Artykuł przedstawia zdiagnozowane płaszczyzny szeroko pojętego bezpieczeństwa wewnętrznego w Rzeczypospolitej Polskiej, do których niewątpliwie można zliczyć: reprywatyzację, obrót paliwami i islamskich imigrantów. Omówione determinanty współczesnego bezpieczeństwa stanowią również obszar kryminogenny wymagający stałego rozpoznawania i przeciwdziałania potencjalnym zagrożeniem w tych obszarach.
The paper is a contribution to the discussion concerning the issue of re-privatization of museum items. The authors acknowledge the question whether ordering of matters pertaining to the property ownership by means of re-privatizing and restoring the rights to their former owners constitutes a threat to the national heritage to be truly justified: will it not result in depleting Polish museums and libraries of the most precious items and enhance their uncontrolled selling abroad? The paper begins with a discussion of the notions of museum items and re-privatization. Then, the authors present the foundations of the nationalization process of property items of cultural heritage and the projects to date relating to their re-privatizing. They indicate that the degree of threat of their re-privatization depends on the chosen methods of re-privatization. Next, they discuss the problem of exporting of monuments abroad – the existing legal regulations and potential threats, including those relating to Poland’s belonging to the Schengen zone. The paper ends with final conclusions in which the authors state that in view of the fact that Poland’s membership in the European Union and its accession to the Schengen zone considerably impede extending effective control of export of works of art outside the country borders, re-privatization carried out in an improper manner can bring about a serious threat to the national heritage.
The scope of the notion of “real estate” became current in the years after 1990, when applications began to flow to administrative organisations and courts for the reprivatisation of land from former owners or their heirs. These applications questioned the legality of the PKWN [Polish Committee of National Liberation] decree of 6th September 1944 on agricultural reform and the decision to implement nationalisation. The judiciary, and especially the Supreme Administrative Court adopted the position that the notion of “real estate” mentioned in article 2. Act 1. Paragraph e) of the decree of the PKWN should be understood as referring specifically to “real estate of an agricultural nature”. In light of this ruling real estate is exclusively property of an agricultural nature. However, on the basis of research, it is necessary to state that at the moment the decree of 1944 came into force there was a well-known and universally applied definition of “real estate”. Included within the concept of “real estate” was property located beyond the borders of municipal administrations. “Real estate” was a broad term and included: land assets, manor houses and landed property. During this period real estate was treated as an indivisible whole which combined: arable land, orchards, roads, built up areas, water, forests, peat bogs, livestock, and so on. Even buildings which were of little or no use to the agricultural economy were included within the parameters of real estate.
PL
Problem zakresu pojęcia nieruchomości ziemskiej stał się aktualny po 1990 r., kiedy do organów administracji i sądów zaczęły napływać wnioski reprywatyzacyjne dawnych właścicieli nieruchomości ziemskich lub ich spadkobierców prawnych kwestionujące legalność i zgodność z dekretem PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej decyzji o upaństwowieniu. Orzecznictwo sądowe, a zwłaszcza Naczelny Sąd Administracyjny, przyjęło stanowisko, iż pod pojęciem „nieruchomość ziemska” z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. należy rozumieć jedynie „nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym”. W świetle tego nieruchomościami ziemskimi są wyłącznie obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Natomiast na podstawie przeprowadzonych badań należy stwierdzić, że w momencie wejścia w życie dekretu PKWN z września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i jego realizacji była już znana i powszechnie stosowana definicja nieruchomości ziemskiej. Pod pojęciem „nieruchomość ziemska” rozumiano wtedy nieruchomość położoną poza granicami administracyjnymi miasta. Pojęcie nieruchomości ziemskiej było szerokie i obejmowało: majątek ziemski, dobra rycerskie i dobra ziemskie. Nieruchomość ziemska w tym czasie była traktowana jako całość nierozerwalnie połączonych ze sobą części składowych: użytków rolnych, sadów, dróg, terenów zabudowanych, wód, lasów, torfowisk, inwentarza żywego i martwego itp. Nawet budynki nieposiadające pełnej przydatności gospodarczej dla gospodarstwa rolnego stanowiły integralną część nieruchomości ziemskiej.
