The Strategy for Poland was a multi-layered programme of dynamic socio-economic development that emerged between late 1993 and early 1994. It was embedded in the foundations of social market economy institutions and structural reforms responding to the challenges of globalisation. The Strategy for Poland was a medium-term programme, yet it also laid out priorities for the long term. In hindsight, it offered an essentially correct diagnosis of the conditions of sustainable development and outlined its long-term goals. Much of what the programme said about structural reforms and institutional changes as well as internal and external development determinants a quarter-century ago is still valid today. This in particular applies to challenges such as the imperative of creating a social market economy and the competitiveness of enterprises under conditions of wide openness to the world. The strategy also accurately assessed the benefits of integration with the European Union and adequately addressed social security system reform, while also highlighting the need for efficient financial supervision and an economy increasingly driven by knowledge.
PL
Myśl o odpowiedniej strategii dla Polski rodziła się przez wiele lat, choć sama „Strategia dla Polski” – kilkuletni wielowątkowy program dynamicznego rozwoju społeczno-gospodarczego, osadzony na budowie instytucji społecznej gospodarki rynkowej i reformach strukturalnych odpowiadających na wyzwania globalizacji – powstał szybko, na przełomie lat 1993-94. Był to program średniookresowy, szczegółowo odnoszący się do działań niezbędnych w latach 1994-97, aczkolwiek kreślący także wiele zadań na lata późniejsze. Z ekonomicznego punktu widzenia była to próba podjęcia wyzwań długookresowych. Ówczesne zdiagnozowanie uwarunkowań zrównoważonego rozwoju oraz nakreślenie jego długofalowych celów było zasadniczo trafne i wiele z tego, co ćwierć wieku temu zaadresowano wobec reform strukturalnych i zmian instytucjonalnych, z jednej strony, oraz wewnętrznych i zewnętrznych determinantów rozwoju z drugiej strony, współcześnie pozostaje nadal aktualnych. Dotyczy to w szczególności spraw tak wielkich, jak imperatyw tworzenia społecznej gospodarki rynkowej czy konkurencyjności przedsiębiorstw w warunkach szerokiego otwarcia na kontakty ze światem, poprzez sprawy tak znaczące, jak korzystna integracja z Unią Europejską czy reforma systemu ubezpieczeń społecznych, po sprawy tak konkretne, jak sprawny nadzór finansowy czy ekspansja gospodarki opartej w coraz większym stopniu na wiedzy.
This article aims to show the phenomenon of ideologisation of the Polish fam-ily in the official dimension of the culture of real socialism, i .e . the media . The subject of the analysis was the most popular women’s press in the People’s Republic of Poland, with a socio-educational and advisory nature . By presenting the phenomenon of family ideologisation, attempts were made to show two of its aspects, i .e . mechanisms for the transmission of propagated content . In the first case, the family models appearing in the analysed press in the 1950s, 1960s, and 1970s were reconstructed, and in the second, the techniques, principles, and means used in the propaganda message were presented . The basic research problem is framed in the question: What models of family life were propagated by the examined women’s press in selected periods of real socialism and what communication mechanisms were used concerning the propagated content? The following theoretical assumptions were adopted in the analysed issues: 1) the image of the family propagated in magazines was subject to strong ideologisation and polit-icisation, 2) the family was treated as a political and educational tool in the service of the power apparatus, 3) interpretations of selected aspects of family life lowered the rank and importance of the family in social awareness, and 4) various mechanisms of propaganda were used to weaken the cognitive and psychological structures of women. The basic material base of the research was the magazine “Przyjaciółka” published in selected periods of the 1950s, 1960s, and 1970s . The supplementary base was the mag-azine “Kobieta i Życie” and studies by A . Kłoskowska from the 1950s and F . Adamski from the 1960s . In the reconstruction of the family models from the 1950s and 1960s, I used the content analysis method, and in the study of the family model from the 1970s, the frequency-thematic analysis of the messages of the researched content and H . Lasswell’s communication model . The theoretical reference for family analyses in the period of the People’s Republic of Poland was the concept of family as defined by K . Marx, F . Engels and V . I . Lenin . The research findings revealed that the transmitted content was subject to strong ideologisation and politicisation . The transmitted content weakened the importance of the family and deformed the sense of family values . The propagated image was one-sided and reduced . The family was treated as a tool in the service of the communist state . The techniques of transmission generated a sense of mental dilemma, ignorance, and intellectual confusion among the female readers.
