione są do pracy intelektualnej, której rola we współczesnym kapitalizmie jest zarazem centralna i podporządkowana. W końcowej partii tekstu zaproponowane zostaje pojęcie intelektualisty totalnego jako kogoś, kto poprzez roszczenie do krytyki i formę swojej twórczości sprzeciwia się urzeczowieniu pracy intelektualnej i jej redukcji do działalności technicznej i zekonomizowanej.
EN
This paper proposes a return to notions of reification and fetishism as classic but still valid tools of critical social theory. In the broad frame of analysis of modernity, these notions pointed to processes of inversion in which means were substituted for aims, and objectivistic measures were reduced to disproportionate qualities. In this text, several concepts are juxtaposed: both those that can be understood as sources for theories of fetishism and reification, and their classic and more contemporary expositions in the works of Marx, Lukács, and Debord. The author applies the notions of reification and fetishism to intellectual work, which plays a simultaneously central and subordinate role in contemporary capitalism. In the final part of the text he proposes the notion of a total intellectual: the term is meant to describe someone who objects to the reification of intellectual work and its reduction to technical and economic activity.
Tekst usiłuje raz jeszcze wprowadzić w życie klasyczne idee Marksowskiej krytyki ekonomii politycznej oraz pokazać, jak można je aktywować dzięki teologii. Szczególna uwaga skupi się na teologicznie uwydatnionym pojęciu alienacji, traktowanym nie tylko jako przedmiot, ale i metoda krytyki. Celem owej metody wyobcowującej jest to, by ujawnić „transcedentalny plan” historycznego a priori kapitalizmu. Dokona się to poprzez produkcję alegorii, to znaczy figuracje nieskończonego ruchu kapitalistycznej totalności. Zaczynając od krytyki odczarowanego euhemeryzmu Hardta i Negriego, którzy chcą zdemitologizować ekonomię polityczną jako nic więcej, jak tylko relacje między ludźmi, zamierzam pokazać ograniczenia ich podejścia, eksponując ustanowienie kapitału jako stworzenie rzeczywistości odwróconej. W tym procesie hipostaza pracy ludzkiej (tj. kapitał) zdobywa przewagę nad istotami ludzkimi nie tylko w wyobraźni, ale także realnie, podważając jasność podziału na byt realny i wyobrażony. Analizując centralne punkty tego procesu, zamierzam wskazać na złożoną zależność kolejnych odczarowań i zaczarowań, które ustanawiają kapitał jako coś ponadludzkiego, jednocześnie naturalizując jego fantazmatyczne stawanie się do postaci samego rdzenia zasady rzeczywistości. Alienacja jako metoda próbuje przełamać jednoczesność zaczarowania/odczarowania, dzieląc rzekomo spójny pozór – fetysz – na oddzielne i potencjalnie skonfliktowane warstwy. Potencjał dla tego konfliktu wywoływany jest przez dwa efekty obcości. Po pierwsze, przez zestawienie skończonego podmiotu ludzkiego z nieskończonym procesem kapitału. Po drugie, poprzez myślenie o nawróceniu, które – stając się szczytem alienacji – uzdolniłoby istotę ludzką do ukonstytuowania się jako podmiot autonomiczny, przeciwstawiony bogom tego świata oraz swojej własnej, ziemskiej jaźni.
EN
The paper tries to once again bring into play the classical ideas of the Marxian critique of political economy and to demonstrate how these ideas can be reactivated by an injection of theology. Special attention will be dedicated to the theologically intensified notion of alienation, treated not only as a subject but also as a method of criticism. The aim of such an estranging method is to make visible the “transcendental plane” of the capitalist historical a priori. This will be done through the production of allegories, that is figurations of the infinite movement of the capitalist totality. Starting with a critique of the disenchanted Euhumerism of Hardt and Negri, who want to demythologise political economy as nothing but relations between people, I attempt to show the limits of their approach, by exposing the constitution of capital as the creation of an inverted reality. In this process, hypostasis of human labour (i.e. capital) gets the upper hand over human beings, not only in imagination, but also in reality, making a clear-cut distinction between real and imagined entities questionable. Through the analysis of the focal points of this process, I will attempt to demonstrate a complex interplay of subsequent disenchantments and miraculations, which establish capital as something more than human, while simultaneously naturalising its phantasmic becoming as the very core of the reality principle. Alienation as method tries to break the simultaneity of miraculation/disenchantment by dividing apparently unitary semblance – fetish – into distinct and potentially conflicted layers. Potential for this conflict is produced by two estrangement effects. Firstly, by juxtaposing a finite human subject with the infinite process of capital. Secondly, by thinking of conversion, which – becoming the highest point of alienation – could enable the human being to establish itself as an autonomous subject against the gods of this world and its own worldly self.