Autor podjął się próby krótkiego ujęcia zagadnienia reprywatyzacji w Polsce oraz zaproponowania swojego stanowiska. Niewątpliwie zjawisko to jest jedną z licznych patologii państw postkomunistycznych. Funduje poważny konflikt wartości zarówno z punktu widzenia prawnego, jak i aksjologicznego między interesem kolektywu z indywidualnymi podmiotami. Co więcej, Polska jest jedynym krajem, który ostatecznie nie rozstrzygnął na korzyść żadnej ze stron — w porównaniu do swoich geograficznych sąsiadów. Autor proponuje rozwiązanie zagadnienia reprywatyzacji z zastosowaniem instytucji dawności.
EN
In his paper, the author made an attempt at briefly presenting the issue of reprivatization in Poland and at proposing his own solution regarding this issue. Undoubtedly, this phenomenon is one of the many pathologies of post-communist countries. It is a difficult conflict of values between the interests of the collective and individual entities, both from the legal and axiological point of view. What is more, Poland is the only country that has not finally decided in favour of either side — in comparison to its geographical neighbours. The author proposes a solution to the issue of reprivatization based on prescription.
Celem artykułu jest przedstawienie zagadnienia dyskursywnego konstruowania sposobu postrzegania tożsamości płciowej najemców i właścicieli w normalizujących dyskursach dotyczących reprywatyzacji w Warszawie w latach 2004-2016. Jako podejście teoretyczne zastosowano feministyczną perspektywę poststrukturalistyczną opracowaną przez Sophie Watson (2000a). Dane zebrano za pomocą analizy dyskursu, według wskazówek Judith Baxter (2008a). W artykule omówiono dwa dyskursy dotyczące reprywatyzacji w Warszawie: (1) dyskurs o restytucji nieruchomości, w ramach którego zwrot nieruchomości byłym właścicielom (lub ich spadkobiercom) jest przedstawiany jako imperatyw moralny; oraz (2) dyskurs reprywatyzowanych najemców, koncentrujący się na nadużyciach, oszustwach i ludzkich nieszczęściach wynikających z przekazania zasobów komunalnych potomkom byłych właścicieli. W obu dyskursach lokatorom przypisywano tożsamość kobiecą, a właścicielom męską (G. Hofstede, G.J. Hofstede, 2007). Wpłynęło to na pozycję najemców i właścicieli w procesie polityki mieszkaniowej.
EN
The article examines how the perception of gender identities of tenants and owners was constructed in normalizing discourses regarding re-privatization/property restitution in Warsaw in 2004-2016. As a theoretical approach, it applies the feminist post-structuralist perspective developed by Sophie Watson (2000a). The data were collected with discourse analysis, as proposed by Judith Baxter (2008a). The article identifies two discourses pertaining to re-privatization/property restitution in Warsaw: 1) property restitution discourse, under which returning property to former owners (or their heirs) is presented as a moral imperative; and 2) expropriation of tenants discourse, focusing on abuse, fraud and human misfortune stemming from the passage of municipal housing stock to the descendants of former owners. In both discourses, tenants were ascribed a feminine identity, and owners a masculine one (G. Hofstede, G.J. Hofstede, 2007). That affected the tenants' and owners' positions in the housing policy process.
The study discusses another statutory attempt to partially and ad hoc solution of the problem of claims of the former owners of the so-called Warsaw land. The main objective of the Act of 17 September 2020 amending the Act on the special rules for removing the legal effects of reprivatization decisions regarding real-estate in Warsaw, issued in violation of the law, and the Real-estate Management Act is to significantly reduce the scale of restitution of Warsaw real-estate by extending the list of grounds for refusing to grant the right of perpetual usufruct to the entitled entity and protection of tenants living in premises in reprivatized buildings. The act does not, in any way, end the process of settling accounts with the former owners.