PL
Celem artykułu jest ukazanie zjawiska ideologizacji rodziny polskiej w ofi-cjalnym wymiarze kultury realnego socjalizmu, czyli w mediach . Przedmiotem analizy uczyniono najbardziej popularną prasę kobiecą w PRL o charakterze społeczno-wy-chowawczym i poradniczym . Przedstawiając zjawisko ideologizacji rodziny, starano się ukazać dwa jej aspekty, tj . 1) sposób obrazowania i interpretacji wybranych treści dotyczących życia małżeńsko-rodzinnego w poszczególnych dekadach systemu oraz 2) mechanizmy przekazu propagowanych treści . W pierwszym przypadku dokonano rekonstrukcji modeli rodziny występujących na łamach badanej prasy w latach 50 ., 60 . i 70 ., a w drugim przedstawiono techniki, zasady i środki stosowane w przekazie propagandowym . Podstawowy problem badawczy zawarty jest w pytaniu: Jakie modele życia rodzinnego propagowała badana prasa kobieca w wybranych okresach realnego socjalizmu i jakie mechanizmy przekazu stosowała w odniesieniu do propagowanych treści? W analizowanych zagadnieniach przyjęto następujące założenia teoretyczne: 1) obraz rodziny propagowany w czasopismach podlegał silnej ideologizacji i upo-litycznieniu, 2) rodzina była traktowana jako narzędzie polityczno-wychowawcze w służbie aparatu władzy, 3) interpretacje wybranych aspektów życia rodzinnego obniżały rangę i znaczenie rodziny w świadomości społecznej, 4) stosowano różne mechanizmy propagandowego przekazu osłabiające struktury poznawcze i psychiczne kobiet . Zasadniczą bazę materiałową badań stanowiło czasopismo „Przyjaciółka” wyda-wane w wybranych okresach lat 50 ., 60 . i 70 . Bazę uzupełniającą stanowiło czasopismo „Kobieta i Życie” oraz opracowania autorstwa A . Kłoskowskiej z lat 50 . i F . Adamskiego z lat 60 . W rekonstrukcji modeli rodziny z lat 50 . i 60 . zastosowałam metodę analizy treści, a w badaniach modelu rodziny z lat 70 . frekwencyjno-tematyczną analizę przekazów badanych treści oraz model komunikacyjny H . Lasswella . Teoretycznym odniesieniem analiz rodziny w okresie PRL była koncepcja rodziny w ujęciu K . Marksa, F . Engelsa i W . I . Lenina . Wyniki badań wykazały, że przekazywane treści podlegały silnemu zideologizowaniu i upolitycznieniu, osłabiały znaczenie rodziny oraz deformo-wały sens wartości rodzinnych . Propagowany obraz był jednostronny i zredukowany . Rodzina była traktowana jako narzędzie w służbie komunistycznego państwa . Techniki przekazu generowały poczucie psychicznego rozdarcia, niewiedzy i intelektualnego zagubienia wśród czytelniczek.
Artykuł zawiera analizę regulacji prawnych Polski Ludowej odrębnych dla Ziem Odzyskanych oraz próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego takie przepisy były tworzone. Omówiono następujące źródła prawa: akty prawne w całości poświęcone Ziemiom Odzyskanym; akty prawne obowiązujące na terenie całej Polski, w których część przepisów odrębnie regulowała sytuację na tych terenach, a także takie akty prawne, które formalnie dotyczyły całej Polski, ale na Ziemiach Odzyskanych ich znaczenie było szczególne. Przebadano również wewnętrzne przepisy Ministerstwa Ziem Odzyskanych.
EN
The paper contains an analysis of those legal regulations of the People’s Poland which were specific to the Recovered Territories and an attempt to answer the question of why such regulations were created. The following sources of law are discussed: legal acts devoted entirely to the Recovered Territories; legal acts applied to the entire territory of Poland in which some provisions were devoted exclusively to regulating the situation in these areas; legal acts that formally applied to the entire territory of Poland, but in the Recovered Territories their regulations were of particular importance. The internal regulations of the Ministry of the Recovered Territories were also examined.
The aim of this article is to outline the theory of a historical process developed within the framework of the Poznań School of Methodology, mainly by Leszek Nowak and a team of his co-workers. In the first part of the paper, the meta-philosophical and meta-theoretical assumptions of Poznań school are reconstructed and juxtaposed with the relevant assumptions of Western analytical Marxism. In the central part of the paper, the main ideas of adaptive reconstruction of historical materialism and non-Marxian historical materialism are presented. In its final part, some problems of reception of Leszek Nowak’s theory of historical process in Polish People’s Republic and the Third Republic are discussed.
PL
Celem artykułu jest interpretacja teorii procesu historycznego rozwijanej w poznańskiej szkole metodologicznej przez Leszka Nowaka i zespól jego współpracowników. W pierwszej części artykułu przedstawiana metafilozoficzne i metateoretyczne założenia poznańskiej szkoły metodologicznej, które zestawiane są z założeniami zachodniego marksizmu analitycznego. W drugiej, zasadniczej części artykułu przedstawione są główne idee adaptacyjnej interpretacji materializmu historycznego i nie-Marksowskiego materializmu historycznego, zaś w trzeciej - problemy recepcji teorii procesu historycznego rozwijanej przez Leszka Nowaka w PRL i III RP.
