The extermination of the Jewish community living in northern Mazovia has been the subject of scholarly reflection many times, which is reflected mostly in historical studies. Despite this fact, there is still a need for a deeper reflection on such phenomena as: lasting memory of history witnesses or social and collective memory in the context of public discourses, but also commemorating the knowledge of the Holocaust. In this paper, I direct particular attention to events related to the time of WWII; however, it is equally important to explore the varied opinions on social relations before 1939. In this context, I highlight what is remembered by seniors and partly commemorated in public spaces. The ethnohistorical sources used in this thesis were collected, among others, as a result of the project entitled „Upamiętniając wiedzę przodków…” (Commemorating ancestral knowledge...) and in the course of ethnographic research work conducted in northern Mazovia between 2016 and 2020.
PL
Zagłada społeczności żydowskiej zamieszkującej północne Mazowsze była wielokrotnie przedmiotem badań naukowych, co znajduje odzwierciedlenie przede wszystkim w opracowaniach historycznych. Mimo to nadal istnieje potrzeba głębszej refleksji nad takimi zjawiskami jak: trwała pamięć świadków historii czy pamięć społeczna i zbiorowa w kontekście dyskursów publicznych, lecz także upamiętnianie wiedzy o Zagładzie. W niniejszym artykule kieruję szczególną uwagę na wydarzenia związane z czasem II wojny światowej; jednak równie ważne jest zbadanie różnych opinii na temat relacji społecznych sprzed 1939 roku. W tym kontekście zwracam uwagę na to, co seniorzy pamiętają i częściowo upamiętniają w przestrzeni publicznej. Wykorzystane w niniejszej pracy źródła etnohistoryczne zostały zebrane m.in. w wyniku projektu „Upamiętniając wiedzę przodków…” oraz w trakcie prac etnograficznych prowadzonych na Mazowszu Północnym w latach 2016-2020.
Artykuł omawia genezę i początki działalności pierwszego na ziemiach polskich Żydowskiego Stowarzyszenia na Rzecz Ochrony Kobiet, założonego w Warszawie w roku 1904. Chociaż społeczeństwo żydowskie zmagało się z rosnącym zjawiskiem prostytucji i handlu kobietami, Stowarzyszenie nie otrzymało wsparcia ani nie doczekało się oznak zainteresowania ze strony żydowskiej opinii publicznej. W rzeczywistości organizacja była szeroko krytykowana, a jej niezdolność do rozwiązania problemu „białego niewolnictwa” była jedną z przyczyn wybuchu przemocy ulicznej w Warszawie w 1905 r., tzw. pogromu sutenerów. Autorka starała się ustalić, dlaczego organizacja była krytykowana i marginalizowana w żydowskim życiu społecznym, a także odpowiedzieć na pytanie, co doprowadziło do ostatecznej porażki jej misji.
EN
The article discusses the origins and the beginnings of the first Jewish Association for the Protection of Women in Poland, founded in Warsaw in 1904. Although the Jewish society struggled with the growing phenomenon of prostitution and trafficking in women, the Association did not receive support or showed any signs of interest from the Jewish public opinion. In fact, the organisation was widely criticised and its inability to solve the problem of "white slavery" was one of the reasons for the outbreak of street violence in Warsaw in 1905, the so-called pogrom of pimps. The author tried to examine why the organisation was criticised and marginalised in Jewish social life, and to answer the question of what led to the ultimate failure of its mission.
The Second Polish Republic was a multicultural and multi-religious country. At that time about 1/3 of polish citizens declared themselves as members of national and religious minorities. Among all of non-Christian minorities the Jewish one was the largest. Shortly after the First World War the legal status of Jewish inhabitants in particular parts of polish state was different and – moreover often contradictory. In that case one of the most important assignments of polish legislature those days was to regulate according to law their situation and create homogenous legal status. The article contains review of essential problems regarding to legal situation of Jewish religious communities in the Second Polish Republic.
PL
II Rzeczpospolita była krajem wielokulturowym i wieloreligijnym. W tym czasie około 1/3 obywateli polskich deklarowała przynależność do mniejszości narodowych i religijnych. Wśród wszystkich mniejszości niechrześcijańskich najliczniejszą była mniejszość żydowska. Tuż po I wojnie światowej status prawny ludności żydowskiej w poszczególnych częściach państwa polskiego był zróżnicowany, a co więcej – często sprzeczny. W tej sytuacji jednym z najważniejszych zadań polskiego ustawodawcy w tamtych czasach było prawne uregulowanie ich sytuacji i stworzenie jednolitego statusu prawnego. Artykuł zawiera przegląd istotnych problemów związanych z sytuacją prawną żydowskich gmin wyznaniowych w II Rzeczypospolitej.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.