PL
Opracowanie omawia kolejną ustawową próbę fragmentarycznego i doraźnego rozwiązania problemu roszczeń byłych właściciela tzw. gruntów warszawskich. Zasadniczym celem ustawy z 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami jest istotne ograniczenie skali restytucji nieruchomości warszawskich poprzez rozszerzenie katalogu przesłanek odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz uprawnionego podmiotu oraz ochrona lokatorów zajmujących lokale w reprywatyzowanych budynkach. Ustawa w żadnym razie nie kończy procesu rozliczania się państwa z byłymi właścicielami.
Real estate has always been an inseparable component of the history of human kind, reflecting historical events in a very wide spectrum on may occasions referenced in historical events from the ancient times, through the investiture dispute, till the Russian revolution. Nationalisation, is the process of transforming private assets into public assets by bringing them under the public ownership of a national government or state. Reprivatisation, on the other hand, is a process that leads to restitution of property that has been overtaken by the state in the way of nationalization or expropriation, to its former owners or their legal successors. The article describes the nationalization performed in Warsaw by communist authorities, and the later the reprivatisation procedure.
PL
Nieruchomości były i są nieodłącznym elementem historii ludzkości, stanowiąc punkt odniesienia w historycznych wydarzeniach w bardzo szerokim spectrum, od czasów antycznych, poprzez okres sporu o inwestyturę, po rewolucję bolszewicką. Nacjonalizacją jest przejęcie przez państwo, w drodze aktu prawnego, prywatnego mienia na własność państwa lub samorządu. Reprywatyzacją natomiast nazywa się proces polegający na zwrocie poprzednim właścicielom lub ich następcom prawnym mienia zabranego właścicielom przez państwo w drodze wywłaszczenia bądź nacjonalizacji. Niniejszy artykuł opisuje proces nacjonalizacji dokonany w Warszawie przez władze komunistyczne i późniejszy proces reprywatyzacji.
The article examines the attitude of Polish society towards the processes of privatization and re-privatization, inherent in the transition from a collectivist-planned economy to a capitalist mixed economy system. The authors of the article explore the manner in which Polish society embraced the processes of privatization and re-privatization, encompassing the dissemination of private property in all its forms and the restitution of property nationalized by the communists after the war. This inquiry delves into how Polish citizens, thrust into the transition period without conscious choice, adapted to and familiarized themselves with the principles underpinning the functioning of a market economy. The study reveals that privatization and re-privatization were met with ambivalence during the discussed period. Privatization, as an objectively visible process, was received positively in the first months of transformation. While privatization was initially viewed positively in the early months of the transformation, perceptions turned mostly negative over time, due to various unfavorable phenomena associated with privatization. Once the fundamental privatization processes were completed, the public ceased to be inundated with reports of irregularities and associated scandals. Positive evaluations increased as the public reassessed the situation. Similarly, despite the absence of a systemic solution to the reprivatization issue, public opinions evolved regarding the return of nationalized property to former owners or their heirs. The relatively consistent support for such a solution, evident in the last decade of the 20th century, eventually became an advantage for opponents of reprivatization. Therefore, notwithstanding the widely acknowledged success of the transformation in Poland, public sentiment retained a degree of skepticism regarding the requisite ownership reforms perceived as essential for this success. These reforms were often construed less as an integral facet of the transformation process and more as an unavoidable concession, akin to a necessary evil.
