Zainteresowanie Niemcami ma w naszym kraju bogatą tradycję i stanowi ważnyelement w panoramie współczesnego dyskursu społecznego, politycznegoi kulturowego. Historia Niemiec i dzieje stosunków polsko-niemieckichw badaniach nie bywały wolne od uproszczeń, stereotypów i mitów, a dzisiejsze debaty nie mogą być uznane za rozdział zamknięty, nawet jeżeli przyjąć, że współczesny dialog nie zna już dawnej retoryki i irracjonalnych treści wpisywanych w takie na przykład pojęcia jak „myśl zachodnia” czy „Ostforschung”. Wiadomo, że w badaniach nad historią społeczną, kulturą i polityką naszych sąsiadów oraz w dziejach stosunków niemiecko-polskich często sąsiadowały z sobą, ścierały się i uzupełniały treści naukowe oraz czynniki ideologiczne, wnoszone do nauki przede wszystkim choć nie tylko przez politykę.
The text examines the relationship between the two categories – Auschwitz and modernity, in recognition of Jean Améry and Zygmunt Bauman, taking also into account the voice of the latter polemicists. In the first place is reconstructed Améry’s positive view on modernity with respect for the truth of the victims of Auschwitz. Then Bauman's critical position is discussed, indicating the modern provenance of the Holocaust and risk of recurrence of the Holocaust. Next the voices of Bauman’s opponents are presented. Yehuda Bauer, Henryk Grynberg, Andrzej Szahaj and Stefan Morawski pointed to the key role of ideology and irrational aspects of Nazism. At the end the common ground of Améry and Bauman is indicated – both turn to take the perspective of the victims.
The paper is a comparative analysis of the circumstances influencing symbolic spaces in four movies by Franz Weihmayr in the years 1931–1942: Dzikie Pola [Wild Fields], Halutzim, La Habanera and The Great Love. The analysis allows for delineating the development of the German cinematographer Franz Weihmayr’s career, which, in the context of historical-political and ideological-artistic circumstances, can serve as an example of a broader phenomenon: a particular fluctuation of choices made by German cinematographers over the Weimar, Nazi, and post-war periods. This analysis is of pioneering importance because of the paucity of publication heretofore dedicated to Weihmayr’s works, who at the time worked together with, among others, Leni Riefenstahl, Frank Wysbar, and Hans Detlef Sierck, as well as Polish directors, such as Józef Lejtes and Aleksander Ford. The framework for semiotic analyses of the symbolic spaces of the movies mentioned above are two groups of contexts connected with ideas stemming from contradictory bases: the idea of cosmopolitism and the idea of Nazism.
Social Forms of Influence of Nazi Mysticism According to Polish Scholarly Literature The article presents the social forms of influence of Nazi mysticism through the lens of Polish literature on the subject. It analyses how the broadly understood propaganda of the Third Reich has influenced and shaped social attitudes.
Discussion of Nazi Misticizm in the Polish Scholarly Debate The article presents the theoretical foundations of Nazi mysticism, in the works of Polish scholars of the subject. It focuses on the emergence of the NSDAP party, discussing its philosophical and mystical origins. The essential components party mysticism are debated as well. The article refers to the development of mysticism in the theoretical and political principles of Nazism.
Inspired by the book Voices from the “Last Ring”: Józef Kret and Zofia Hoszowska-Kretowa’s Correspondence from the Konzentrationslager Auschwitz (Katowice 2020), this article contains a reflection on Nazism, education, science and ideology in the Third Reich. The reason for taking up these issues and the main topic of the article is the rich contextuality in this interpretative approach to Voices from the “Last Ring”. The research methodology indicated in the article is primarily the text-oriented and the contextual analysis and interpretation, which takes into account other perspectives (e.g., editorial, bibliological, genological, historical, and cultural). The value of the source publication analyzed here consists in its rich contextuality, which prompts research in such areas as, for example, science and education in totalitarian systems, epistolography, and censorship.