Adam Schaff was one of the most important Marxist philosophers in Poland. His work well documents the time, when Marxism was an 'official philosophy', burdened with political responsibilities and problems of strategy. The text is a critical analysis of Schaff's political writings. It highlights the most specific traits of his often paradoxical position, that was termed in literature as 'orthodox-revisionism'. Schaff tried to meet double and often conflicting requirements: tried to develop Marxist theory by posing problems unforeseen by the classics, and to stay faithful to what he understood as strategic interests of socialist countries at the same time. It will be argued, that even in its theoretical shortcomings, his writings are still among the most important resources for reflection on complex and tragic history of the Left in 20th Century.
PL
Adam Schaff był jednym z najważniejszych filozofów marksistowskich w Polsce. Jego prace dobrze dokumentują czasy, kiedy marksizm był “oficjalną filozofią”, obciążoną polityczną odpowiedzialnością i kwestiami strategii. Artykuł jest krytyczną analizą pism politycznych Schaffa. Zostały w nim zaakcentowane najbardziej charakterystyczne cechy jego często paradoksalnej pozycji, określonej niegdyś jako “ortodoksyjny rewizjonizm”. Schaff próbował sprostać podwójnym, nierzadko sprzecznym, wymaganiom: rozwinąć teorię marksizmu, podejmując problemy nieobecne w pracach klasyków, a zarazem pozostać wiernym temu, co definiował jako strategiczne interesy bloku socjalistycznego. Celem artykułu jest pokazanie, że nawet w swoich teoretycznych słabościach, jego pisma pozostają jednymi z najważniejszych materiałów dla refleksji o złożonej i tragicznej historii lewicy w XX wieku.
The paper discusses a case study based on Lodz as an industrial city and a biography of a female textile worker who worked in one of textile factories in Lodz between 1975 -1998. In order to analyse the case I have also used other materials – works of historians and sociological research carried out by Hanna Świda-Ziemba in late 1940′s in Lodz. I place the analysed biography in both chronological and social context in order to reconstruct a complete image of Lodz and the world of female textile workers. Lodz, as the industrial city which had not been damaged during World War two became – from the point of view of authorities – the place where main assumptions of the new political deal could come true. Conversely the analyses of empirical data disclose the paradoxes of the system related to the asymmetry between the powerful ideological definition of workers as a leading class and the reality of their lives represented in analysed material.
PL
Artykuł przedstawia swoiste studium przypadku: Łodzi jako miasta robotniczego oraz biografii włókniarki pracującej w jednej z łódzkich fabryk włókienniczych w latach 1975–1998. Korzystając również z innych materiałów – opracowań na temat historii społecznej Łodzi oraz badań socjologicznych Hanny Świdy-Ziemby, umieszczam analizowaną biografię w chronologicznym i społecznym kontekście tak, aby zrekonstruować możliwie kompletny obraz Łodzi jako niezniszczonego przez wojnę miasta przemysłowego, w którym (z punktu widzenia ówczesnych władz) mogły być z sukcesem realizowane założenia nowego systemu, co (z perspektywy analitycznej) doskonale ujawniło jego paradoksy.
of subsidiarity. The hierarchical vision of a State (they on top we at the bottom) must be replaced with a totally different idea of the essence of the State. This vision may be better illustrated by a horizontal arrangement of concentric circles with a citizen in the epicentre. Such a point of reference puts the territorial government, and the gmina (commune) authorities in particular, as well as non-governmental organisations in a different position. The latter are becoming an inseparable element of a civil state as they always operate in direct proximity to the citizens who form them. NGOs are citizen-based organisations very well known to us, which reappeared in Poland in the mid-1980s of the twentieth century, after their enforced absence during the time of real socialism. The break in civilisation that Poland experienced as a result of the Second World War is responsible for the fact that in broad social circles, organisations such as foundations continue to raise suspicions, which is used by these politicians who feel more comfortable with the vision of a centralised State of the previous epoch.
PL
Współczesne państwo typu zachodniego funkcjonuje z zastosowaniem zasady pomocniczości (subsydiarności). Hierarchiczna wizja państwa (oni na górze – my na dole) musi być zastąpiona całkowicie innym wyobrażeniem istoty państwa. Lepiej oddaje to horyzontalny układ koncentrycznych kół z obywatelem w epicentrum. Taki punkt odniesienia stawia w innej pozycji zarówno samorząd terytorialny, a szczególnie gminę, jak i organizacje pozarządowe (NGOs), które stają się niezastępowalnym elementem obywatelskiej organizacji państwa – funkcjonują bowiem w bezpośredniej bliskości tworzących je ludzi. NGOs to po prostu dobrze nam znane organizacje społeczne, do grona których wróciły w połowie lat 80. fundacje, dla których nie było miejsca w systemie tzw. realnego socjalizmu. Cywilizacyjna przerwa, której Polska doświadczyła w wyniku II wojny światowej, powoduje, że w szerokich kręgach społecznych fundacje budzą nadal podejrzenia. Wykorzystują to ci politycy, którym bliższa jest centralizacyjna wizja państwa poprzedniej epoki.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.