Wielu skłonnych jest uważać marksizm za przykład dyskursu, który futurologiczną pychę doprowadził do ekstremum i klęski. Czy mamy jednak klarowne pojęcie tego, co jest właściwym centrum futurologii Marksa, jaki status ma „przyszłość” w jego pismach, o czym czytamy, kiedy natrafiamy na przewidywania? Tekst jest próbą systematycznej refleksji nad statusem przyszłości, która nie ma u Marksa charakteru „utopijnego założenia”, ale jest systematycznym rozwinięciem tego, co da się wyczytać z „tu i teraz” kapitalistycznego rozwoju. Ważnym kontekstem analiz będzie także pytanie, którą właściwie przyszłość uważa Marks za możliwą do przewidzenia? Czy dynamika zmian politycznych da się przewidywać w taki sam sposób, jak efekty ogólnych zależności strukturalnych? Pierwsza część artykułu jest przeglądem narzędzi krytycznych, które w pismach Marksa wiążą analizę teraźniejszości, ujmowanie jej historycznej genezy i konieczne przyszłe efekty działania form społecznych. W drugiej części przedstawiony jest przykład analizy, która dla Marksa była przewidywaniem, wydobytym z interpretacji konieczności strukturalnych, natomiast współcześnie może być traktowana jako opis teraźniejszej rzeczywistości społecznej.
EN
Many share a conviction, that Marxism was a discourse that elevated futurological hubris to its extremes and its failure. Yet, do we know well, what is the actual centre of Marx’ futurological endeavour, what is the actual status of ‘future’ in his works and what do we read about when we find predictions in his works? This article is an attempt at systematic reflection upon the status of future, that in fact for Marx is not an ‘utopian assumption’, but rather is systematic elaboration of what can be read from the ‘here and now’ of capitalistic development. An important context of analysis would be the question, which one of the futures Marx thinks is possible to predict? Are the dynamics of political changes possible do predict in the same way, as the effects of general structural relationships? First part of the paper is an overview of critical conceptual tools, that in Marx’ works bring together the analysis of the present, of its historical genesis and of future necessary workings of social forms. In the second part there is an example of analysis, that for Marx was a prediction, extracted from interpretation of structural relationships, but in our times can be treated as an actual description of present social reality.
This text attempts to reveal the relationship between Marx’s thought and the ontology of desire presented in Anti-Oedipus. Its key mode of operation, allowing exposure of the relationship between these two philosophical projects, will consist of omitting any references to psychoanalysis. Thus, the basic concepts forming the theoretical grid of Anti-Oedipus – concepts such as desire, body, unconsciousness, code, lack, and even Oedipus – will be explained without reference to the writings of Freud, Lacan and Melanie Klein. Too much time has been devoted to these last-named, as a result narrowing down the circle of recipients of Deleuze and Guattari’s work. It seems that the communication block was created primarily between Anti-Oedipus and the Marxist milieu (not counting a few minor exceptions). This is a channel that should finally be made available.
PL
Niniejszy tekst stanowi próbę ukazania związków pomiędzy myślą Marksa a przedstawioną w Anty-Edypie ontologią pragnienia. Zabiegiem kluczowym dla wydobycia relacji pomiędzy tymi dwoma projektami filozoficznymi będzie pominięcie wszelkich odniesień do psychoanalizy. Toteż podstawowe, organizujące siatkę teoretyczną Anty-Edypa pojęcia, takie jak pragnienie, ciało, nieświadomość, kod, brak, a nawet Edyp, zostaną objaśnione bez odniesienia do pism Freuda, Lacana czy Melanie Klein. Tym ostatnim poświęcano dotąd zbyt wiele uwag, w efekcie zawężając krąg odbiorców dzieła Deleuze’a i Guattariego. Wydaje się, że komunikacyjna blokada powstała przede wszystkim pomiędzy Anty-Edypem a środowiskiem marksistowskim (nie licząc kilku drobnych wyjątków). Jest to kanał, który należałoby wreszcie udrożnić.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.