PL
Artykuł, inspirowany publikacją Głosy z „Ostatniego kręgu”. Korespondencja z Konzentrationslager Auschwitz Józefa Kreta i Zofii Hoszowskiej-Kretowej (Katowice 2020), zawiera refleksję nad nazizmem, edukacją, nauką oraz ideologią w III Rzeszy. Powodem podjęcia obecnych w niniejszym opracowaniu kwestii i jego głównym tematem jest bogata kontekstowość w możliwym interpretacyjnie podejściu do Głosów z „Ostatniego kręgu”. Wykorzystana metodologia badawcza to przede wszystkim analiza i interpretacja tekstologiczna oraz kontekstualna z uwzględnieniem innych perspektyw (np. edytorskiej, bibliologicznej, genologicznej, historycznej, kulturowej). Walorem analizowanej publikacji źródłowej jest bogata kontekstowość, skłaniająca do badań dotyczących takich obszarów, jak np. nauka i edukacja w systemach totalitarnych, epistolografia, cenzura.
The paper discusses the crime of rehabilitation of Nazism included in the 1996 Criminal Code of the Russian Federation. It presents the rationale for its introduction into the legislation, the scope of the legal regulation, and its evaluation in terms of content and drafting. For the purpose of the publication, research questions were posed, the answers to which demonstrated the political and populist nature of the regulation and its imprecise casuistic approach, which brings few benefits to Russia’s criminal policy.
PL
Opracowanie dotyczy przestępstwa rehabilitacji nazizmu, tj. przestępstwa zawartego w kodeksie karnym Federacji Rosyjskiej z 1996 r. Przedstawiono w nim uzasadnienie wprowadzenia go do ustawodawstwa, zakres regulacji prawnej oraz jego ocenę pod względem merytorycznym i redakcyjnym. Na potrzeby publikacji postawiono pytania badawcze – odpowiedzi na te pytania przekonały o politycznym i populistycznym charakterze regulacji, o nieprecyzyjnym kazuistycznym jego ujęciu, przynoszącym niewiele korzyści dla polityki karnej państwa.
Niniejszy artykuł stanowi próbę diagnozy historycznego fenomenu nazistowskiej idei wodzostwa podjętą z perspektywy antropozofii Fryderyka Nietzschego, której ukoronowaniem jest projekt nadczłowieka. Posługujac się analizą kulturowych, historycznych oraz psychospołecznych uwarunkowań bytu społeczeństwa niemieckiego, traktuje tenże projekt jako filozoficzne tło, na którym zarysowuje polityczny profil wodza III Rzeszy. Celem tego zabiegu jest próba wskazania ideowych zniekształceń pomiędzy koncepcją „przełomowości” narodowosocjalistycznej rewolucji a ahistorycznie pojmowaną zasadą immoralistycznego przełomu ujawnioną w nietzscheańskim postulacie „przewartościowania wszystkich wartości”. Wyniki tychże obserwacji zostają przedstawione w dwóch, jak się okazuje, zasadniczo odmiennych koncepcjach człowieka jako podmiotu działania społeczno-politycznego.
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie krytycznej analizy wybranych pozostałości nazizmu w Republice Federalnej Niemiec (RFN). Pozostałości nazistowskiego systemu przez lata były tolerowane, a nawet chronione przez aparat państwowy RFN w niemal wszystkich dziedzinach życia. Zachodzi zatem pytanie o skuteczność przeprowadzonej po II wojnie światowej denazyfikacji i zmiany mentalności znacznej części niemieckiego społeczeństwa. Należy bowiem zauważyć, że z niektórymi pozostałościami hitlerowskiego systemu Republika Federalna Niemiec pożegnała się dopiero w XXI wieku i tym samym nie zdołała do chwili obecnej zadośćuczynić wszystkim jego ofiarom. Autorzy ukażą również fakt, że w posttotalitarnym państwie bardzo trudno jest znaleźć tak zwane „nieskazitelne życiorysy” biorąc pod uwagę ilość byłych członków NSDAP, którzy przez lata sprawowali wysokie urzędy w RFN.
EN
The aim of this article is to present a critical analysis of selected remnants of Nazism in the Federal Republic of Germany (FRG). For years, the remains of the Nazi system have been tolerated and even protected by the German state apparatus in almost all areas of life. This raises the question of the effectiveness of the post-World War II denazification and mentality of a large part of German society. It should be noted that with certain residues The Federal Republic of Germany did not bid farewell to the Nazi system until the 21st century and thus has not been able to compensate all its victims to this day. The authors will also show the fact that it is very difficult to find so-called “impeccable CVs” in a post-totalitarian country, taking into account the number of former NSDAP members who have held high offices in Germany for years.