PL
Artykuł analizuje stosunek polskiego społeczeństwa do procesów prywatyzacji i reprywatyzacji w gospodarce, nieodłącznie związanych z przejściem z gospodarki kolektywistyczno-planowej do systemu kapitalistycznej gospodarki mieszanej. Autorzy tekstu odpowiadają na pytanie, w jaki sposób procesy upowszechniania własności prywatnej (prywatyzacji we wszystkich jej formach) oraz zwrotu własności znacjonalizowanej przez komunistów po wojnie (reprywatyzacja) były przyjmowane przez wchodzące w sposób nieświadomy w transformację, a następnie coraz lepiej poznające zasady funkcjonowania gospodarki rynkowej polskie społeczeństwo. Z artykułu wynika, iż prywatyzacja i reprywatyzacja odbierane były przez obywateli w omawianym okresie ambiwalentnie. Prywatyzacja, jako proces obiektywnie widoczny i mogący stać się przedmiotem ocen wynikających z jej przebiegu, w pierwszych miesiącach transformacji była przyjmowana pozytywnie. Z czasem oceny te stały się w przeważającej części negatywne, co wynikało z wielu niekorzystnych zjawisk z prywatyzacją się kojarzących. Dopiero gdy podstawowe procesy prywatyzacyjne zostały zakończone, a społeczeństwo przestało być bombardowane doniesieniami o nieprawidłowościach i aferach z nimi związanych, ich ocena stała się ponownie bardziej pozytywna. W sposób zbliżony, mimo braku systemowego rozwiązania kwestii reprywatyzacji, kształtowały się poglądy opinii publicznej na problem zwrotu znacjonalizowanej własności dawnych właścicielom bądź ich spadkobiercom. Dość stabilne poparcie dla takiego rozwiązania widoczne w ostatniej dekadzie XX w. przerodziło się później w przewagę przeciwników reprywatyzacji. Mimo zatem powszechnie dostrzeganego powodzenia transformacji w Polsce opinia publiczna raczej sceptycznie oceniała niezbędne z punktu widzenia tego sukcesu zmiany własnościowe, traktując je raczej jako zło konieczne, a nie integralną część składową procesu przemian.
Artykuł dotyczy problematyki przeniesienia własności nieruchomości leśnych znacjonalizowanych po II wojnie światowej. Obejmuje tematykę nabywania majątku w drodze dekretów nacjonalizacyjnych oraz dylematy związane z kwestią reprywatyzacji. Nacjonalizacja lasów w całym kraju odbywała się głównie na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Dekret ten był uzupełnieniem dekretu o reformie rolnej, który zapoczątkował zmiany ustrojowe i właścicielskie po II wojnie światowej. W pewnym sensie ukoronował dzieło nacjonalizacji, obejmując lasy o mniejszej powierzchni, niepodlegające przejęciu na mocy dekretu o reformie rolnej. Różne podstawy prawne nacjonalizacji lasów determinowały procedury reprywatyzacyjne wszczęte po 1989 r. W artykule uwzględniono inicjatywy legislacyjne podejmowane na przestrzeni lat oraz istniejące rozwiązania ustawowe, a także orzecznictwo wpływające na wykładnię norm prawnych.
EN
The article concerns the transfer of ownership of forest property, nationalized after World War II. It covers the process of property acquisition by way of nationalization decrees and dilemmas related to the issue of reprivatisation. Nationalization of forests throughout the country was mainly based on the Decree of the PKWN of December 12, 1944. on the takeover of some forests under the ownership of the Treasury. This decree was a supplement to the decree on agricultural reform, which initiated changes in the system and ownership after the Second World War. In a sense, it crowned the ‘task’ of nationalization, covering forests with a smaller area, not subject to the takeover under the agricultural reform decree. Different legal grounds for the nationalization of forests determined different re-privatization procedures initiated after 1989. The work includes issues proposed over the years and existing statutory solutions, as well as case law affecting the interpretation of legal norms.
The article discusses issues related to the revendication of the property of the Evangelical-Union Church. The regulatory proceedings initiated in connection with the real property located in the territory of the Wielkopolska Province serve as an example. To this end, the author analyzes the issue related to the succession of the powers of the Evangelical-Union Church for the benefit of the Evangelical-Augsburg Church, and the possibility of asserting claims against the State Treasury and local governments. In addition, the article presents an analysis of the existing practice and case-law designated for conducting the regulatory proceedings of the Regulatory Commission, as well as of common courts and administrative costs. The author also draws attention to the consequences of provisions that regulate this issue not being precisely formulated by the legislator, thereby posing significant problems in their interpretation and application.