Artykuł przedstawia biografie i filozoficzne poglądy dwojga niemieckich myślicieli XX wieku — Hannah Arendt i Martina Heideggera. Dwie wojny światowe za życia jednego pokolenia, nieuwieńczone ani ostatecznym trumfem pokoju, ani wytchnieniem, uformowały, ale w sposób bardzo odmienny, tych dwoje ludzi. Stąd i filozofia, i polityka rozpisała im życiowe ścieżki, wybory, decyzje i bóle. Jak to się jednak stało, że Hannah Arendt przebyła drogę od filozofii teoretycznej do filozofii polityki, stając się jednym z najważniejszych głosów filozofii politycznej w XX wieku, a Martin Heidegger, choć podjął dramatyczną próbę stworzenia w swojej filozofii fundamentów dla polityki, utknął w swym hermetycznym języku, nie mogąc (a po wojnie nie mając ku temu życiowego uprawomocnienia) analizować na gruncie filozofii zagadnień politycznych? Podjęta refleksja jest próbą odpowiedzi na pytanie, dlaczego żydowska myślicielka stała się filozofem polityki, a niemiecki filozof, mimo że pragnął metafizyki jako dziejowej metapolityki narodu, nigdy nie miał do tego prawa. Co było źródłem odmienności tych dwojga myślicieli? Czy tylko względy charakterologiczne? A może gdzieś u podstaw ich życiowych wyborów leżały przede wszystkim idee, którymi żyli i które głosili? Może dlatego Heidegger po wojnie wybrał ucieczkę, nie chcąc czy nie potrafiąc zmierzyć się z tym, kim okazał się Adolf Hitler, czym było ostateczne rozwiązanie, Auschwitz, ludobójstwo, Arendt zaś pozostała wierna myśleniu i miłości, ukazując ludziom XX wieku prawdziwe korzenie totalitaryzmu.
EN
The article presents the biographies and philosophical views of two German thinkers of the twentieth century—Hannah Arendt and Martin Heidegger. Two world wars during the lifetime of one generation, not crowned neither with the final triumph of peace nor respite, formed, but in a very different way, these two philosophers. Hence the philosophy and politics influenced their life path, choices, decisions and pains. How did it happen, however, that Hannah Arendt came the way from theoretical to political philosophy, becoming one of the most important voices of political philosophy in the twentieth century, while Martin Heidegger, although made a dramatic attempt to create in his philosophy the foundations for a policy stuck in his hermetic language, unable (and after the war, not having had validation of life) to analyze on the basis of philosophy the political issues? Taken reflection is an attempt to answer the question of why the Jewish thinker became a philosopher of politics, and the German philosopher, although he wanted the metaphysics as a historical metapolitics of the nation has never had the right to do it. What was the source of the variability of these two thinkers? Was it only a difference of characters? Or maybe somewhere at the roots of their life choices lied the ideas they have lived and preached? Maybe that's why Heidegger after the war, chose the escape, unwilling or unable to deal with who Adolf Hitler turned out to be, what was the final solution, Auschwitz, genocide, while Arendt remained faithful to thinking and love showing people of twentieth century the origins of totalitarianism.
The article presents, analyzes, and interprets the concept of useless violence, which appears in the fifth part of Primo Levi's book "The Drowned And The Saved". Levi tries to capture the specificity of the violence used by the German Nazis with this concept. The author's approach to the phenomenon of useless violence is extended to include additional accounts by witnesses and the findings of researchers who deal with the functioning of concentration camps and the phenomenon of Nazi terror. In this way, the description of a certain form of violence developed by the author who is also a victim of it obtains support and broad commentary.
PL
Artykuł zawiera prezentację, analizę oraz interpretację pojęcia przemocy zbędnej, które pojawia się w piątej części książki Primo Leviego Pogrążeni i ocaleni. Levi podjął próbę uchwycenia przy pomocy tego pojęcia specyfiki przemocy stosowanej przez niemieckich nazistów. Sposób ujęcia fenomenu bezużytecznej przemocy przez tego autora zostaje rozszerzony o dodatkowe relacje świadków oraz ustalenia badaczy, którzy zajmują się sposobem funkcjonowania obozów koncentracyjnych oraz fenomenem nazistowskiego terroru. W ten sposób charakterystyka pewnej formy przemocy, którą wypracował autor, będący jednocześnie jej ofiarą, uzyskuje poparcie i szeroki komentarz.
This article concerns the biography and trial of Albert Johann Goldgruber, commander of the gendarmerie for the districts of Biała Podlaska, Radzyń and Puławy. This Austrian gendarme was transferred in November 1939 from his post in Austria to Radzyń Podlaski, where he became a gendarmerie commander in the rank of captain for the three mentioned districts. The paper discusses his competences in this position, as well as his criminal activities within the German terror apparatus, including participation in pacification of villages, sentencing to death one of the inhabitants of Podlasie as head of the Summary Special Court. The question of the trial against him and his sentencing to 8 years in prison by the District Court in Siedlce in 1948 was also discussed.
PL
Niniejszy artykuł dotyczy biografii oraz procesu sądowego komendanta żandarmerii na powiaty Biała Podlaska, Radzyń i Puławy Alberta Johanna Goldgrubera. Ten austriacki żandarm w listopadzie 1939 r. został przeniesiony z posady w Austrii do Radzynia Podlaskiego, gdzie został komendantem żandarmerii w stopniu kapitana na trzy wspomniane powiaty. W pracy omówiono jego kompetencje na tym stanowisku, a także jego zbrodniczą działalność w ramach niemieckiego aparatu terroru, w tym udział w pacyfikacji wsi, skazanie na śmierć jednego z mieszkańców Podlasia jako szefa Doraźnego Sądu Specjalnego. Omówiono także kwestię toczącego się przeciwko niemu procesu oraz skazania go na karę 8 lat więzienia przez Sąd Okręgowy w Siedlcach w 1948 roku.
The article discusses the issues of nationality and citizenship in the Polish territories in the context of World War II and in the period after 1945. The introduction outlines the situation in the interwar period that occurred due to the establishment of new international order and the emergence of new nation states. The Nazi policy introduced a new quality to ethnic relations in Europe. During the war, a compulsory germanization was carried out by means of german national list on the polish territories annexed to the Third Reich. After 1945, it was time for settlement of germanized people for their attitudes and motives for registration with the Volksliste.
Zapomniane ofiary nazizmu to te, których cierpienia nie zostały uznane w pamięci zbiorowej narodu. Do kategorii tych ofiar należą osoby prześladowane ze względu na swoją orientację seksualną zarówno w okresie Trzeciej Rzeszy, jak i wiele lat po jej upadku. Problemem badawczym artykułu jest ujecie tematu prześladowań gejów w niemieckiej narracji historycznej. Autorka analizuje polityczne i ideologiczne aspekty refrakcji tekstów ze szczególnym uwzględnieniem tego, jak przebiegała recepcja świadectw homoseksualnych ofiar. Polski dyskurs pamięci jest wobec problematyki nieheteronormatywności w kontekście II wojny światowej - w przeciwieństwie do dyskursu niemieckiego - niemal nieprzepuszczalny, o czym świadczą chociażby brak miejsc pamięci czy marginalizowanie tej tematyki na poziomie edukacji historycznej.
EN
The forgotten victims of Nazism are those, whose suffering was not acknowledged in the collective memory of a nation. The abovementioned category describes individuals persecuted on the ground of sexual orientation, both during the period of Third Reich and many years after its downfall. The research problem of the article is the approach towards the subject of gay persecution in the German historical narrative. The author performs an analysis of the reception of homosexual Nazism victims’ testimonies, taking into consideration political and ideological aspects of text refraction. The Polish memory discourse, in contrast to German discourse, rejects the issue of non-heteronormativity in the context of World War II history. It is demonstrated by, interalia, lack of memorial sites and marginalization of the subject in historical education.
The Frenchman Arthur Joseph de Gobineau (1816–1882) is generally considered to be the father of racism. The system created by the Frenchman segregated people by origin, class and race, and these values were the same for him. However, his criteria for evaluating particular groups of people (e.g., the high evaluation of European Jews or the low racial evaluation of Saxon citizens) differed so far from later systems of racial qualification that attention was often drawn to the incompatibility of his assumptions with the theses of German Nazis or American epigones of the Nordic race. The question has arisen, however, as to how the relationship between the system developed by the Frenchman and the creators of racist doctrine in other countries evolved.This text focuses on the reception of the French scholar's thought by the German sociologist Ludwig Woltmann, a declared social democrat and fierce nationalist. Woltmann synthesized Gobineau's writings with those of Darwin and Marx (thus radically reinterpreting the Frenchman's writings), in effect charting a new course of racist ideology that broke with the class interpretation of racism. In his view, Germany was the main habitat of the racially valuable White population, and it was the German-born population that formed the racial core of the elites of the neighboring countries.