PL
W artykule omówiono problematykę dotyczącą rewindykacji mienia Kościoła Ewangelicko-Unijnego. Jako przykłady posłużyły postępowania regulacyjne wszczęte w stosunku do nieruchomości znajdujących się na terenach województwa wielkopolskiego. W tym celu autor przeanalizował zagadnienie związane z sukcesją uprawnień Kościoła Ewangelicko-Unijnego na rzecz Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego oraz możliwością występowania z roszczeniami w stosunku do Skarbu Państwa i samorządów. Ponadto zaprezentowano analizę dotychczasowej praktyki i orzecznictwa wyznaczonej do prowadzenia postępowania regulacyjnego Komisji Regulacyjnej, a także sądów powszechnych i administracyjnych. Autor zwrócił również uwagę na konsekwencje nieprecyzyjnie uregulowanych przez ustawodawcę przepisów, które regulują przedmiotową materię i stwarzają istotny problem w ich interpretacji oraz stosowaniu.
The possessional transformations have mainly subjective character, depending first of all on “replacing” the definite subjects of right of property by other subjects. The forms of possessional transformations are nationalization and its consequences, and so to say reverse: reprivatization, affranchisement, municipalisation and privatization. Each of these forms is connected with undertaking legal and actual actions, the aim of which is the induction of suitable change of subject of the property right. The basis of these actions are acts of law with legal ranks introducing the obligation — being actualized in the course of a suitable procedure — taking over of the property right from the existing owner (owners). In each case of performing the possessional transformation, formulated — in clear way or inferred — the premise or the aim of transformation, in peculiarity is then the public business which is given diverse content and the meaning. Not only however generally comprehended and not always identified public business is the premise of making of possessional transformations. The basis of those transformations are different kind of values of the character both legal and economic as well as social and as a consequence there were and still are different motives (premise) of their making.
Restitution claims are divided in two groups. One of them questions legal continuity between the Polish People’s Republic and the Third Republic of Poland. As a non-sovereign country, Polish People’s Republic was supposed to become a “black hole” in the history of Polish statehood. Therefore its nationalisation and expropriation acts concerning restoration of the country from war damages and its development according to the principles of social justice should be considered void and the properties returned to their former owners. Private property is inviolable and should be restored. The second group of the claims recognizes legal continuity between Polish People’s Republic and the Third Republic of Poland but predicates that all nationalisation and expropriation decisions grossly violated the law and because of that should be cancelled according to mode supervisory procedures. The claims of both groups were supported by Institute of National Remembrance actions fighting “Communist regime’s crimes” and “Communist lawlessness” as well as in the programmes of the parties which would define postwar nationalisation as the plunder of inviolable private property, and also in Senat’s resolutions which regularly condemned “denaturalized” Polish People’s Republic. The large scale of restitution claims (at this moment they are approximately estimated at 250 billion zlotys) created a special type of “business” which is connected with numerous pathologies (frauds, forgeries, extortions etc.). The pressure coming from former owners’ inheritors and purchasers of their claims supported by signalled political-ideological actions unfortunately has affected the directions of administrative and judicial jurisprudence. It negated the meaning of acquisitive prescription (Civil Code, article No. 172) by assuming that the period of the Polish People’s Republic was force majeure (Civil Code, article No. 121, subparagraph 4 with regard to Civil Code, article No. 172) which made it impossible to start the limitation period or to stop it. Hence the Polish State could not prescribe the nationalised or the expropriated properties. The civil courts adjudge restitutions in kind or compensations for lost estate according to the Civil Code. In turn administrative courts started to cancel expropriating and nationalisating decisions without any censorship time and in this way started to run in civil courts the compensation from the State Treasury procedures. By cancelling these decisions, the administrative courts accepted incompatible with the Constitution interpretation of article 156 section 1 subparagraph 2 in fine with regard to section 2 Code of Administrative Proceedings. Incompatible because not limited with any censorship time. Currently ongoing restitution procedures with constantly growing range and pathologies connected with it are therefore based on incorrect understanding of applicable law. Claims of former owners or their legal successors can only have moral ground (sense of injustice) and because of that it is necessary to confront them with current public functions of estate taken over after the war and with rights of people who in the mean time obtained ownership as well as the possibilities of public finances. After balancing these causes (following the Constitution principles and values) and after having them accessed by a properly prepared referendum after which (with a positive result of it) an act about limited compensation with different subjective exemptions could be prepared. Reprivatisation proceeding today has therefore no legal ground and does a lot of harm. That’s why it should be stopped and settled according to supervisory proceedings.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.