PL
Za swoistego ojca idei rasizmu uważa się powszechnie Francuza Arthura Josepha de Gobineau (1816–1882). Stworzony przez niego system segregował ludzi ze względu na pochodzenie, klasę i rasę, przy czym wartości te były dla niego tożsame. Przyjęte przez de Gobineau kryteria oceny poszczególnych grup ludności (np. wysoka ocena europejskich Żydów czy niska ocena rasowa mieszkańców Saksonii) różniły się jednak w tak daleko idący sposób od późniejszych systemów kwalifikacji rasistowskiej, że niejednokrotnie zwracano uwagę na niekompatybilność jego założeń z tezami niemieckich nazistów czy amerykańskich epigonów rasy nordycznej. Pojawiało się jednak pytanie, jak kształtowała się relacja między systemem opracowanym przez Francuza a twórcami doktryny rasistowskiej w innych krajach.Tekst ten skupia się na recepcji myśli francuskiego badacza dokonanej przez niemieckiego socjologa Ludwiga Woltmanna, zadeklarowanego socjaldemokratę i zajadłego nacjonalistę. Woltmann podjął się syntezy pism de Gobineau z twierdzeniami Darwina i Marksa (czym dokonał radykalnego zwrotu w postrzeganiu pism Francuza), w efekcie wytyczając nowy, zrywający z klasową interpretacją rasizmu kurs ideologii rasistowskiej. Jego zdaniem Niemcy były głównym siedliskiem wartościowej rasowo białej ludności i to pochodząca z Niemiec ludność stanowiła rdzeń rasowy elit krajów ościennych.
The article outlines the main features of one of the four pillars on which Russian war and pre-war rhetoric are based i.e. religion. In the present work, a short chronology of the emergence of the ideology of "rashism" was shown, which managed to combine not only the main features of fascism and Nazism, but also to create new types of ideologues who distinguish this concept in particular, mainly within the ideas cultivated through religious propaganda. Attention was drawn to the main religious ideologues of Russian propaganda and the harmfulness of their actions during the war in Ukraine.
PL
W artykule zarysowano główne cechy jednego z czterech filarów, na których opiera się rosyjska retoryka wojenna i przedwojenna, a jest nim komponenta religijna. Ukazana została krótka chronologia powstania ideologii „raszizmu”, której udało się połączyć nie tylko główne cechy faszyzmu i nazizmu, ale także stworzyć nowych ideologów wyróżniających tę ideologię w szczególności, w ideach kultywowanych poprzez religijną propagandę. Zwrócono uwagę na głównych ideologów rosyjskiej propagandy w sferze religijnej i szkodliwość ich działalności w czasie wojny w Ukrainie.
The aim of this article is to show on the example of the siblings Hans and Sophie Scholl the influence of books, furthermore the power of the word and the content, contained in the books on the spiritual transformation of the human being. A deeply rooted in Christian values and in liberal world views parental home, the contact with art and music, but in particular the reading masterpieces of outstanding writers, philosophers and theologians were for Scholl siblings in the time of the Nazi regime, the unwavering basement not only of their intellectual development, but above all of their spiritual transformation, which releases an enormous power, to oppose passively against the manipulating and terrorising regime, creating and spread the leaflets of the White Rose, but also the power of an unlimited courage to give their lives for saving the personal freedom of the mankind.
PL
Celem artykułu jest ukazanie wpływu książki na przemianę duchową człowieka na przykładzie rodzeństwa Hansa i Sophie Scholl. Głęboko zakorzeniony w wartościach chrześcijańskich i liberalnych poglądach dom rodzinny, kontakt ze sztuką i muzyką, a zwłaszcza czytanie dzieł wybitnych literatów, filozofów i teologów, stanowiło dla rodzeństwa Scholl nie tylko podstawę rozwoju intelektualnego, ale przede wszystkim przemiany duchowej. Wyzwoliła ona w nich siłę do biernego przeciwstawienia się reżimowi poprzez tworzenie i rozpowszechnianie ulotek Białej Róży, jak również odwagę do oddania swojego życia za ocalenie wolności osobistej człowieka.
The biography of an Austrian specialist in Roman law, Paul Koschaker (1879–1951), who spent the Nazi-time as an elderly professor at important law faculties of Germany, such as Leipzig, Berlin and Tubingen, is reexamined. Recent attempts of image cultivation, which try to acclaim Koschaker the most courageous fighter against every form of totalitarianism in Europe and nearly the patron saint for European jurists, are proved unjustified.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.